III SA/Gd 615/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi A. K.-M. i I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę. `Decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. Starosta, na podstawie art. 104 k.p.a., art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 6, art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. , poz. 332) - ustalił od A. K. –M. i I. M. opłatę za pobyt syna K. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej od 1.06.2015 r. do 31.05.2016 r. w wysokości 2.293,00 zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzice dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej ponoszą opłaty w wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w tej placówce. W oparciu o art. 194 ustawy opłatę ustala , w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Średni miesięczny wydatek na utrzymanie dziecka w placówce interwencyjnej "[...]" wynosi 2293 zł. Strony prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z drugim dzieckiem. Łączne dochody rodziny wynoszą 7980,27 zł miesięcznie, które przekraczają kryterium dochodowe dla rodziny, ustalone w przepisach ustawy o pomocy społecznej na kwotę 1368 zł. Organ stwierdził, że nie miały zastosowania zasady odstąpienia od ustalania opłaty, gdyż pozostająca rodzinie kwota dochodu po odliczeniu opłaty wynosi 5687,27 zł i nie jest niższa niż 150% kryterium dochodowego, tj. 2052,00 zł. W odwołaniu skarżący zakwestionowali wysokość ustalonej opłaty podnosząc, że wcześniej opłata wynosiła jedynie 500 zł, a dochody rodziny zmalały w stosunku do dochodów w roku poprzednim. Kwota miesięczna na osobę w rodzinie to 2660,09 zł, która jest niższa od średnich zarobków obliczonych przez GUS za maj 2015 r. Ponadto drugi syn – S., jest w trakcie kosztownego leczenia psychiatrycznego, leczy się też u stomatologa. Także oni sami są w trakcie leczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 listopada 2016 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 30/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku , na skutek skargi skarżących , uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo- wychowawczej ( art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ). Skarżący na rozprawie zakwestionował właściwość Starosty do wydania decyzji twierdząc, że miejscem zamieszkania skarżących i ich dzieci przed umieszczeniem syna K. w placówce opiekuńczo- wychowawczej był G.. Decyzje organów obu instancji nie zawierały danych , pozwalających na zweryfikowanie tego zarzutu. Z decyzji i akt administracyjnych nie wynikało, kiedy syn skarżących został umieszczony w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Nie przesądzała tego też data, od której ustalona została odpłatność. Na podstawie dokumentów przedstawionych na rozprawie przez skarżącego nie sposób było ustalić, jakie było miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce , tym bardziej, że treść dokumentów weryfikowana być powinna w oparciu o datę umieszczenia dziecka w placówce, która nie była Sądowi znana. Powołanie przez organ pierwszej instancji art. 193 ust. 6 ustawy sugerowało, że skarżący pozbawieni są władzy rodzicielskiej albo że władza ta została zawieszona lub ograniczona. Dokumentów potwierdzających taki stan rzeczy brak było w aktach sprawy. Sąd wskazał, że kwestia naruszenia przepisów o właściwości musi być wyjaśniona z uwagi na sankcję nieważności, jaką za sobą pociąga naruszenie tych przepisów. Okoliczności pozwalające na ocenę, czy nie doszło do ich naruszenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie wywiązał się z obowiązku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego ( art. 136 k.p.a.) w celu wyjaśnienia tej kwestii. Sąd uznał, że ocena prawidłowości ustalenia wysokości opłaty za pobyt dziecka skarżących w placówce opiekuńczo- wychowawczej jest przedwczesna. Decyzją z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w części ustalającej wysokość opłaty w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2016 r. na kwotę 2293,00 zł miesięcznie i orzekło o ustaleniu wysokości opłaty w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2016 r. w kwocie 2332 zł miesięcznie, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy w pozostałej części. Organ odwoławczy podał, że małoletni syn skarżących został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej - Pogotowiu Opiekuńczym "[...]" w O. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r. sygn. akt [...], któremu nadano klauzulę wykonalności w dniu wydania orzeczenia. Postanowienie było udzieleniem zabezpieczenia interesom małoletniego syna skarżących w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej. Dziecko zostało odebrane rodzicom przez Komendę Powiatową Policji w trybie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy rodzinie. W dniu 18 czerwca 2014 r. I. M. złożył dwa oświadczenia, w których wskazał jako miejsce zamieszkania L., ul. [...]