III FSK 249/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 387/18 w sprawie ze skargi Z.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 28 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie kary porządkowej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 387/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Z.K. - Prezesa Zarządu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 28 marca 2018 r. w przedmiocie nałożenia kary porządkowej. Od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 262 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.) poprzez przyjęcie, że skarżący bezzasadnie odmówił okazania lub nie przedstawił w wyznaczonym terminie dokumentów. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy: - art. 121 i art. 124 O.p. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i niewystarczające do wyjaśnienia sprawy ustalenia faktyczne i prawne; - art. 274a § 2 O.p. poprzez niewskazanie przyczyny powstania wątpliwości rzetelności danych zawartych w deklaracji podatkowej; - art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia Prezydenta Miasta P. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 274a § 2 O.p. w razie wątpliwości, co do poprawności złożonej deklaracji organ podatkowy może wezwać do udzielenia w wyznaczonym terminie, niezbędnych wyjaśnień lub uzupełnienia deklaracji, wskazując przyczyny podania w wątpliwość rzetelnych danych w niej zawartych. Natomiast art. 262 § 2a O.p. stanowi, że strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach mogą zostać ukarani karą porządkową. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do określenia, czy słusznie na podstawie ww. przepisów strona skarżąca została ukarana karą porządkową z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącego, informacji wskazanych w wezwaniu organu. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy skarżącego wezwano do złożenia uwierzytelnionych kserokopii umów, odnośnie gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz budynków lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, obowiązujących w 2017 roku zawartych przez Spółdzielnię Mieszkaniową z innymi podmiotami. Analiza treści tych umów miała na celu ustalenie czy do opodatkowania w 2017 r. została zgłoszona prawidłowa powierzchnia gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz budynków lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie, podatnik w dniu 4 grudnia 2017 r. przedłożył organowi podatkowemu uwierzytelnione kserokopie umów, w których zostały zasłonięte dane podmiotów z którymi przedmiotowe umowy zostały zawarte. Podatnik wskazał, że jest zobowiązany do zachowania tajemnicy handlowej. Po kolejnym wezwaniu skarżący przekazał jedynie wybiórcze umowy najmu z tych przedłożonych w dniu 4 grudnia 2017 r. ograniczając je do lokali użytkowych, całkowicie pomijając umowy dzierżawy. W związku z powyższym Prezydent Miasta P. wymierzył karę porządkową w wysokości 2800 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne, słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że odmowa podania niezbędnych dla organu podatkowego dokumentów mieści się w kategorii zachowań uzasadniających nałożenie kary porządkowej. Strona może kwestionować zasadność nałożenia takiego obowiązku, ale w ramach przyznanych środków zaskarżenia nie może w sposób samodzielny - arbitralny decydować, czy taki obowiązek wykona, czy też nie. Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczową przesłanką nałożenia kary porządkowej jest bezzasadność odmowy dokonania konkretnej czynności procesowej, przy czym pod pojęciem tym należy rozumieć odmowę niemającą podstaw w obiektywnych okolicznościach sprawy. Nie chodzi tu zatem o to, czy w przekonaniu strony powinna ona ten obowiązek wykonać, lecz o kwestię istnienia faktycznych przeszkód w jego wykonaniu (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 919/20) Celem regulacji zawartych w art. 262 § 1–6 jest nie tylko zdyscyplinowanie uczestników postępowania i wymuszenie posłuchu postanowieniom organów podatkowych, ale przede wszystkim zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie. Bezzasadność odmowy (art. 262 § 1 pkt 2 i § 3 pkt 1) zachodzi wówczas, gdy odmowa dokonania wskazanej w w ww. przepisach czynności nie znajduje podstaw w obiektywnych okolicznościach sprawy. Chodzi więc nie o subiektywne przekonanie adresata wezwania o możliwości wykonania polecenia zawartego w wezwaniu, lecz o obiektywne istnienie przeszkód w jego wykonaniu. Innymi słowy, bezzasadna odmowa zachowania określonego w art. 262 § 1 pkt 2 O.p. powinna mieć jednoznaczny charakter i wskazywać na brak woli poddania się obowiązkom nałożonym przez organy podatkowe. Przykładowo znamiona "bezzasadnej odmowy", o jakiej mowa w art. 262 § 1 pkt 2 tej ustawy, nosi postępowanie strony, która poinformowana o żądaniu organu udostępnienia nieruchomości w celu dokonania oględzin oraz pomiarów powierzchni budynków, nie czyni zadość żądaniu organu, a z okoliczności przeprowadzonej czynności nie wynika, aby odmowa ta miała racjonalne uzasadnienie w obiektywnych okolicznościach sprawy. Zatem niezasadne są również zarzuty oparte o art. 121 i art. 124 O.p. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i niewystarczające do wyjaśnienia sprawy ustalenia faktyczne i prawne oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Zarówno zasada prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie (art. 121 § 1 O.p.), zasada informowania (art. 121 § 2 O.p.), jak i zasada przekonywania strony (art. 124 O.p.) w postępowaniu podatkowym, nie zostały naruszone. Jak wcześniej już wskazano, dane zawarte w umowach, do których przedstawienia został zobowiązany skarżący, były konieczne do ustalenia, czy do opodatkowania w 2017 r. została zgłoszona prawidłowa powierzchnia gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz budynków. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. Sędzia NSA Dominik Gajewski Sędzia NSA Stanisław Bogucki Sędzia WSA del. Paweł Dąbek