II SA/Ol 255/18

Dnia 4 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2018 roku sprawy ze skargi H. S. na czynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w przedmiocie sprostowania z urzędu aktu urodzenia - oddala skargę. Pełnomocnik H. S. zaskarżył czynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego (dalej jako Kierownik USC) polegającą na sprostowaniu z urzędu 9 marca 2018 r. w rejestrze stanu cywilnego aktu urodzenia H. S., sporządzonego "[...]" w USC (ozn. aktu "[...]") w zakresie imion rodziców i wniósł o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżone czynności. Skarga została wniesiona na tle poniższego stanu faktycznego. W dniu 5 marca 2018 r. H. S. wystawił do Kierownika USC o uzupełnienie swego aktu urodzenia sporządzonego "[...]" w USC o następuje dane: 1/ w dziale "Dane rodziców" – w kolumnie ":Ojciec": a/ w polu "Nazwisko rodowe" – powinno być: "S";, b/ w polu "Data urodzenia" – powinno być: ""[...]"":, c/ w polu "Miejsce urodzenia"-powinno być: "G.". Jako podstawę uzupełnienia wskazał: akt urodzenia P. S. – USC, Nr "[...]" z "[...]" r. 2/ w dziale "Dane rodziców""- w kolumnie "Matka"": a/ w polu :Data urodzenia""-powinno być: ""[...]""; b/ w polu "Miejsce urodzenia""-powinno być: "S."". Jako podstawę uzupełnienia podał: akt zgonu H. S. – USC, Nr "[...]" i akt małżeństwa P. S. i H. S. – USC, Nr "[...]" Powiadomieniem z 8 marca 2018 r. Kierownik USC zawiadomił H. S. o zamiarze sprostowania z urzędu m. in. aktu nr "[...]" dot. małżeństwa zawartego dnia "[...]" pomiędzy H. S. i P. S. m. in. w zakresie imienia mężczyzny z P. na P. podając, że podstawą sprostowania będzie stanowił akt urodzenia nr "[...]" dotyczący P. S.. Jednocześnie podał, że zamierza sprostować z urzędu także jego akt urodzenia sporządzony pod nr "[...]" w zakresie: imienia ojca: z P. na P. i imienia matki: z H. na H. Kierownik USC, działając z urzędu na podstawie art. 37 Prawa o aktach stanu cywilnego, 9 marca 2018 r. uzupełnił akt urodzenia H. S. zgodnie z wnioskiem z 5 marca 2018 r. przywołując jako podstawę uzupełnienia akt małżeństwa numer: "[...]" sporządzony w USC. Jednocześnie, na podstawie art. 35 Prawa o aktach stanu cywilnego, z urzędu, 9 marca 2018 r. sprostował błędne imię ojca: z P. na P. oraz imię matki z H. na H. wskazując jako podstawę akt małżeństwa rodziców numer "[...]" sporządzony w USC. Zaskarżonej czynności Kierownika USC , w zakresie sprostowania z urzędu w własnym rejestrze aktu urodzenia imion rodziców, pełnomocnik H. S. zarzucił naruszenie: 1/ art. 35 ust. 3 i 5 Prawa o aktach stanu cywilnego uznając, że obowiązek powiadomienia osoby, której akt stanu cywilnego ma być sprostowany, nie może być rozumiany jedynie jako czynność formalna, lecz Kierownik USC powinien umożliwić osobie, której dotyczy prostowany akt, zajęcie stanowiska w sprawie. Nie czyniąc powyższego naruszono: - art. 14 Kodeksu Dobrej Administracji stanowiącego załącznik do Rekomendacji CM/Rec(2007)7 Komitetu Ministrów Rady Europy dla Państw Członkowskich w sprawie Dobrej Administracji z 20 czerwca 200 r., w którym wyrażono prawo osób prywatnych do bycia wysłuchanym w związku z decyzjami indywidualnymi – 41 ust. 1 i 2 lit. a Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z 14 grudnia 2007 r.) oraz art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej. Naruszenie przywołanych przepisów wyrażono się w tym, że Kierownik USC powiadomił o zamiarze sprostowania aktu urodzenia H. S., w zakresie imion rodziców, pismem z 8 marca 2018 r. (nadanym 8 marca 2018 r. a doręczonym 13 marca 2018 r.), natomiast sprostowania aktu urodzenia dokonał 9 marca 2018 r. i tego samego dnia wydał odpis zupełny tego aktu, doręczonego 13 marca 2018 r.). Z powyższego wywiódł, że Kierownik USC nie umożliwił zajęcia stanowiska w sprawie, osobie, której prostowany akt stanu cywilnego dotyczył. 