II GSK 1738/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Protokolant Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 212/18 w sprawie ze skargi A. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. D. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 24 maja 2018 r. (sygn. akt VI SA/Wa 212/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę A. D. (dalej zwanej "Skarżącą") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. (dalej zwanej "Komisją Odwoławczą") z [...] października 2017 r. (nr [...]) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. W dniach 28-31 marca 2017 r. Skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017 r. z siedzibą w [...] (dalej zwanej "Komisją Egzaminacyjną"). Egzamin składał się z pięciu części. Część druga egzaminu obejmowała zadanie z zakresu prawa cywilnego, które polegało na przygotowaniu (jako adwokat będący pełnomocnikiem powoda) apelacji (lub opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia apelacji) od wyroku Sądu Rejonowego oddalającego powództwo o zapłatę przeciwko spółce, która sprzedała polisę ubezpieczeniową kierującemu, który uszkodził samochód powoda, przy czym dochodzona kwota miała pokryć szkodę w postaci kosztów naprawy uszkodzonego samochodu oraz kosztów wynajmu pojazdu zastępczego. Uchwałą z [...] maja 2017 r. (nr [...]) Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik z egzaminu adwokackiego Skarżącej. Rozstrzygnięcie to było skutkiem otrzymania przez Skarżącą oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa cywilnego. Skarżąca złożyła odwołanie od tej uchwały. Uchwałą z [...] października 2017 r. Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Komisja Odwoławcza uznała, że Skarżąca w pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego prawidłowo przyjęła, że należało sporządzić apelację (a nie opinię prawną). W apelacji sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego Skarżąca: 1) ograniczyła powództwo do kwoty 3240 zł, zrzekając się roszczenia w pozostałym zakresie, 2) prawidłowo ustaliła okres, za który powód mógł skutecznie domagać się zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego, 3) przyjęła właściwą stawkę dzienną czynszu najmu. Jednak w ocenie Komisji Odwoławczej przyjęte przez Skarżącą rozwiązanie zadania egzaminacyjnego budzi zastrzeżenia i nie jest wewnętrznie spójne, ponieważ: 1) Skarżąca z jednej strony zaskarżyła wyrok w całości, a z drugiej strony ograniczyła powództwo i w konsekwencji ograniczyła wartość przedmiotu zaskarżenia; 2) zrzekając się roszczenia ponad kwotę 3240 zł, Skarżąca zrzekła się tym samym odsetek ustawowych za opóźnienie (czego nie można uznać za rozwiązanie zgodne z wolą i interesem reprezentowanej strony); 3) wniosek apelacyjny nie jest spójny ze wspomnianym ograniczeniem dochodzonego roszczenia i jest wewnętrznie sprzeczny, skoro Skarżąca wskazała, że wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie ograniczonego powództwa w całości i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 3240 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty (których to odsetek wcześniej się zrzekła); 4) ograniczenie powództwa wiąże się z możliwością żądania od powoda przez pozwanego zwrotu kosztów w oparciu o art. 203 § 2 i 3 w zw. z art. 391 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.; dalej zwanej "kpc"); Komisja Odwoławcza nie podzieliła przy tym wywodów zawartych w odwołaniu, z których wynika, że rozstrzygnięcie sądu w związku z ograniczeniem powództwa może nie zawierać rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, a wniosek o uzupełnienie takiego rozstrzygnięcia o orzeczenie w przedmiocie kosztów leży w gestii pozwanego, który może uchybić ustawowym terminom, co może skutkować uprawomocnieniem się orzeczenia bez rozstrzygnięcia o kosztach procesu; zdaniem Komisji Odwoławczej, profesjonalny pełnomocnik nie powinien opierać taktyki procesowej na hipotetycznym założeniu, że strona przeciwna popełni określone błędy procesowe; 5) Skarżąca w zarzutach apelacyjnych powołała art. 5059 § 1 kpc, który dotyczył apelacji wnoszonej w postępowaniu uproszczonym i nie obowiązywał w dniu wnoszenia apelacji; 6) Skarżąca w zarzutach apelacyjnych dotyczących naruszenia prawa materialnego: a) powinna zarzucać nie tyle niezastosowanie, co błędną wykładnię art. 361 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 459; dalej zwanej "kc"), b) nie dostrzegła, że mogła zasadnie zarzucić niezastosowanie art. 363 § 1 kc, c) błędnie utożsamiała ze szkodą poniesioną przez powoda samą utratę możliwości korzystania z pojazdu, podczas gdy szkodą jest tutaj dopiero koszt z tym związany, czyli koszt najmu pojazdu zastępczego, d) nie wyjaśniła, na czym polegało naruszenie wskazanego przez nią art. 822 § 4 kc, e) w odniesieniu do rozstrzygnięcia o odsetkach nie wskazała na naruszenie art. 481 § 1 kc przy uwzględnieniu art. 817 § 2 kc i art. 14 ust. 2 