II SA/Kr 641/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski (spr.) WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skargi H. C., A. R., A. C., K. C., M. S. i A. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość skargę oddala. Wojewoda decyzją z dnia 9 marca 2017r., (nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. C., A. R., A. C. i K. C., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 21 kwietnia 2016 r. (znak: [...]) o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za część wywłaszczonej nieruchomości o pow. 823 m2 oznaczonej jako parcela l. kat. [...] obj. [...] b. gm. kat. [...]. W podstawie materialno prawnej ww. rozstrzygnięcia wskazano art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2147) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2016. poz. 23 ze zm.). Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, że ww. nieruchomość została wywłaszczona orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z: 9.11.1955 r. (znak: [...]) i 23.05.1958 (znak: [...]). Dalej wskazano, że prawomocnymi orzeczeniami PWRN w K. z dnia 15.03.1956 r. (znak: [...]) oraz z dnia 5.11.1959 r. (znak: Sa.V- [...]/57) zostało ustalone odszkodowanie za część wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 823 m 2 na rzecz spadkobierców J. C.: J. C. oraz [...] [...]. We wniosku z dnia 8 grudnia 2014r., następcy prawni ww. spadkobierców wniosły o wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W doprecyzowanym wniosku z dnia 11 marca 2016 r. H. C., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. R., A. C., K. C., M. S. oraz A. G., wniosła o ustalenie odszkodowania i wypłatę odszkodowania "za 823 m2 gruntu budowlanego wraz z odsetkami za zwłokę prawem przewidziane". Prezydent Miasta K. w decyzji nr [...] z dnia 21 kwietnia 2016 r. (znak: [...] [...]) orzekł o umorzeniu postępowania o ustalenie odszkodowania za część przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji uznał, że skoro zostało już ustalone odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości (orzeczeniami PWRN w K. z 15.03.1956r. oraz 5.11.1959r.), nie można zadośćuczynić wnioskowi spadkobierców poprzedniej właścicielki poprzez ponowne jego ustalanie. W odwołaniu od ww. rozstrzygnięcia, pełnomocnik H. C.. A. R., A. C. i K. C. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż postępowanie o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość jest bezprzedmiotowe, podczas gdy odszkodowanie to winno podlegać waloryzacji, a więc sprawa może w dalszym ciągu zostać rozstrzygnięta w sposób merytoryczny. Zdaniem pełnomocnika, odwołanie to należy rozpatrywać łącznie z odwołaniem od decyzji nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia 21 kwietnia 2016 r., w której odmówiono wypłaty odszkodowania wywłaszczonej nieruchomości, gdyż sprawy te są funkcjonalnie i nierozerwalnie ze sobą związane. W odwołaniu tym stwierdzono, że organ I instancji powinien ponownie rozpatrzyć przedmiotową sprawę, a dodatkowo po raz kolejny podniesiono, iż odszkodowanie za wywłaszczenie nigdy nie zostało skutecznie wypłacone, a zatem jego wysokość może zostać zwaloryzowana. Wojewoda uzasadniając wyżej opisane, zaskarżone do Sądu rozstrzygniecie, przyznał rację organowi I instancji, że nie można zadośćuczynić wnioskowi spadkobierców poprzedniej właścicielki nieruchomości poprzez ponowne ustalenie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako część parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 823 m2. Organ odwoławczy uznał bowiem, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały wszystkie trzy przesłanki tożsamości sprawy. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego H. C.. A. R., A. C., K. C., M. S. oraz A. G. są spadkobiercami J. C. i [...] [...] (spadkobierców poprzedniej właścicielki nieruchomości, tj. J. C.), na rzecz których decyzjami PWRN w K. z dnia 15 marca 1956 r. oraz z dnia 5 listopada 1959r. zostało ustalone odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości. Ponadto decyzje PWRN w K. w przedmiocie ustalenia odszkodowania wydane na podstawie ustaw obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wiążą w sprawie również pod rządami ww. ustawy. Przepisy zawarte w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak i art. 128 ustawy obowiązującej obecnie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, pomimo pewnych różnic, sprowadzają się w głównej mierze do tego samego celu, którym jest nałożenie na właściwe organy administracyjne obowiązku ustalenia i wypłaty odszkodowania dla właściciela wywłaszczonej nieruchomości, czemu odpowiada jednocześnie prawo owego właściciela do otrzymania wspomnianego odszkodowania. Mając na uwadze powyższe, organ II instancji wskazał, iż przedmiot postępowania istnieje, jeżeli spełniona jest m.in. przesłanka stanowiąca, iż nie zostało w sprawie podjęte ostateczne rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podkreślił, że orzeczeniem rozstrzygającym kwestię wypłaty zwaloryzowanej