2/ - art. 47 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy ma prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym"" - art. 51 ust. 4 Konstytucji RP statuującym prawo każdego do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych lub niejasnych, zawartych w urzędowych zbiorach danych, 3/ art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r., 4/ art. 7 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, 5/ art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r.. Podał, że z art. 35 ust. 1 i 3 Prawo o aktach stanu cywilnego nie sposób wywieść bezwzględnego obowiązku sprostowania aktu stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych oraz prymat sprostowania z urzędu przed prostowaniem na wniosek. Wnosząc o oddalenie skargi Kierownik USC podał, że zmiany w aktach stanu cywilnego powinny być dokonywane chronologicznie, według kolejności następowania po sobie wydarzeń, zaś wybranie z aktów tylko części dany do uzupełnienia aktu urodzenia wnioskodawcy jest niedopuszczalne. Uznał, że sprostowanie aktu stanu cywilnego stanowi wyłącznie czynność materialno-techniczna, a zatem nie mają w tym zakresie zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto, że prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje możliwości uwzględnienia sprzeciwu osoby, której akt się prostuje. Poinformował, że zgodnie z art. 36 tej ustawy niezgodność danych zawartych w aktach stanu cywilnego z prawdą może być usunięta w trybie nieprocesowym w postępowaniu cywilnym. W piśmie procesowym z 24 kwietnia 2018 r. profesjonalny pełnomocnik H. S. odnosząc się do stanowiska Kierowania USC zawartego w odpowiedzi na skargę podał, że żaden przepis nie wymaga wprowadzenia do rejestru stanu cywilnego aktów stanu cywilnego, które mają być podstawą innych aktów. Zatem Kierownik USC, bez jakiejkolwiek refleksji, nie miał prawa do "kaskadowego"" prostowania kolejnych aktów w oparciu o akt urodzenia ojca skarżącego "[...]", który to akt został niechlujnie odtworzony na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 5 czerwca 1952 r., sygn. akt "[...]", który odtwarzając ów akt miał na względzie ówczesną politykę administracyjną sprowadzająca się do przymusowej polonizacji imion i nazwisk. Wobec powyższego sprostowanie z urzędu imion rodziców skarżącego stanowi głęboką ingerencję w sferę dóbr osobistych obywateli, co z kolei pozostaje w sprzeczności z art. 4 ust. 1 pkt 3 ustaw z dnia 17 października 2008 r. o zmanię imion i nazwiska, jakoż, że przesłanką owej zmiany jest bezprawność dokonanej wcześniejszej zmiany, a ponadto dokonane sprostowanie pozostaje w sprzeczności z zasadą względnej stabilności imion i nazwisk. Z kolei w piśmie procesowym przygotowawczym z 4 maja 2018 r. profesjonalny pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowód z: - wniosku P. S. z 5 maja 1952 r. do Sądu Powiatowego "o utworzenie metryki urodzenia", - protokołu z 5 czerwca 1952 r. z posiedzenia Sądu Powiatowego "w sprawie z wniosku P. S. o odtworzenie treści aktu stanu cywilnego wnioskodawcy", - postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 5 czerwca w sprawie odtworzenia metryki urodzenia P. S., sygn.. akt "[...]", - okładki akt sądowych Sądu Powiatowego do sprawy o sygn. akt "[...]" "Wniosek o odtworzenie metryki urodzenia". Na rozprawie Sąd dopuścił dowody wnioskowane w powyższym piśmie oraz dowód z odpisu zupełnego aktu małżeństwa P. i H. S., z domu S., sporządzonego pierwotnie w zaginionej księdze małżeństw USC z dnia "[...]" pod numerem "[...]" wraz z tłumaczeniem biegłego przysięgłego z języka niemieckiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U.2016, poz. 2064 j.t. ze zm. – dalej jako p.a.s.c.) stanowiący, że akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził (ust 1) i że sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się m. in. z urzędu, w formie czynności materialno-technicznej (ust. 3). Jeżeli sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu lub na wniosek innej osoby niż ta, której akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, kierownik urzędu stanu cywilnego powiadamia tę osobę o zamiarze sprostowania lub o złożeniu wniosku o