. Organ odwoławczy wskazał, że właściwym do wydania decyzji w sprawie wydatków na utrzymanie dziecka skarżących w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Starosta. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w K. ( sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego –art. 569 § 1 k.p.c.) wynika, że dziecko zostało odebrane rodzicom przez Komendę Policji w K., zatem miejscem zamieszkania nie mógł być G. - właściwość sądu i organu Policji wskazuje na miejsce zamieszkania rodziny w powiecie m. Z oświadczenia skarżącego wynika, że rodzice małoletniego zamieszkiwali wówczas w L.. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest, zgodnie z art. 25 k.c. miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że miejscem zamieszkania skarżących w czerwcu 2014 r. były L. w powiecie m. Nie ma przy tym znaczenia fakt zameldowania w G., bo zameldowanie jest czynnością ewidencyjną i nie zawsze pokrywa się z miejscem faktycznego zamieszkania. W chwili umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej rodzicom nie ograniczono jeszcze władzy rodzicielskiej prawomocnym orzeczeniem sądu, wobec czego, zgodnie z art. 26 §1 k.c., miejscem zamieszkania tego dziecka była również miejscowość L.. Organ odwoławczy wskazał też, że zgodnie z art. 193 ustawy rodzice dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej co do zasady ponoszą pełną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce. Średnia wysokość wydatków ustalana jest nie w drodze decyzji, a aktu prawa miejscowego, który jest wiążący dla organu wydającego decyzję o ustaleniu opłaty. Średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce, w której przebywa K. M. wynosiły w dniu wydania zaskarżonej decyzji 2293 zł, a od 1 kwietnia 2016 r. – 2332 zł. Z uwagi na zmianę stanu prawnego w toku postępowania wywołaną ustaleniem od dnia 1 kwietnia 2016 r. nowej wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce w drodze Zarządzenia Nr 85/2016 Starosty z dnia 10 marca 2016 r. Kolegium jest zobowiązane orzec reformatoryjnie, uwzględniając zmianę stanu prawnego. Prawidłowo ustalona opłata wynosi miesięcznie 2293 zł od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2016 r. oraz 2332 zł od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2016 r. Organ odwoławczy wskazał też, że nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, unormowane przepisem prawa miejscowego - § 5 ust.1 załącznika do Uchwały Nr V /44/2015 Rady Powiatu z dnia 31 marca 2015 r. Wysoki dochód rodziny wynoszący na jedną osobę 2660,09 zł znacznie przekracza kryteria dochodowe ustalone art. 8 ustawy o pomocy społecznej ( odpowiednio 456 i 514 zł miesięcznie). Średnie zarobki nie mają znaczenia w świetle regulacji odwołujących się wprost do ustawy o pomocy społecznej. Generowane przez choroby członków rodziny koszty mogą być pokryte w całości z bieżącego dochodu rodziny bez uszczerbku dla jej egzystencji. Skargę na powyższą decyzję wnieśli A. K.- M. i I. M. zarzucając , że decyzja jest niezgodna z prawem, bowiem organ pierwszej instancji nie był właściwy do wydania decyzji. Wskazali, że syn K. został im odebrany w dniu 6 czerwca 2014 r. ze szkoły w L., do której uczęszczał. Dyrekcja szkoły widocznie pomyliła adres i spowodowała zamieszanie, podając stary adres skarżących w L.. Wskazali na zaświadczenia o dochodach, potwierdzenie wymeldowania i miejsce położenia szkoły, do której uczęszcza drugi z synów. Zdaniem skarżących zaradność szkoły, do której uczęszczał syn spowodowała, że pozbyła się ona problematycznego dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podając, że skarżący w stosunkach zewnętrznych posługują się adresem zameldowania, a nie zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest bezzasadna. Przedmiotowa sprawa dotyczyła ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, którą to kwestię normuje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( j.t. Dz.U. z 2017 r., poz.697 ), zwana dalej "ustawą". Przepis art. 193 ustawy stanowi: 1.Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 1a. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. 2. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. 6. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W niniejszej sprawie ustalenia wymagało, czy Starosta , który wydał decyzję jako organ pierwszej instancji, był organem właściwym do jej wydania w myśl art. 194 ust. 1 ustawy. W tym zakresie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 30/17, którego to wskazaniami organ odwoławczy był związany na podstawie art.153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo wykonało wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powyższym wyroku i ustaliło, że Starosta był organem właściwym do wydania decyzji. Organ odwoławczy dokonał wystarczających ustaleń w kwestii miejsca zamieszkania dziecka skarżących przed umieszczeniem go w placówce opiekuńczo-wychowawczej , a ocena zgromadzonych dowodów dokonana przez ten organ jest prawidłowa. Małoletni K. M. umieszczony został w placówce opiekuńczo-wychowawczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r. W tym czasie skarżący posiadali pełną władzę rodzicielską ( powyższa sprawa przed Sądem Rejonowym w K. dotyczyła właśnie ograniczenia władzy rodzicielskiej skarżących wobec m.in. syna K.). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską , zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny( tj. Dz.U. z 2016 r. , poz.380 ), jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Poza sporem pozostawała okoliczność, że małoletni faktycznie zamieszkiwał z rodzicami przed umieszczeniem go w placówce. Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że istotne dla ustalenia miejsca zamieszkania i rodziców małoletniego, i samego małoletniego są oświadczenia skarżącego, złożone na potrzeby postępowania o ustalenie opłat za pobyt syna K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W oświadczeniach tych skarżący wskazał , że miejscem zamieszkania jego rodziny są L. ( dwa oświadczenia skarżącego z 18 czerwca 2014 r.). Organ odwoławczy prawidłowo też wskazał, że działania w sprawie prowadziła Policja w K., a postępowanie toczyło się przed Sądem Rejonowym w K. ( art. 569 § 1 k.p.c.), co potwierdza miejsce zamieszkania skarżących i małoletniego K.. Należy też zgodzić się z organem odwoławczym, że miejsce zamieszkania - choć powinno - nie zawsze pokrywa się z miejscem zameldowania. Fakt, że drugi z synów skarżących uczęszcza do szkoły w G. nie świadczy o faktycznym zamieszkiwaniu skarżących w tym mieście. Nauka czy świadczenie pracy w G., a zamieszkiwanie w miejscowościach sąsiadujących z G. to częsta sytuacja w warunkach trójmiejskich. To, że w zaświadczeniach o wynagrodzeniu skarżących czy też protokołach ich zatrzymania przez funkcjonariuszy Policji z dnia 6 czerwca 2014 r. (przedłożonych na rozprawie w dniu 19 października 2017 r.) widnieją adnotacje adresowe dotyczące G. jest spowodowane rozbieżnością miejsc ich zamieszkania i zameldowania. Obecnie skarżący z tego faktu chcą wywodzić dla siebie korzystne skutki, zmierzające do uniemożliwienia lub przesunięcia w czasie nałożenia na nich obowiązku uiszczania przez nich opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Odnosząc się z kolei do oceny prawidłowości ustalenia wysokości nałożonej na skarżących opłaty stwierdzić należy, że nie budzi ona wątpliwości Sądu. Małoletni umieszczony został w placówce "[...]" w O.. Niniejsza sprawa dotyczyła opłaty za okres od 1 czerwca 2015r. do 31 maja 2016 r. Wysokość średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w placówce "[...]" została ustalona zarządzeniem Starosty nr 9/2015 z dnia 27 stycznia 2015 r. na kwotę 2293 zł, wobec czego ustalenie wysokości opłaty w kwocie 2293zł od dnia 1 czerwca 2015 r. było prawidłowe. W toku niniejszego postępowania doszło jednak do zmiany stanu prawnego – zarządzeniem nr 85/2016 Starosty z dnia 30 marca 2016 r. ustalono opłatę za pobyt w przedmiotowej placówce w wysokości 2332 zł. Zarządzenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Województwa z dnia 30 marca 2016 r. ( poz.1261) i weszło w życie z dniem 1 kwietnia 2016 r. W tej sytuacji organ odwoławczy zasadnie uchylił zaskarżoną decyzję w części ustalającej wysokość opłaty za miesiące kwiecień i maj 2016 r. i orzekł, że wysokość tej opłaty w tych miesiącach wynosi 2332 zł. Zmiana stanu prawnego obligowała organ do tego rodzaju działania, tym bardziej, że zmiana wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest podstawą do zmiany decyzji ostatecznej dotyczącej tej opłaty bez zgody strony ( art. 194 ust. 1a ustawy). Zarzuty skarżących dotyczące wysokości opłaty zostały ocenione przez organ odwoławczy prawidłowo. Wysokość opłaty nie jest uzależniona od powodów umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Wysokość średnich zarobków przy ustalaniu wysokości opłaty również nie ma znaczenia, bowiem przepisy uchwały Rady Powiatu z dnia 31 marca 2015 r. , wydanej na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy (zgodnie z którym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1), wyraźnie wskazują na kryterium dochodowe określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Stwierdzenia wymaga, że organ odwoławczy szczegółowo i we właściwy sposób przeanalizował w uzasadnieniu decyzji wysokość dochodu rodziny skarżących w odniesieniu do kryteriów dochodowych określonych ustawą o pomocy społecznej oraz odniósł się do podnoszonych przez skarżących kwestii zdrowotnych, generujących koszty , a wnioski które z tych rozważań wysnuł są rzetelne i nie można im postawić zarzutu dowolności. Należy w tej sytuacji zgodzić się z organem odwoławczym, że nie było podstaw do odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty. Mając na uwadze powyższe Sąd, nie podzielając zarzutów skargi ani też nie stwierdzając naruszeń przepisów postępowania i naruszeń prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.