wysokości odszkodowania orzeczonego ww. decyzjami o odszkodowaniu, jest decyzja Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 21 kwietnia 2016 r. o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Tym samym wyjaśniono stronie odwołującej się, iż sprawa o ponowne ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest tożsama ze sprawą wypłaty ustalonej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego odrębnym orzeczeniem o odszkodowaniu. Sprawy te nie są zatem, jak twierdzi strona odwołująca, funkcjonalnie i nierozerwalnie ze sobą związane. Waloryzacja już ustalonego odszkodowania nie jest bowiem związana z ponownym szacowaniem nieruchomości i ustaleniem jej wartości. Stanowi ona jedynie pochodną ustalonego odszkodowania i zastosowania współczynników służących waloryzacji. Jest to jedynie ustalenie stanu faktycznego i autorytarne określenie wysokości należnego, dotychczas niewypłaconego odszkodowania. Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do WSA w Krakowie wnieśli H. C., A. R., A. C., K. C., M. S. i A. G., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, który zarzucił naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. Profesjonalny pełnomocnik stwierdził, że odszkodowanie powinno podlegać waloryzacji, a sprawa powinna być rozstrzygnięta w sposób merytoryczny. Organy administracyjne nie udowodniły bowiem, że odszkodowanie w tej sprawie zostało kiedykolwiek wypłacone poprzednikom prawnym skarżących. Powołując się na wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 marca 2012r., sygn. akt II SA/Sz [...] autor skargi podniósł, że skoro waloryzacja dotyczy okresu pomiędzy ustaleniem odszkodowania, a jego wypłatą (która zdaniem skarżących) nigdy nie stąpiła, to postępowanie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości nie stało się bezprzedmiotowe, jak starały się dowodzić organy administracyjne. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie zaznaczyć należy, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość(o pow. 823 m 2 ozn. jako parcela l. kat. [...] obj. Lwh 495 b. gm. kat. [...]), wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 9 listopada 1955r. oraz orzeczeniem z dnia 23 maja 1958r. Należy także wskazać, że przed tut. Sądem toczyły się jednocześnie dwa odrębne postępowania - w niniejszej sprawie, zainicjowane ww. skargą na decyzję Wojewody z dnia 9 marca 2017 r., (znak: [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (sygn. akt II SA/Kr [...]) oraz postępowanie sprawie ze skargi H. C., A. R., A. C., K. C., M. S. i A. G. na decyzję Wojewody z dnia 9 marca 2017 r., (znak: WS [...]) w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania (sygn. akt II SA/Kr [...]). W ocenie Sądu, rację mają organy obu instancji, że w przedmiotowej sprawie nie było dopuszczalne merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżących o ustalenie odszkodowania odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. W niniejszej sprawie nie jest bowiem kwestionowany fakt pozostawania w obrocie prawnym: - decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 15 marca 1956 r. (znak: [...]) ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 9 listopada 1955 r. (znak: L.dz. [...]) część parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 470 m 2 na rzecz J. C. w wysokości [...] zł oraz [...] [...] w wysokości [...] zł (w tym: za grunt w wysokości [...] zł oraz za niewykorzystany obornik na pow. 470 2 w wysokości [...] zł), spadkobierców poprzedniej właścicielki nieruchomości - J. C.; - decyzji PWRN w K. z dnia 5 listopada 1959 r. (znak: Sa. V- [...]) o przyznaniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia orzeczeniem PWRN w K. z dnia 23.05.1958 r. (znak: [...]) części parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 353 m2 w kwocie [...]zł na rzecz J. C. w wysokości [...] zł, oraz [...] [...] w wysokości [...] zł - spadkobierców J. C.. Wskazane wyżej orzeczenia są ostateczne. Sprawa zakończona ww. rozstrzygnięciami jest tożsama ze sprawą niniejszą zarówno pod względem przedmiotowym - orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczenie części parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 823 m 2, jak i pod względem podmiotowym (wnioskodawcy, a zarazem skarżący są następcami prawnymi poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości - J. C.). Oznacza to, że sprawa ustalenia odszkodowania za cześć przedmiotowej nieruchomości została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, a zatem nie jest możliwe ponowne orzekanie w tym przedmiocie. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy decyzja wydana obecnie w przedmiocie przyznania albo odmowy przyznania odszkodowania następcom prawnym poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości byłaby nieważna z mocy prawa - na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Prawidłowo więc umorzono postępowanie administracyjne w tej sprawie. Uwzględnienie żądania skarżących i merytoryczne rozpatrzenie ich wniosku o ponowne ustalenie wysokości przyznanego już ostateczną decyzją odszkodowania prowadziłoby do wydania decyzji nieważnej. W skardze podnosi się przede wszystkim, że ani strony skarżące, ani ich poprzednicy prawni nie otrzymali odszkodowania, o którym mowa w ww. orzeczeniach PWRN z 15 marca 1956 oraz 5 listopada 1959r. Co więcej nie jest kwestionowane, że zostały wydane decyzje ustalające odszkodowanie, lecz podnoszony jest sam fakt jego niewypłacenia oraz to, że odszkodowanie ustalone ww. orzeczeniami powinno być zwaloryzowane na chwilę obecną i następnie wypłacone. Zarzuty te nie mogą odnieść skutku. Przypomnieć należy, że toczyły się dwa postępowania administracyjne z wniosku stron: to, w którym wydano zaskarżoną decyzję dotyczyło ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, natomiast drugie postępowanie dotyczyło odmowy wypłaty odszkodowania. Każde z tych postępowań dotyczy innego przedmiotu i toczy się w odmiennym trybie. Ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość możliwe jest tylko w sytuacji, w której wcześniej nie wydano orzeczenia o ustaleniu odszkodowania bądź też o przyznaniu nieruchomości zamiennej. Pozbawienie kogoś własności nieruchomości bez jakiegokolwiek ekwiwalentu majątkowego niewątpliwie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. W przedmiotowej sprawie, odszkodowanie zostało ustalone w decyzji wywłaszczeniowej i jego ponowne ustalenie nie jest możliwe dopóki poprzednia decyzja pozostaje w obrocie prawnym. Uwzględnienie żądania skarżących i merytoryczne rozpatrzenie ich wniosku o ponowne ustalenie wysokości przyznanego już ostatecznymi decyzjami odszkodowania prowadziłoby do wydania decyzji nieważnej. W świetle obowiązujących przepisów, o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość co do zasady orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. (art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 2147 ze zm., zwanej "u.g.n."). Odrębną decyzję o odszkodowaniu starosta wydaje tylko w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126, na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości i gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 u.g.n.). W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że wydanie takiej odrębnej decyzji jest możliwe w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomości. "Przepis artykułu 129 ust. 5 u.g.n. daje podstawę do uregulowania roszczeń powstałych przed dniem 1 stycznia 1998 r. w sprawach, w których wydano decyzje o wywłaszczeniu, lecz bez ustalenia odszkodowania, gdyż nie było ono przewidziane przez akt normatywny stanowiący podstawę wywłaszczenia" (zob. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2015r., sygn. akt I OSK [...]). W przedmiotowej sprawie nie zachodziły jednak wskazane w powołanym art. 129 ust. 5 u.g.n. okoliczności pozwalające na wydanie odrębnej decyzji w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną ww. orzeczeniami z dnia 9.11.1955 r. oraz z 23.05.1958 r. nieruchomość, bowiem nie nastąpiło "pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania". Należy w tym miejscy po raz kolejny wyjaśnić, że czym innym jest postępowanie dotyczące waloryzacji i wypłaty już ustalonego odszkodowania. Podstawą prawną takiego postępowania jest art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami: "wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania". Autor skargi jakby nie dostrzega, że odszkodowanie zostało już ustalone (prawomocne decyzje w aktach), kwestia natomiast waloryzacji i wypłaty odszkodowania, jako wtórna, nie objęta granicami niniejszego postępowania - nie ma wpływu na prawidłowość kontrolowanego przez Sąd rozstrzygnięcia. Dla zobrazowania rozłączności postępowań toczących się w przedmiocie: ustalenia, wypłaty i waloryzacji odszkodowania, WSA w Krakowie przywoła pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 6 czerwca 2012r., I OSK [...]: "Sprawa waloryzacji ustalonego w przeszłości odszkodowania w trybie administracyjnym obecnie również wymaga administracyjnego rozstrzygnięcia". W podobnym tonie wypowiedział się również WSA w Krakowie w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr [...] (LEX nr 1384903): "Regulacja zawarta w art. 132 ust. 3 u.g.n. ma także zastosowanie do odszkodowania za wywłaszczenie ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o ile nie zostało ono oczywiście wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego". Zatem kwestie te będą przedmiotem rozpoznania WSA w Krakowie w sprawie o sygn. akt II SA/Kr [...], gdzie przedmiotem rozpoznania jest decyzja Wojewody z 9 marca 2017r. utrzymująca w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta K. z 21 kwietnia 2016r. o odmowie wypłaty odszkodowania wraz z odsetkami za część wywłaszczonej nieruchomości o pow. 823 m2 oznaczonej jako parcela l. kat. [...] obj. [...] b. gm. kat. [...]. Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga jako całkowicie nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.ps.a.