sprostowanie aktu stanu cywilnego (ust. 4). Jednocześnie art. 36 p.a.s.c. stanowi, że sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli: 1) sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2; 2) sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1. Zatem przywołany przepis, w istocie rzeczy, statuuje rzeczową właściwość kierownika urzędu stanu cywilnego w przedmiocie sprostowania aktu stanu cywilnego, która uwarunkowana jest wyłączną (pkt 2 w/w artykułu) możliwością (pkt 1 w/w artykułu) dokonania tej czynności w oparciu o akta, o których mowa w analizowanym przepisie. Istotą zaś sprostowania aktu stanu cywilnego w świetle art. 35 jest doprowadzenie do prawidłowej treści aktu, w sytuacji różnego rodzaju niezgodności, które wynikają z porównania treści tego aktu z dokumentami składającymi się na jego akta zbiorowe lub z innymi aktami stanu cywilnego, które stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. W świetle powyższego, w realiach niniejszej sprawy sprostowanie przez Kierownika USC w dniu 9 marca 2018 r. aktu urodzenia skarżącego w zakresie imion jego rodziców w oparciu o ich akt małżeństwa, uprzednio także sprostowany w zakresie m. in. imienia ojca skarżącego, wprost pozostaje w zgodzie z materialnoprawną przesłanką dokonania rzeczonej czynności materialno-technicznej. Wobec powyższego analizowane sprostowanie nie jest wyrazem prymatu dokonania tej czynności z urzędu przed prostowaniem na wniosek, skoro art. 35 ust. 3 p.a.s.c. statuuje alternatywne i równorzędne sposoby zainicjowania dokonania przedmiotowej czynności. Jednocześnie odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 35 ust. 1 i ust. 3 p.a.s.c. definiowanej jako bezwzględny obowiązek sprostowania aktu stanu cywilnego w sytuacji niezgodności, o której mowa w przywołanym artykule, w ocenie Sądu należy przypomnieć legalną definicję stanu cywilnego (jego istotę) zawartą w art. 2 ust. 1 tej ustawy, w świetle którego stanem cywilnym jest sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę, kształtowana przez zdarzenia naturalne, czynności prawne lub orzeczenia sądów, lub decyzje organów, stwierdzona w akcie stanu cywilnego. Nadto akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art. 3 w/w ustawy). Zatem art. 3 p.a.s.c., nadaje aktom stanu cywilnego szczególną rangę dowodową, stanowią one, bowiem wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, co w tym zakresie jest odstępstwem od swobodnej teorii dowodowej, której hołduje art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania a administracyjnego (Dz.U.2017, poz. 1257 j.t.), na rzecz formalnej teorii dowodów, tj. wprowadza obowiązek udowadniania pewnych faktów jedynie za pomocą określonych dowodów. W rezultacie powyższego nadanie aktowi stanu cywilnego na podstawie art. 3 p.a.s.c. charakteru wyłącznego dowodu zdarzeń w nim stwierdzonych stoi na przeszkodzie, by dane zamieszczone w akcie stanu cywilnego mogły zostać uznane za udowodnione przez organ administracji publicznej za pomocą innych środków dowodowych (por. wyrok NSA z 21 maja 2014 r., II OSK 3076/12, LEX nr 1684262). Mając zatem na uwadze znaczenie akt stanu cywilnego dla sytuacji prawnej obywatela uznać należy, że spełniają one swój ustawowy cel jedynie w sytuacji, kiedy są rzetelne, a tą cechę zapewniają instytucje przewidziane ustawą, którymi – poza aktem stanu cywilnego - są wzmianka dodatkowa, (art. 24), przypis (art. 25), sprostowanie (art. 35), uzupełnienie (art. 37), unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki dodatkowej (art. 39), czy wreszcie ustalenie treści aktu stanu cywilnego (art. 40 ustawy). W tym też kontekście sprostowanie aktu stanu cywilnego z urzędu realizuje ustawową funkcję aktu stanu cywilnego, którym jest wpis (o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego) wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu (art. 2 ust. 3 p.a.s.c.). Skoro skarżona czynność sprostowania aktu stanu cywilnego miała oparcie w art. 35 a.s.c., a przeto spełniała cel ustawy, to