II SA/Rz 314/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2018 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego C. W. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 314/18 UZASADNIENIE W dniu 17 marca 2017 r. CW zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o nadanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) – dalej: "ustawa". Uzasadniając zgłoszone żądanie wnioskodawca wskazał na swoją działalność w NSZZ Solidarność w Ośrodku Badawczo – Rozwojowym Sprzętu Komunikacyjnego przy [...] , skutkiem czego w 1982 r. obniżono mu wynagrodzenie za pracę. Tym samym, w ocenie wnioskodawcy, poniósł on szkodę z tytułu utraconego zarobku na kwotę 202 400 zł. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W ocenie organu wnioskodawca nie wskazał, aby po wprowadzeniu stanu wojennego prowadził przez okres co najmniej 12 miesięcy opozycyjną działalność antykomunistyczną. Ustawodawca z zakresu przedmiotowego ustawy wyłączył natomiast działalność w niezależnym ruchu związkowym w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. Ponadto organ podniósł, że w jego ocenie względem wnioskodawcy nie zachodzą również okoliczności wyszczególnione w art. 3 ustawy. Po wprowadzeniu stanu wojennego wnioskodawcy zostały wypowiedziane warunki pracy i płacy z uwagi na jego udział w 15-minutowym strajku przeprowadzonym na terenie zakładu pracy, jednakże represja tego rodzaju nie została wskazana w zamkniętym katalogu, o którym mowa w art. 3 ustawy. Tym bardziej, że samo wypowiedzenie warunków pracy i płacy nie stanowi represji w postaci rozwiązania umowy o pracę lub pozbawienia możliwości wykonywania zawodu. W realiach opisywanej sprawy wnioskodawca przystąpił do pracy na nowych warunkach, wskutek czego pod względem formalnym rozwiązanie umowy o prace nie nastąpiło. Nie pozbawiono go też uprawnień do wykonywania zawodu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie CW zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy. Wnioskodawca podał, że do NSZZ Solidarność należał nieprzerwanie od 1 października 1980 r. do 2001 r. Od momentu wstąpienia w struktury związku podejmował działania zagrożone odpowiedzialnością karną, mające na celu odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską niepodległości. Działania te polegały na organizowaniu spotkań z pracownikami, podczas których informował o planowanych działaniach Związku, przekazywał ulotki, gazetki i plakaty. Pomagał w organizacji oraz aktywnie uczestniczył w strajkach i wystąpieniach pracowniczych na terenie zakładu. Ponadto wnioskodawca podał, że pełnił funkcję łącznika związkowego pomiędzy zakładami wchodzącymi w skład [...] oraz organizował spotkania z działaczami we własnym domu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2017 r. Organ podał, że w troku postępowania zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów mających wpływ na rozpatrzenie opisywanej sprawy, jednakże w zasobach Instytutu takowych nie odnaleziono. Jakichkolwiek informacji o wnioskodawcy nie odnaleziono również w "Encyklopedii Solidarności", wobec czego – zdaniem organu – niemożliwe było potwierdzenie przez organ statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Sam wnioskodawca natomiast nie udowodnił własnego udziału w jakimkolwiek wystąpieniu wolnościowym w latach 1980-tych, które odbywałoby się na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polsce, przy czym w ocenie organu za udział w wystąpieniu wolnościowym należy rozumieć wyłącznie aktywne uczestnictwo w wystąpieniu o charakterze masowym (jak strajki, protesty lub manifestacje) bądź indywidualnym. Zgodnie zaś z definicją leksykalną ze Słownika Języka Polskiego PWN, za "wystąpienie" należy rozumieć "publiczne zabranie głosu", "zorganizowane działanie podjęte przeciw czemuś". Zdaniem organu, wnioskodawca nie wskazał również jakichkolwiek represji objętych ustawą, poza przeniesieniem na inne stanowisko pracy w tym samym zakładzie pracy w 1982 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, złożonej na te decyzję, CW wniósł o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 września 2017 r.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 7 w zw. z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy – brak przeprowadzenia dowodu z akt IPN Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] oznaczonych sygnaturą [...] oraz faktu, że w dniu 3 listopada 2006 r., w sprawie o sygnaturze [...] skarżący nie był przesłuchiwany w sprawie własnej lecz w charakterze świadka w sprawie jego kolegi, wobec czego IPN w [...] może nie mieć wystarczającej wiedzy o działalności opozycyjnej skarżącego. 2. art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy poprzez uznanie, że nie było represją wobec skarżącego ukaranie go pozbawieniem dotychczasowej pracy (czynności montera płatowców) i przeniesienie go z OBR SK przy [...] do innej pracy znacznie niżej wynagradzanej, jako reakcja na jego udział w strajku w dniu 13 maja 1982 r. Skarżący podniósł, że zarówno przed stanem wojennym, jak i w czasie jego trwania, był czynnym opozycjonistą, buntował pracowników przeciwko złej polityce, krytykował władze na zebraniach wydziałowych lub innych wystąpieniach, jak również kolportował i rozwieszał ulotki przeciwko systemowi komunistycznemu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, co uzasadnia jej uchylenie. Na wstępie wskazać należy, że ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ("ustawa") wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia. Pierwszą kategorią są "działacze opozycji antykomunistycznej". Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Analiza materiału dowodowego sprawy wskazuje, że skarżący nie należy do tej grupy, co zostało prawidłowo wykazane w zaskarżonej decyzji. Drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych zawarto w art. 3, w myśl którego osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dokonując analizy wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu statusu osoby represjonowanej w świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy organ powinien wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie - udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.11.2017 r., IV SA/Wa 3264/16, LEX Nr 2415856). Skarżący wywodzi, że był jednym z inicjatorów i uczestnikiem 15-minutowego strajku w proteście przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, jaki miał miejsce 13 maja 1982 r. Był w tym czasie pracownikiem [...] – Ośrodka Badawczo – Rozwojowego. W ramach represji za udział w tym wydarzeniu został przeniesiony na inne stanowisko pracy w innym wydziale, co było jednoznaczne z degradacją i obniżeniem wynagrodzenia, a skutkiem czego jest obecnie niższa kwota emerytury niż ta, którą pobierałby gdyby nie został przeniesiony na inne stanowisko. W niniejszej sprawie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że skarżący uprawdopodobnił fakt udziału w strajku z 13.05.1982 r., zaś w ocenie Sądu strajk ten jest formą udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy. Organ nie podzielił natomiast argumentacji skarżącego, że z powodu udziału w strajku protestacyjnym został pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu, a zatem że zachodzi wobec niego okoliczność, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit c) ustawy. Zdaniem Sądu, ocena ta została dokonana co najmniej przedwcześnie. Jak wynika nadesłanych przez organ akt administracyjnych, skarżący od 1953 r. pracował na stanowisku montera płatowcowego (opinia, k. 16 akt administracyjnych). W maju 1982 r. został odwołany ze stanowiska montera płatowcowego – brygadzisty (decyzja Dyrektora Ośrodka Badawczo Rozwojowego SK, k. 10 akt administracyjnych) i od 20 maja 1982 r. pracował w Wydziale Ruchu Cieplnego na stanowisku ślusarza remontowego (karta służbowa, k. 14 akt administracyjnych). Co istotne, organ nie zaprzecza twierdzeniom skarżącego, że wypowiedzenie mu warunków pracy i płacy, a w konsekwencji przeniesienie go na inne, mniej płatne stanowisko związane było z jego udziałem w strajku zakładowym oraz szeroko pojętą działalnością w NSZZ Solidarność. Analizując formy represji organ podkreśla, że przeniesienie na inne stanowisko nie jest represją wymienioną w art. 3 pkt 3 ustawy, w szczególności nie stanowi "rozwiązania umowy o pracę". Zgadzając się co do zasady z tym poglądem należy jednak zauważyć, ze wśród form represji wymienionych w tym przepisie znajduje się "pozbawienie możliwości wykonywania swojego zawodu"- w art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy. W toku rozprawy przed Sądem skarżący wyjaśnił, że uzyskał wykształcenie średnie techniczne w zawodzie "monter płatowcowy" (ukończył odpowiednie technikum kształcące w tym zawodzie).. W ocenie Sądu w art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy nie chodzi wyłącznie o pozbawienie danej osoby uprawnień do wykonywania zawodu, a również o faktyczne uniemożliwienie jego wykonywania. Należy podkreślić, że [...] był jednostką zmilitaryzowaną, a skarżący został przeniesiony na inne stanowisko za "naruszenie dyscypliny służby". Ponadto w realiach lat 80-tych XX w. w Polsce możliwość wykonywania zawodu montera płatowców była bardzo ograniczona. W tej sytuacji przeniesienie skarżącego do pracy na stanowisku ślusarza, jako represja za udział w strajku i działalność opozycyjną oraz brak możliwości powrotu na poprzednie stanowisko pomimo starań skarżącego (liczne pisma o przywrócenie do pracy na stanowisku montera płatowcowego załatwiane odmownie), należy uznać za pozbawienie możliwości wykonywania zawodu w rozumieniu art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy. W powyższym zakresie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie poczynił wystarczających ustaleń, zarówno co do wykształcenia skarżącego, możliwości wykonywania wyuczonego zawodu oraz możliwości zastosowania art. 3 pkt 3 lit. c). Tym samym naruszył obowiązki wynikające z art.7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz dokonać jego wszechstronnej oceny. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z kolei obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. O zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści niniejszego uzasadnienia.