I SA/Gl 1055/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska ( spr.), Wojciech Organiściak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwrot środków finansowych lub ich przeksięgowania oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej: K.p.a.) oraz art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599, dalej: ustawa egzekucyjna lub u.p.e.a.) po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez T.S. (dalej: skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia [...] r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwrot środków finansowych lub ich przeksięgowania na zaległości, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ pierwszej instancji prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko H.S. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] r. o nr od [...], obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za okresy [...] r., [...] r. i [...] r., wystawionych na podstawie decyzji ostatecznych Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr od [...] do [...]. W toku podejmowanych czynności egzekucyjnych, organ pierwszej instancji zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] zajął wierzytelność przysługującą H.S. od skarżącej z tytułu umowy najmu/dzierżawy pojazdów, które zostało przez nią odebrane w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. skarżąca uznała zajętą wierzytelność oświadczając, iż na dzień [...] r. jej zobowiązania wobec H.S. wynoszą [...] zł. W dniu [...] r. skarżąca zrealizowała powyższe zajęcie, dokonując przelewu kwoty [...] zł na konto Urzędu Skarbowego w B. Pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła o zwrot środków finansowych w kwocie [...] zł, względnie o ich przeksięgowanie na własne bieżące zaległości podkreślając, że organ odwoławczy pismem z dnia [...] r., nr [...] uznał bezprawność wydania wobec H.S. 15 tytułów wykonawczych z dnia [...] r. oraz wszczęcia i prowadzenia na ich podstawie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca podniosła, że w związku z tym wszystkie czynności organu egzekucyjnego są nieważne z mocy prawa. Wskazała również, że z tego powodu jej oświadczenie z dnia [...] r. o uznaniu zajętej wierzytelności obciążone jest wadą oświadczenia woli i jest w całości nieważne z mocy prawa. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia [...] r. o zwrot środków finansowych w kwocie [...] zł lub ich przeksięgowania na zaległości skarżącej, które jako dłużnik zajętej wierzytelności przekazała organowi egzekucyjnemu prowadzącemu postępowanie egzekucyjne wobec H.S. Organ pierwszej instancji stwierdził, że dłużnik zajętej wierzytelności nie posiada uprawnień do oceny prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego i nie jest legitymowany do występowania o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu, zajętej kwoty wierzytelności zobowiązanego w przypadku, gdy uprzednio ją uznał, gdyż w przepisach u.p.e.a. brak jest podstawy materialno-prawnej do sformułowania takiego żądania. Na postanowienie organu pierwszej instancji skarżąca złożyła zażalenie, w którym zarzuciła organowi bezprawność działania w zakresie: a) odmowy zwrotu środków finansowych na jej wniosek, bezprawnie zajętych zawiadomieniem z dnia [...] r., b) odmowy uznania zajęcia z dnia [...] r. za nieważne z mocy prawa, c) odmowy uznania oświadczenia skarżącej z dnia [...] r. o uznaniu zajęcia z dnia [...] r. za nieważne z mocy prawa, mimo zaistnienia bezwzględnej nieważności tego oświadczenia woli, d) lekceważenia słusznego interesu prawnego skarżącej w rozumieniu K.p.a. i u.p.e.a. poprzez bezprawne pozbawianie jej praw strony w zakresie objętym zgłoszeniem z dnia [...] r. Skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa; 2. nadanie sprawie biegu we właściwym trybie oraz uwzględnienie słusznego interesu prawnego skarżącej w granicach wniosku z dnia [...] r.; 3. uznanie oświadczenia z dnia [...] r. za obciążone wadą bezwzględnej nieważności na tle bezprawnego uruchomienia i prowadzenia egzekucji przez organ; 4. uznanie wszystkich działań organu egzekucyjnego jako nieważnych z mocy prawa; 5. zwrot kwot przejętych przez organ egzekucyjny na podstawie bezprawnego zajęcia z dnia [...] r.; 6. dokonanie korekt i przywrócenie zapisów na kartach kontowych skarżącej w prawnie niezbędnym zakresie. Uzasadniając zażalenie skarżąca podniosła po raz kolejny, że w niniejszej sprawie wszystkie czynności organu egzekucyjnego są nieważne z mocy prawa. Zaznaczyła, że organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec H.S., prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] r. nr od [...] do [...]. Zaznaczyła, że naruszony został w sprawie słuszny interes strony. Dodała też, że H.S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wszystkie czynności organu egzekucyjnego wykonane w ramach bezprawnie wystawionych [...] tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o nr od [...] do [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności odwołał się do treści art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy wskazał, że w rozumieniu powyższego przepisu, inną uzasadnioną przyczyną - w odniesieniu do wniosku skarżącej jest brak podstaw prawnych do prowadzenia postępowania, usystematyzowanych w przepisach ustawy egzekucyjnej. Organ zaznaczył, że tryb egzekucji z innych wierzytelności, zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec H.S., regulują przepisy art. 89 u.p.e.a., nakazujące (art. 89 § 3 u.p.e.a.) złożenie przez dłużnika zajętej wierzytelności, któremu doręczono zawiadomienie o zajęciu, oświadczenia o uznaniu lub nie zajęcia wierzytelności przysługującej jego wierzycielowi. Organ odwoławczy wskazał dalej, iż do wspomnianego wyżej obowiązku zastosowała się dłużniczka zobowiązanego, tj. skarżąca. Złożyła ona oświadczenie o uznaniu zajęcia, dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...], doręczonym w dniu [...] r., do kwoty [...] zł, faktycznie przekazanej organowi egzekucyjnemu w dniu [...] r. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że brzmienie art. 89 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, iż rola dłużnika zajętej wierzytelności kończy się z chwilą zrealizowania zajęcia, bądź przesłania organowi egzekucyjnemu oświadczenia o nieuznaniu zajęcia. Organ odwoławczy podkreślił również, że wiedzę na temat postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec H.S. skarżąca posiadała jako jego małżonka. Nie może być ona jednak wykorzystywana do wysuwania jakichkolwiek roszczeń w stosunku do organu egzekucyjnego, prowadzącego postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego będącego jej wierzycielem. Końcowo organ odwoławczy zaznaczył, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym przekazanie na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności przez adresata zajęcia jest tożsame z wpłatą dokonaną przez zobowiązanego, zatem wszelkie rozrachunki dotyczące kwot wyegzekwowanych są prowadzone między zobowiązanym a organem egzekucyjnym, bądź wierzycielem, jeśli zostały jemu przekazane. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec H.S., Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. jest zarówno wierzycielem, jak i organem egzekucyjnym, zatem to on dokona rozliczenia ze zobowiązanym kwot pobranych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na postanowienie organu odwoławczego skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości, wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Zażądała również załatwienia swojego wniosku z dnia [...] r. "w jego granicach, na tle nieważności wszelkich czynności organu podjętych i wykonanych w ramach bezprawnie wszczętej i prowadzonej egzekucji i w oparciu o nieważne z mocy prawa tytuły egzekucyjne o numerach [...], z dnia [...] r.". Skarżąca wniosła także o obciążenie organu kosztami postępowania. Uzasadniając skargę skarżąca wskazywała, że w niniejszej sprawie organ wszczął egzekucję bezprawnie, na podstawie [...] tytułów wykonawczych z dnia [...] r. Skarżąca zaznaczyła, że prawdą jest, iż wykonała zajęcie egzekucyjne w kwocie [...] zł, wystawione przez organ pierwszej instancji w ramach bezprawnie podjętej i prowadzonej egzekucji. Zaznaczyła, że jej oświadczenie z dnia [...] r. obciążone jest przesłanką bezwzględnej nieważności oświadczenia woli w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Zdaniem skarżącej, organ był obowiązany z mocy prawa podjąć z urzędu czynności i usunąć z obrotu prawnego wszelkie następstwa popełnionego bezprawia, od czego organ ten się uchyla. Końcowo skarżąca zaznaczyła, że argumenty organów powołane w wydanych postanowieniach nie przystają do meritum i nie zasługują na uwzględnienie. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej: P.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do treści art. 61a § 1 K.p.a., który jest podstawą prawną wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści zacytowanego przepisu o charakterze procesowym wynika, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub, gdy istnieją obiektywne przeszkody do wszczęcia postępowania, w szczególności, gdy brak jest podstawy prawnej (regulującej poszczególne kwestie postępowania egzekucyjnego, usystematyzowane w ustawie egzekucyjnej), pozwalającej na rozpatrzenie żądania w postępowaniu administracyjnym. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Tryb egzekucji z innych wierzytelności, zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec H.S., regulują przepisy art. 89 u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a. dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia do złożenia oświadczenia dotyczącego tego czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania (...). Z powyższego przepisu zatem jednoznacznie wynika, że obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności ograniczają się do złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego oraz przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty z zajętej wierzytelności na pokrycie należności, bądź podania przyczyn odmowy tego przekazania. Do tego obowiązku skarżąca jako dłużniczka zobowiązanego zastosowała się składając oświadczenie o uznaniu zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. do kwoty [...] zł i przekazała tę kwotę organowi egzekucyjnemu. Rację należy zatem przyznać organowi odwoławczemu, że na tej czynności zakończył się udział skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności nie ma uprawnień do oceny prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego, nie ma także legitymacji do występowania o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności zobowiązanego w sytuacji, gdy uprzednio ją uznał, gdyż w przepisach ustawy egzekucyjnej brak jest podstawy materialno-prawnej do sformułowania takiego żądania. W świetle powyższych rozważań rozstrzygnięcie organu odwoławczego należy uznać za prawidłowe. Sąd zwraca także uwagę, że dłużnik zajętej wierzytelności nie jest stroną postępowania egzekucyjnego. W administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym przekazanie na rachunek organu egzekucyjnego zajętej wierzytelności jest tożsame z wpłatą dokonaną przez zobowiązanego, zatem wszelkie rozliczenia kwot wyegzekwowanych od zobowiązanego powinny nastąpić pomiędzy zobowiązanym a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w B., będącym jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.