nie mogła jednocześnie pozostawać w sprzeczności z uregulowaniami innych ustaw, w tym ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (w tym z jej art. 4 ust. 1 pkt 3). Wprawdzie wspomnieć wypada, że zmianą imienia w rozumieniu ustawy jest także zmiana pisowni imienia (art. 3 ust. 1 tej ustawy), lecz sprostowanie wpisu dotyczącego imienia w trybie p.a.s.c. nie jest jego zmianą w rozumieniu ustawy o zmianie imienia i nazwiska, gdyż odnosi się do przywrócenia pierwotnego, właściwego, tj. zgodnego z prawem wpisu imienia, a nie jego zmiany. W rezultacie powyższego, skoro zaskarżona czynność nie narusza przywołanych powyżej materialnoprawnych podstawę jej wydania, to z założenia nie może naruszać wskazanych w skardze przepisów. I tak sprostowanie nie narusza przywołanych w skardze uregulowań Kart Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C 83 z 30.03.2010). Dla zastosowania przez Sąd Karty na poziomie krajowym – abstrahując od jej mocy obowiązującej w polskim porządku prawnym - fundamentalne znacznie ma właściwa wykładnia art. 51 ust. 1 KPP. Stanowi on, że " Postanowienia niniejszej Karty maja zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii przy poszanowaniu zasady pomocniczości oraz do Państw Członkowskich wyłącznie w zakresie, w jaki stosują one prawo Unii (...). Podstawowy warunek wyrażony we wskazanym postanowieniu to ograniczenie stosowania KPP jedynie do zakresu stosowania prawa unijnego. Wyraźnie podkreślono, że katalog praw, wolności i zasad ujętych w KPP nie rozszerza zakresu zastosowania prawa UE poza jej kompetencje, ani zadań Unii, ani też nie zmienia kompetencji i zadań określonych w Traktatach (ust. 2 art. 51). Zatem KPP nie wiąże państwa członkowskie w pełnym zakresie obowiązywania prawa krajowego, ale w tym dziedzinach, które należą do kompetencji UE. Podmiotami zobowiązanymi są UE, instytucje unijne i jednostki organizacyjne UE przy poszanowaniu zasady pomocniczości, oraz państwa członkowskie, ale tylko wtedy, gdy wykonują one prawo unijne. Wskazane zastrzeżenie oznacza, że KPP wiąże państwa jedynie w zakresie wykonywania prawa unijnego, a nie w całej sferze obowiązywania prawa krajowego. W rezultacie powyższego zarzut naruszenia postanowień Karty może być podnoszony jedynie w sytuacji, gdy w sprawie mają zastosowanie lub powinny mieć zastosowanie, inne niż Karta, przepisy prawa Unii Europejskiej, a zatem postanowienia Kary mają względem prawa Unii Europejskiej subsydiarny charakter. Skarżący wskazał, że owym prawem mającym zastosowanie w niniejszej sprawie jest art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, Dz. U. z dnia 10 lipca 1993 r.) statuujący prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego). Jednakże prawo do imienia, w niniejszej sprawę właściwie prawo do imienia wstępnego, jest zlokalizowane w szeroko ujętej kategorii dóbr osobistych, do jakich niewątpliwe należy kult dobrego imienia (dosłownie) zmarłego wstępnego, a nie do sfery życia prywatnego skarżącego, względnie jego rodziny. W tej sytuacji, skoro prawo unijne w przedmiotowej sprawie nie miało zastosowania, to z założenia zaskarżone sprostowanie nie mogło naruszać postanowień KPP, w tym jej art. 7, ani art. 41 normującego prawo do dobrej administracji, tj. "do bycia wysłuchanym" (art. 41 ust. 2 lit. a), a w konsekwencji również art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej (Dz.U.UE.C.2011.285.3), który jest prawną emanacją art. 41 KPP i jego twórczym normatywnym rozwinięciem. Z tej samej przyczyny skarżona czynność nie narusza art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 16 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. nr 38, poz. 167) chroniącego przed narażeniem lub bezprawną ingerencją w życie prywatne i rodzinne, jak również art. 47 Konstytucji RP (ochrona życia prywatnego i rodzinnego). Nie znajdując podstaw do uznania, że zaskarżona czynność narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy procesowe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.