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych; 7) Skarżąca w zarzutach apelacyjnych dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego: a) wprawdzie prawidłowo postawiła zarzut naruszenia art. 207 § 6 oraz art. 217 § 1 i 2 kpc w odniesieniu do oddalenia przez sąd I instancji wniosku o dopuszczenie dowodu z umowy najmu z 30 marca 2016 r., jednak zarzut ten nie został połączony przez Skarżącą ze sformułowaniem wniosku o dopuszczenie tego dowodu przez sąd odwoławczy (tym samym nie można uznać, że Skarżąca w sposób dostateczny zabezpieczyła w tym zakresie interes strony), b) w sposób ogólnikowy zredagowała zarzut naruszenia art. 233 kpc, podczas gdy zarzutem tym należało objąć kwestię błędnej oceny dowodów w postaci drugiej umowy najmu z 13 kwietnia 2016 r. oraz faktury stwierdzającej zapłatę przez powoda należności za najem pojazdu zastępczego we wcześniejszym okresie, c) w sposób ogólnikowy sformułowała zarzut naruszenia art. 233 kpc w pkt 5 petitum apelacji, d) nietrafnie i w sposób niewłaściwie uzasadniony zarzuciła naruszenie art. 230 kpc, e) podnosząc zarzut naruszenia art. 98 kpc, nie powołała naruszenia art. 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (chociaż z treści uzasadnienia apelacji wynika, że Skarżąca dostrzegła naruszenie i tego przepisu); 8) w zakresie wymagań formalnych Skarżąca lakonicznie opisała strony postępowania, nie oznaczyła przy tym pełnomocnika pozwanego, w uzasadnieniu apelacji nie poruszyła niektórych kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (np. kwestii należnych odsetek), dopuściła się błędów stylistycznych i tzw. literówek. Zdaniem Komisji Odwoławczej, rodzaj i waga popełnionych przez Skarżącą uchybień, pomimo dostrzeżonych pozytywnych aspektów pracy, nie pozwalał na uznanie, że sporządzona apelacja zasługuje na ocenę pozytywną. W konsekwencji Komisja Odwoławcza uznała, że nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania. Skarżąca złożyła do WSA skargę na uchwałę Komisji Odwoławczej. WSA oddalił skargę. Powołując się na art. 78d ust. 1 i art. 78e ust. 2 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm.), WSA wskazał m.in., że egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, przy czym oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zdaniem WSA, przytoczone kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. WSA zwrócił również uwagę, że mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza się możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. WSA wskazał, że kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi ocena uzyskana przez Skarżącą z pracy z zakresu prawa cywilnego. Zadanie z prawa cywilnego polegało na przygotowaniu takiej apelacji, która uwzględniałaby słuszny interes powoda, a jednocześnie nie narażała go na zbędne koszty postępowania. Zdaniem WSA, Skarżąca w sporządzonej apelacji niesłusznie zdecydowała o zaskarżeniu orzeczenia w całości przy jednoczesnym ograniczeniu powództwa, w tym zrzeczeniu się roszczenia odsetkowego. WSA uznał też, że Skarżąca nie podniosła prawidłowo sformułowanych kluczowych zarzutów z zakresu prawa procesowego, w tym prawidłowego i odnoszącego się do wszystkich istotnych kwestii występujących w zadaniu egzaminacyjnym zarzutu naruszenia przez sąd I instancji art. 233 § 1 kpc oraz związanego z tym zarzutu sprzeczności ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a także pominęła wniosek oparty na art. 380 kpc. Skarżąca podniosła natomiast nieznajdujący uzasadnienia w okolicznościach sprawy zarzut naruszenia art. 230 kpc. Ponadto WSA stwierdził, że Skarżąca nie podniosła części zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, w szczególności nie wykazała się znajomością art. 481 kc oraz odpowiednich przepisów regulujących umowę ubezpieczenia obowiązkowego posiadaczy pojazdów mechanicznych, a także pominęła art. 363 § 1 kc. WSA dodał, że sporządzona apelacja błędnie powołuje jako podstawę art. 5059 § 1 kpc oraz brakuje w niej spójności pomiędzy zakresem zaskarżenia, ograniczeniem powództwa i wnioskami apelacyjnymi. WSA podkreślił, że pomimo dostrzeżonych pozytywnych aspektów pracy, rodzaj i waga popełnionych przez Skarżącą uchybień nie pozwalała na uznanie, że sporządzona przez nią apelacja zasługuje na ocenę pozytywną. Zdaniem WSA, Skarżąca nie rozstrzygnęła poprawnie problemu egzaminacyjnego, ani nie zabezpieczyła należycie interesu reprezentowanej strony. W ocenie WSA, Komisja Odwoławcza podjęła wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a zaskarżona uchwała zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, wyjaśnia motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia. WSA stwierdził, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Zdaniem WSA, Komisja Odwoławcza odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów i twierdzeń podnoszonych w odwołaniu, uzasadniając swoją opinię co do poprawności dokonanej oceny i wykazując niezasadność podniesionych zarzutów. Z tego względu WSA za nietrafne uznał zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej zwanej "kpa"). Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych, jak również o rozpoznanie sprawy także pod nieobecność Skarżącej. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 78e w zw. z art. 78d ust. 1 i 10 ustawy Prawo o adwokaturze przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że uzasadnione jest wystawienie Skarżącej oceny negatywnej z części trzeciej egzaminu (prawo cywilne), w sytuacji gdy egzaminatorzy m.in. działali w błędnym przekonaniu o niedopuszczalności zastosowanego przez Skarżącą rozwiązania oraz błędnie uznali, że niewłaściwie skalkulowała ona wartość należnej powodowi kwoty, podczas gdy ograniczenie powództwa w apelacji było możliwe i wiązało się z określonymi skutkami formalnoprawnymi, a organ odwoławczy uznał poprawność skalkulowania przez Skarżącą kwoty dochodzonego roszczenia, tj. bez dostatecznego uwzględnienia pozytywnych walorów pracy i bez zastosowania skali ocen od 2 do 6, co w konsekwencji skutkowało nietrafnym stwierdzeniem o negatywnym wyniku całego egzaminu adwokackiego; 2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 78e ustawy Prawo o adwokaturze przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na odstąpieniu przez WSA od oceny pracy Skarżącej pod kątem przesłanek w nim określonych, a ograniczeniu się w przeważającej mierze do wybiórczego powielenia stanowiska organu odwoławczego, bez prawidłowej weryfikacji czy organ pracę Skarżącej ocenił należycie i bez uwzględnienia dostrzeżonych przez organ odwoławczy pozytywnych walorów pracy, które były uznane przez egzaminatorów przy dokonanej ocenie za błędy pracy, co winno rzutować na poprawność dokonanej oceny; 3. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z "art. § 5" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 101) przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ odwoławczy prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie, a zebrany materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego w sytuacji, gdy organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do kluczowych zarzutów postawionych przez Skarżącą w odwołaniu, a dotyczących m.in. konsekwencji procesowych zastosowanej przez Skarżącą koncepcji ograniczenia powództwa w apelacji - których właściwa analiza, szczególnie w sytuacji uznania przez organ odwoławczy, że co do zasady ograniczenie powództwa w apelacji było możliwe, wskazywała na poprawność zaproponowanego przez Skarżącą rozwiązania; organ odwoławczy ograniczył się ponadto do ponownej oceny pracy Skarżącej, wybiegając w ten sposób poza zakres przyznanych temu organowi kompetencji, co więcej bez należytego odniesienia się do istoty podniesionych przez Skarżącą zarzutów; rozpatrując sprawę WSA nie wskazał również dlaczego, mimo dostrzeżenia przez organ odwoławczy uchybień egzaminatorów w zakresie niektórych punktów dokonanej oceny, praca Skarżącej mimo wszystko nie zasługiwała na ocenę pozytywną; 4. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 134 § 1 ppsa przez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanej przez Skarżącą uchwały w przedmiocie egzaminu, w części obejmującej zadanie z części trzeciej egzaminu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 5. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 1 § 2 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez WSA wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej uchwały oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do zarzutów Skarżącej i nie dokonano oceny skutków formalnoprawnych dokonanego przez nią ograniczenia powództwa w apelacji (w szczególności w zakresie wysokości kosztów procesu, koniecznego zakresu zaskarżenia oraz zasad określania wartości przedmiotu zaskarżenia w warunkach ograniczenia powództwa), która pozwoliłaby na obiektywne i rzetelne sprawdzenie poprawności zastosowanego przez Skarżącą rozwiązania zadania z części trzeciej egzaminu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Odwoławcza, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o przeprowadzenie rozprawy. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Komisji Odwoławczej podtrzymał stanowisko i wnioski zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na rozprawie (art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W ramach postawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ppsa (naruszenie prawa materialnego) Skarżąca zarzuciła uchybienie następującym przepisom: art. 78e (w tym w zw. z art. 78d ust. 1 i 10) ustawy Prawo o adwokaturze oraz art. 78h ust. 12 tej ustawy w zw. z "art. § 5" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Co się tyczy zarzutu naruszenia art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z "art. § 5" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, to trudno zakwalifikować