II SA/Kr 346/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenie A o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w charakterze podmiotu na prawach strony p o s t a n a w i a oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 11 maja 2018r. skarżący – Stowarzyszenie A złożyło wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2018r. wydane w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w charakterze podmiotu na prawach strony. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak wystarczających środków finansowych, umożliwiających ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wskazuje, iż stowarzyszenie uzyskuje tylko przychody ze składek członkowskich, w 2017r. przychody te wyniosły [...] zł. Wszyscy członkowie Stowarzyszenia pracują społecznie. Strona nie zatrudnia pracowników. Nie posiada majątku ani własnej siedziby. Stowarzyszenie wykonuje nieodpłatnie projekty w zakresie kultury finansowane z dotacji i na zamówienie Rady Miasta K. oraz innych instytucji związanych z kulturą i oświatą. Ze składek członkowskich pokrywane są koszty zakupu artykułów biurowych, kawy, herbaty, cukru, koszty opłat sądowych. Wszystkie nadwyżki przeznaczane są na działalność statutową. Środki finansowe na koncie Stowarzyszenia to nierozliczone jeszcze projekty wydarzeń kulturalnych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący – prowadzi działalność w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego, promocji [...], jej twórców, integrowanie mieszkańców, organizowanie jubileuszy i obchodów itd. Jak wynika z oświadczeń i statutu strony, stowarzyszenie działa na podstawie statutu, opiera się na społecznej pracy swoich członków, a środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich, darowizn, zapisów, spadków, wpływów z własnej działalności gdyż może ono prowadzić działalność gospodarczą, dotacji, subwencji, kontraktów ( § 32 Statuty Stowarzyszenia). Wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł, skarżący mimo, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, wykazuje za ubiegły rok zysk w kwocie [...]zł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono środki finansowe w wysokości [...] zł. Dodatkowo w kasie Stowarzyszenia są środki w kwocie [...]zł. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, za zeszły rok wykazuje zysk w kwocie [...]zł. Strona otrzymuje dotacje z UMK oraz innych instytucji związanych z kultura i oświatą. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób i instytucji, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić w całości lub w części kosztów sądowych. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z przepisem art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba ( prawna, fizyczna ) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania , że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób i instytucji toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność ta wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – również sądowych. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10.01.2005r. ( sygn. akt FZ [...], niepublik. ) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 33 § 1, 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m.innymi ze składek członkowskich, dotacji, spadków, darowizn, dochodów z działalności gospodarczej . Podobnie stanowi § 32 Statutu Stowarzyszenia . Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach ( art. 33, 34,35 ) oraz § 32 cyt. Statutu Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność z darowizn, dotacji, zapisów, dochodów z majątku, spadków, dochodów z nieruchomości, własnej działalności, ofiarności publicznej, a także ze składek członkowskich. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika. Co więcej – środki finansowe Stowarzyszenie ma zarówno w kasie jak i na koncie bankowym. Wykazuje zysk za ostatni rok bilansowy. Samo wskazuje, iż ze składek członkowskich pokrywane są m.innymi koszty sądowe. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. W niniejszej kwestii skarżący sam przyznał, iż uchwała o pobieraniu składek została podjęta i składki członkowskie w 2017r wyniosły [...] zł, są od członków Stowarzyszenia pobierane i przeznaczane na cele statutowe Stowarzyszenia, w tym opłaty sądowe. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ [...], niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej czy regulaminowej, szczególnie wobec okoliczności, iż stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą. Reasumując, Stowarzyszenie wykorzystuje przewidziane prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, pobiera dotacje, podejmuje uchwały dotyczące składek członkowskich, ma środki finansowe na rachunku bankowym oraz w kasie. Z § 9 Statutu Stowarzyszenia wynika zaś, iż formą działania strony jest m.innymi uczestniczenie w procesach administracyjnych dotyczących nowych inwestycji na terenie dzielnicy oraz ochrony interesu i majątkowego jej mieszkańców, które samo z siebie wiąże się ze stosownymi kosztami i opłatami. Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, pobierania darowizn, subwencji itd Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanawianie pełnomocnika rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków , musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ [...] niepubl.). Orzekający pragnie podkreślić, iż Wnioskodawca winien się liczyć z tym, iż w trakcie swojej działalności będzie również, być może zmuszony dochodzić swoich praw przed sądem, realizować przed nim swe statutowe prawa, a co za tym idzie, będzie musiał z tego tytułu ponieść stosowne koszty sądowe czy ew. koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Stowarzyszenie zatem ma możliwość pozyskiwania środków finansowych z przewidzianych ustawą form finansowania i brak majątku trwałego czy fakt, iż członkowie pracują społecznie nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe - także ze składek członkowskich, co do których stosowna uchwała winna być podjęta, jeśli obecna jest niewystarczająca. . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).