I SA/Wr 67/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 67/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca, reprezentowana przez doradcę podatkowego, P. S., złożyła na formularzu urzędowym PPF wniosek z dnia [...] stycznia 2018 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że aktualny stan majątkowy nie pozwala skarżącej na opłacenie skarg wnoszonych na wydawane przez organ podatkowy, w rozbiciu na poszczególne dostawy, decyzje. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zakreśliła wszystkie rubryki, natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała kwotę 1.000 zł stanowiącą koszty utrzymania. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń pozwalających na ocenę możliwości płatniczych, Skarżąca oświadczyła, że jest stanu wolnego, z nikim nie zamieszkuje oraz nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Na miesięczne wydatki Skarżącej składają się opłaty w kwocie 400 zł, żywność i środki higieny – 500 zł, leki – 200 zł oraz spłata kredytów – 2.000 zł. Skarżąca oświadczyła, że bieżące opłaty do chwili obecnej finansowała z działalności gospodarczej oraz korzystając z pomocy osób bliskich. Skarżąca wskazała, że nie posiada środków transportu oraz nie jest właścicielem nieruchomości położonej we W. przy ul. [...] ani w P. przy ul. [...]. Wynagrodzenie pełnomocnika finansowane będzie, zgodnie z ustaleniami, po ewentualnym wygraniu sporu sądowego. Strona skarżąca ponadto oświadczyła, że nie pobiera żadnego wynagrodzenia w związku z pełnioną w spółce A Sp. z o. o. funkcją prokurenta samoistnego oraz w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej w dniu [...] sierpnia 2016 r. w okresie od czerwca 2017 r. do lutego 2018 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, czym uzasadniony jest brak możliwości wygenerowania wyciągu bankowego. Strona skarżąca przedłożyła zeznania podatkowe PIT-36L, PIT/B za lata 2015 oraz 2016, VAT-7 wraz z raportami wspomagającymi wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowych według stawki liniowej za miesiąc czerwiec, lipiec oraz sierpień 2016 r. Z powyższych deklaracji wynika, że Skarżąca w 2015 r. osiągnęła przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł oraz dochód w kwocie 74.605,70 zł (PIT-36L). Przychód skarżącej w 2016 r. wyniósł 375.682,55 zł oraz odnotowano stratę na poziomie 24.331,48 zł (PIT-36L). Z deklaracji VAT-7 wynika, że w czerwcu 2016 r. Skarżąca dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 43.649 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości 12.367 zł. W lipcu 2016 r. wartość dostaw wyniosła 0 zł, zaś zakupów 470 zł, natomiast w sierpniu 2016 r. Skarżąca zadeklarowała wartość dostaw na poziomie (-)80 zł, a zakupów 1.921 zł. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżąca nie przedstawiła sytuacji majątkowej w sposób pełny i wiarygodny, co skutkowało brakiem możliwości dokonania oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Po pierwsze, referendarz zwrócił uwagę na treść art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Z treści obu przepisów wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym w przypadku osoby fizycznej należy przyznać, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności nie zostały przez Skarżącą wykazane. Referendarz sądowy podkreślił, że od czerwca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożone zostały przez Skarżącą wnioski o przyznanie prawa pomocy w wielu innych sprawach, w których referendarz odmawiał przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, a Sąd podzielał stanowisko referendarza. Zauważono, że orzeczenia w przedmiotowych sprawach wydawane były w oparciu o niemal taki sam stan faktyczny. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że od sierpnia 2016 r. sytuacja strony skarżącej zmieniała się, co wynikało m. in. z zawieszenia działalności gospodarczej oraz wyzbycia się udziałów i rezygnacji z funkcji członka zarządu spółki A Sp. z o. o. na rzecz funkcji prokurenta samoistnego. Pomimo powyższych okoliczności, referendarz nie zmienił oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego zarówno zawieszenie działalności gospodarczej, jak i pozbycie się udziałów i funkcji prezesa zarządu w spółce A Sp. z o.o. nie było spowodowane trudną sytuacją finansową firmy, co wynika z odnotowanego w latach 2015-2016 przychodu. Zdaniem referendarza wysokość przychodu jest najbardziej wymiernym punktem odniesienia dla oceny możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, co potwierdza również fakt, że Skarżąca pomimo odnotowania straty, dysponowała środkami na opłacanie kosztów utrzymania oraz spłatę kredytu w kwocie 2.000 zł. Referendarz podkreślił, że w świetle powyższych okoliczności zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane jej nieopłacalnością, a zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej, co wynika z faktu wydawanych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych. Referendarz zakwestionował również to, że Strona nie posiada żadnych oszczędności oraz nie podjęła czynności zmierzających do utrzymania stałego źródła dochodów, a obecnie, po zawieszeniu działalności gospodarczej, powołuje się na pomoc ze strony bliskich osób, którą z uwagi na brak dodatkowych wyjaśnień, trudno ocenić. Poddana w wątpliwość przez referendarza sądowego została również okoliczność wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi zastępującemu Stronę skarżącą pod warunkiem wygrania sprawy. Referendarz podkreślił, że ten sam pełnomocnik wniósł do tutejszego Sądu w imieniu skarżącej w ciągu dwóch lat ponad 200 skarg, a w każdej ze spraw w ramach rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca złożyła takie samo oświadczenie, bez podawania źródeł pokrycia wynagrodzenia w przypadku wygrania sprawy. Podkreślono ponadto, że skarżąca posiadała oraz nadal powinna posiadać środki, które mogła zabezpieczyć na opłacenie przedmiotowych kosztów bowiem od lutego 2016 r. sukcesywnie wydawane są kolejne skarżone do tutejszego Sądu decyzji organu podatkowego. W uzasadnieniu referendarz podkreślił również rozbieżność w zadeklarowanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy kosztów utrzymania w kwocie 1.000 zł oraz przedstawionych po wezwaniu do złożenia dodatkowych wyjaśnień wydatków w łącznej w kwocie 3.500 zł, obejmującej spłatę kredytów w kwocie 2.000 zł. Referendarz sądowy wskazał również na brak wiarygodności w kwestii deklarowanego przez skarżącą braku tytułu do nieruchomości w postaci prawa własności, bez podania na jakiej podstawie nimi dysponuje, z jednoczesnym wskazaniem wysokości opłat w kwocie 400 zł miesięcznie, która sugeruje, że nieruchomości te nie są wynajmowane. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik Skarżącej podniósł, że organ podatkowy wydał już ponad 500 decyzji, których adresatem jest Strona skarżąca, a które są tożsame merytorycznie, z których ponad 300 jest na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślono jednocześnie, że faktyczne koszty sądowe będą znacznie wyższe niż wyznaczony ustawowo próg, a organ wydając decyzje w taki sposób naraża stronę na nieuzasadnione wysokie koszty. Pełnomocnik Skarżącej podniósł jednocześnie, że ocena możliwości finansowych skarżącej dokonana przez referendarza jest błędna, ponieważ nie została ustalona dokładna kwota kosztów ponoszonych przez stronę. W konsekwencji referendarz nie mógł rozpatrzyć wniosku tylko ograniczył się do zajęcia ogólnego stanowiska opartego o rozważania abstrakcyjne. W sprzeciwie podkreślono ponadto, że nie jest uzasadnione twierdzenie, że o możliwościach finansowych przedsiębiorcy decyduje osiągany obrót, ponieważ niski w stosunku do poziomu przychodów dochód świadczy jedynie o niskiej marży. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącej podniósł, że referendarz sądowy nie uwzględnił faktu, że od chwili wydania decyzji przez organ, Skarżąca zmuszona została do istotnego ograniczenia działalności do momentu rozstrzygnięcia sądowego i tym samym Skarżąca utraciła źródło utrzymania. Wobec powyższego podkreślono, że odmowa prawa pomocy prowadzi do uniemożliwienia ochrony sądowej oraz praktyczne zaniechanie kontroli sądowej legalności wydanych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego, którym odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożone na wezwanie dokumenty i oświadczenia, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej skarżącej, nie nosi – jak zarzucono w sprzeciwie - znamion wadliwości. Przystępując do uzasadnienia swojego stanowiska Sąd tytułem wstępu pragnie zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w przepisach je normujących. Mianowicie, z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to do wnioskodawcy należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Owo udowodnienie następuje natomiast poprzez przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego, który nie może budzić żadnych wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, strona skarżąca została wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Skarżąca jednak nie uczyniła w pełni zadość temu wezwaniu. Uchyliła się bowiem od przedłożenia wydruków historii rachunków bankowych za okres od czerwca 2017 r. do lutego 2018 r., czyli za okres bezpośrednio poprzedzający złożenie skargi oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy do tutejszego Sądu. Skarżąca podnosi, że od sierpnia 2016 r., a więc od momentu zawieszenia działalności gospodarczej nie dokonuje żadnych operacji na rachunkach bankowych, co budzi wątpliwości biorąc pod uwagę chociażby fakt comiesięcznej spłaty kredytów w kwocie 2.000 zł. Strona skarżąca nie wykazała ponadto na jakiej podstawie dysponuje nieruchomością położoną we W. przy ul. [...] wskazaną w korespondencji kierowanej do Sądu jako miejsce zamieszkania oraz w miejscowości P. Zarówno wypełniony przez Stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i pozostałe oświadczenia sformułowane zostały przez skarżącą w sposób lakoniczny i wzajemnie sprzeczny. Z wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżąca ponosi stałe wydatki w kwocie 1.000 zł i jest to jedyna informacja zawarte we wspomnianym wniosku. Natomiast z oświadczenia skarżącej złożonego w wyniku wezwania do przedstawienia dodatkowych informacji, wynika że koszty te są kilkukrotnie wyższe, wynoszą bowiem łącznie 3.500 zł miesięcznie, która to kwota obejmuje 2.000 zł z tytułu spłaty kredytów. Uzasadnione jest zatem stanowisko referendarza sądowego w kwestii niewiarygodności przedstawionych informacji. Okolicznością znaną Sądowi z urzędu jest fakt, że skarżąca jest stroną w ponad dwustu sprawach prowadzonych przez tutejszy Sąd, z których część wszczęta została jeszcze przed zawieszeniem działalności gospodarczej przez Skarżącą, która to okoliczność, zgodnie z treścią sprzeciwu, spowodowała jej trudną sytuacją finansową. Jako okoliczność znaną Sądowi z urzędu należy wskazać również fakt, że Skarżąca również przed zawieszeniem działalności nie uiszczała wpisu sądowego od skarg wnioskując o przyznanie prawa pomocy. Przedstawione przez Stronę skarżącą informacje dotyczące jej możliwości płatniczych i stanu majątkowego budzą wątpliwości również biorąc pod uwagę pozbycie się udziałów oraz rezygnacji z pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki A Sp. z o. o. na rzecz funkcji prokurenta samoistnego, którą skarżąca pełni nie pobierając wynagrodzenia. Nie wskazano jaką kwotę Skarżąca uzyskała z tytułu pozbycia się udziałów. W świetle powyższego, referendarz sądowy słusznie zauważył, powołując się na orzecznictwo, że Skarżąca powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, natomiast jeżeli bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., syn. Akt I CZ 26/87, publ. OSNC 1988/7-8/103). Uzasadnione wątpliwości budzi również bardzo wysoki przychód osiągnięty w 2015 r. przez skarżącą w ramach prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej w wysokości 6.000.000 zł, a następnie w roku 2016 r. w wysokości 370.000 zł oraz wysokie koszty jego uzyskania, które doprowadziły w 2016 r. do straty. Przedstawiony w sprzeciwie zarzut dotyczący niezbadania faktycznej kwoty kosztów nie jest uzasadniony. Referendarz sądowy oparł się na przedstawionych oświadczeniach i deklaracjach. Podkreślić przy tym należy, że choć referendarz podniósł w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia okoliczność budzącej wątpliwości wysokości poniesionych kosztów, to wnioskodawca w sytuacji, gdy jest zobligowany do dokładnego podania danych o stanie majątkowym, nie skorzystał z możliwości przedłożenia dodatkowej dokumentacji (np. faktur) wraz ze sprzeciwem. Tym samym nie przedstawiono rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącej. Słusznie wskazał w uzasadnieniu referendarz sądowy, że mało wiarygodne wydaje się również to, że skarżąca nie posiada żadnych oszczędności oraz nie podjęła czynności zmierzających do utrzymania stałego źródła dochodów. Skarżąca powołała się w tym zakresie na korzystanie z pomocy osób bliskich, jednak bez podania dalszych wyjaśnień. Sąd przy tym podziela stanowisko referendarza sądowego, że wątpliwości budzi oświadczenie o uzależnieniu wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi Strony skarżącej po ewentualnym wygraniu sprawy, biorąc pod uwagę fakt, że ten sam pełnomocnik reprezentuje stronę w ponad 200 sprawach, w których złożono jednakowe oświadczenie. Ponadto, nie wskazano źródła, z którego faktyczne wynagrodzenie mogłoby zostać wypłacone w razie wygrania sprawy. Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy Sąd stwierdza, że: wskazane braki oraz sprzeczności w nadesłanym materiale źródłowym, zwłaszcza w zakresie kosztów ponoszonych przez Stronę skarżącą, posiadanych tytułów do nieruchomości, a także dotyczące źródeł finansowania wynagrodzenia pełnomocnika uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej Skarżącej, w szczególności jednoznaczne stwierdzenie, że zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dodać jednocześnie należy, że jakkolwiek akcentowana przez skarżącą okoliczność poniesienia straty w 2016 r. oraz zawieszenia działalności gospodarczej, niewątpliwie wpływa na jej sytuację majątkową, to w obliczu wybiórczego przedstawienia materiału źródłowego, nie ma możliwości rzetelnej oceny tej zależności. Takie selektywne działanie wnioskodawcy (także przez uchylenie się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a.), stanowi więc przeszkodę dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podsumowując, wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.