go jako zarzut odnoszący się do prawa materialnego. Zgodnie z art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast § 5 przywołanego rozporządzenia (Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wpisanie przy tym przepisie "art." stanowiło omyłkę pisarską) określa sposób procedowania przez Komisję Odwoławczą. Niezależnie od takiej kwalifikacji przepisów wskazanych jako naruszone, analizowany zarzut nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na jego wadę konstrukcyjną i częściowy brak uzasadnienia. Zarzut naruszenia art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze w sposób opisany w petitum skargi kasacyjnej wymagał powiązania ze stosownymi przepisami kpa. Brak takiego powiązania w istocie uniemożliwia wyznaczenie granic skargi kasacyjnej, w ramach których Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać sprawę. Tak skonstruowany zarzut - w zakresie art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze - nie mógł być zatem rozpoznany merytorycznie. Analizowany zarzut nie mógł zostać uwzględniony w zakresie, w jakim wskazuje na uchybienie § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Po pierwsze, wskazany paragraf składa się z sześciu ustępów, określających różne czynności w toku postępowania przed komisją odwoławczą, a autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, który z nich miał zostać naruszony. Po drugie zaś, w tej części omawiany zarzut nie został uzasadniony. Odniesienie się do pozostałych zarzutów naruszenia prawa materialnego należy poprzedzić uwagą, że w myśl art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma wątpliwości, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 83/11; 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3111/15 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu adwokata podlegają sprawdzeniu w trakcie egzaminu adwokackiego. Zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Stosownie do art. 78d ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze druga część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Jak wynika z art. 78d ust. 10 ustawy Prawo o adwokaturze, egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: oceny pozytywne: celująca (6), bardzo dobra (5), dobra (4), dostateczna (3) (pkt 1); ocena negatywna - niedostateczna (pkt 2). Zgodnie z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym właśnie kontekście normatywnym, kształtującym systemowo zasady dostępu do zawodu adwokata, rozstrzygać należy prawidłowość podejmowanych przez komisje egzaminacyjne uchwał stwierdzających wynik egzaminu adwokackiego. W świetle przywołanego wyżej z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia te wymogi, powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Z kolei praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3111/15). W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu adwokackiego był konsekwencją otrzymania przez Skarżącą oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa cywilnego. W ramach pracy z zakresu prawa cywilnego zadaniem zdającego było przygotowanie apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego oddalającego powództwo o zapłatę przeciwko spółce, która sprzedała polisę ubezpieczeniową kierującemu, który uszkodził samochód powoda, przy czym dochodzona kwota miała pokryć szkodę w postaci kosztów naprawy uszkodzonego samochodu oraz kosztów wynajmu pojazdu zastępczego. Co istotne z punktu widzenia oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej, z informacji dla zdającego wyraźnie wynikało, że powód oczekuje najlepszej dla niego porady prawnej, co obejmuje poradę, czy zasadne jest wniesienie apelacji kwestionującej wyrok w całości, w części, czy też odstąpienie od wniesienia apelacji, przy czym powód wyraźnie zastrzegł, że nie chce ponieść zbędnych kosztów procesu. Wykonując zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa cywilnego, Skarżąca prawidłowo uznała, że należało sporządzić apelację (a nie opinię prawną o braku podstaw do wniesienia apelacji), jednakże komisje egzaminacyjne obu instancji uznały, że jej praca - oceniona jako całość - nie spełniła wymagań stawianych rozwiązaniu zadania w ramach egzaminu adwokackiego. W szczególności Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę i wskazała na szereg błędów rozwiązanego zadania. Jednym z zasadniczych mankamentów pracy Skarżącej było ograniczenie powództwa, które jakkolwiek co do zasady dopuszczalne na etapie postępowania apelacyjnego, wiązało się z możliwością żądania przez pozwanego zwrotu kosztów na podstawie art. 203 § 2 i 3 w zw. z art. 391 § 1 kpc. Wskazać należy, że dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Podkreślenia przy tym wymaga, że sam fakt sporządzenia apelacji spełniającej co do zasady wymogi formalne, czy też pozytywne elementy pracy egzaminacyjnej wskazane m.in. w zaskarżonej uchwale Komisji Odwoławczej - nie mogły zostać uznane za wystarczające dla uzyskania pozytywnej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego, a w konsekwencji - z całego egzaminu adwokackiego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo ocenił, że stwierdzenie przez komisje egzaminacyjne przy ocenie pracy Skarżącej szeregu wymienionych szczegółowo błędów, w tym wskazanego wyżej mankamentu, który narażał powoda na poniesienie kosztów związanych z ograniczeniem powództwa, upoważniało do przyjęcia, że Skarżąca nie wykonała zadania egzaminacyjnego w sposób, który zabezpieczyłby należycie interes reprezentowanej strony. Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem zdającego w świetle opisu zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego było m.in. uwzględnienie interesu powoda, a powód oczekiwał najlepszej dla niego porady prawnej, wyraźnie przy tym zastrzegając, że nie chce ponieść zbędnych kosztów procesu. Taktyka procesowa przyjęta przez Skarżącą przy sporządzaniu zadania egzaminacyjnego - jakkolwiek prawnie dopuszczalna w zakresie ograniczenia powództwa - nie uwzględniała w sposób należyty interesu reprezentowanej strony (powoda), skoro efektem ograniczenia powództwa może być zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów z tym związanych. Tymczasem w świetle założeń egzaminacyjnych powód wyraźnie oczekiwał porady prawnej, która uchroni go przed zbędnymi kosztami. Odmiennej oceny powyższego błędu pracy Skarżącej nie uzasadnia argumentacja przedstawiona w skardze kasacyjnej, wskazująca że postanowienie o umorzeniu postępowania (z uwagi na częściowe cofnięcie powództwa) może nie zawierać rozstrzygnięcia kwestii kosztów procesu i wówczas w gestii pozwanego leży złożenie wniosku o uzupełnienie takiego postanowienia o rozstrzygnięcie o kosztach lub ewentualnie zaskarżenie tego postanowienia, przy czym możliwe jest uchybienie przez pozwanego zakreślonym ustawą terminom, co może skutkować uprawomocnieniem się postanowienia o umorzeniu postępowania bez rozstrzygnięcia o kosztach procesu - a tym samym całkowicie pozbawić pozwanego możliwości ich skutecznego dochodzenia od powoda. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Komisji Odwoławczej, że profesjonalny pełnomocnik nie powinien opierać taktyki procesowej na hipotetycznym założeniu, że strona przeciwna popełni określone błędy procesowe. Taka taktyka z pewnością nie może zostać obrana na egzaminie adwokackim, podczas którego zdający powinien wykazać się nie tylko znajomością prawa, ale przede wszystkim umiejętnością jego zastosowania w sposób, który możliwie najpełniej zabezpieczy interes reprezentowanej strony. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że WSA trafnie uznał, że ocena pracy egzaminacyjnej Skarżącej z zakresu prawa cywilnego została dokonana prawidłowo i z uwzględnieniem kryteriów wymienionych w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Niespełnienie chociażby jednego z tych wymogów (m.in. uwzględnienia interesu reprezentowanej strony) musiało skutkować oceną negatywną z omawianego zadania, a w konsekwencji - z egzaminu adwokackiego. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego. Niezasadne okazały się również postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 1 § 2 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 134 § 1 ppsa. Artykuł 1 ppsa nie zawiera § 2 (nie dzieli się na żadne jednostki redakcyjne). WSA nie mógł naruszyć nieistniejącego przepisu. Co się zaś tyczy wskazanych jako naruszone przepisów kpa, to art. 7 i art. 77 § 1 wskazują na obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś art. 80 określa, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Materiał dowodowy w niniejszej sprawie stanowiła zasadniczo praca egzaminacyjna Skarżącej z zakresu prawa cywilnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można oceniającym, a w konsekwencji WSA, zarzucić, że wadliwie oceniono tę pracę egzaminacyjną. W niniejszej sprawie nie doszło też do błędów w ocenie materiału dowodowego i błędu w ustaleniach, co do prawidłowości przyjętych rozwiązań i co do oceny pracy. Nietrafność ocenionych wyżej zarzutów oznacza, że autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował skutecznie stanowiska WSA, że skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, a w konsekwencji - że nie było podstaw do jej uwzględnienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa. Żaden z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie doprowadził bowiem Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny, że WSA nie dostrzegł naruszenia przez Komisję Odwoławczą prawa materialnego albo naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna Skarżącej nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego oddalił ją na podstawie art. 184 ppsa. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Skarżącej na rzecz Komisji Odwoławczej 360 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA.