VII SA/Wa 2494/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Jadwiga Smołucha (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Sylwia Rosińska- Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K.K. i M. K. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...[ sierpnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących K. K. i M. K. kwotę 897 zł (osiemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi, wniesionej przez K. K. i M. K. (dalej: "skarżący"), jest decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: "Prezes ULC", "organ") z [...] sierpnia 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa ULC z [...] czerwca 2017 r. nr [...], którą umorzono postępowanie w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego E. sp. z o.o. z siedzibą w W. przepisów rozporządzenia WE nr 161/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/WE (Dz. Urz. L 46 z 17.2.2004), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 261/2004 ", w związku z opóźnieniem lotu z [...] października 2013 r. o numerze [...] na trasie K.( [...]) – F. ([...]). Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący złożyli do Urzędu Lotnictwa Cywilnego skargę dotyczącą lotu z [...] października 2013 r. na trasie K. ([...]) – F. ([...]) o oznaczeniu kodowym [...], wykonywanego przez przewoźnika lotniczego E. sp. z o.o. Skarżący zarzucili naruszenie przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia nr [...]. W pisemnych wyjaśnieniach, złożonych na wezwanie Prezesa ULC, przewoźnik podniósł, że skarżący nie załączyli do skargi potwierdzonej rezerwacji, o której mowa w art. 205b ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo lotnicze. W odpowiedzi na wezwanie organu do złożenia potwierdzonej rezerwacji, skarżący w załączeniu do pisma z 25 maja 2017 r. nadesłał odpowiedź organizatora imprezy turystycznej R. S.A. na złożoną przez skarżących reklamację. Po rozpatrzeniu sprawy Prezes ULC decyzją z [...] czerwca 2017 r. umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Prezes ULC wskazał, że dokumenty nadesłane przez skarżących nie stanowią potwierdzonej rezerwacji, która winna być załączona do skargi pasażerów, w związku z czym postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Skarżący, nie zgadzając się z decyzją z [...] czerwca 2017 r., złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ULC decyzją z [...] sierpnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 205b ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2017 r. poz. 959, dalej: "prawo lotnicze"), wskazując że do skargi na przewoźnika złożonej do Prezesa ULC pasażer powinien załączyć kopię potwierdzonej rezerwacji na dany lot. W ocenie Prezesa ULC skarżący nie załączyli do akt dokumentu stanowiącego potwierdzoną rezerwację na lot [...] z [...] października 2013 roku. Dokument załączony przez skarżących nie zawiera żadnej adnotacji wskazującej na fakt, iż pasażerowie do miejsca docelowego mieli udać się połączeniem [...]. Na wystawionym przez biuro turystyczne dokumencie rezerwacji wycieczki, którym posługują się skarżący (z [...] września 2013 r.), wskazano na status rezerwacji: "zarezerwowano", a nie "potwierdzono". Organ zwrócił uwagę, że pasażerowie nie przedstawili innych dokumentów, które świadczyłyby o fakcie potwierdzenia rezerwacji - np. biletów na lot. Prezes ULC podtrzymał również swoje wcześniejsze stanowisko, iż odpowiedź biura podróży R. S.A. na reklamację ww. pasażerów nie stanowi potwierdzenia rezerwacji na lot [...]. Organ argumentował, że pojęcia "rezerwacja" oraz "potwierdzona rezerwacja" nie są sobie tożsame, na co jednoznacznie wskazuje art. 3 ust. 2 rozporządzenia, w myśl którego niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie pod warunkiem, że pasażerowie posiadają potwierdzoną rezerwację na dany lot. Gdyby celem ustawodawcy unijnego było zrównanie ww. pojęć, to zastosowanie przepisów rozporządzenia nie byłoby uzależnione od posiadania potwierdzonej rezerwacji, a wyłącznie od posiadania rezerwacji. W ocenie Prezesa ULC w celu ustalenia zakresu pojęcia "potwierdzona rezerwacja" należy sięgnąć do uchylonego rozporządzenia [...], które w art. 2 lit. b wskazywało, że "potwierdzona rezerwacja" oznacza, że bilet sprzedany przez przewoźnika lotniczego łub jego upoważnione biuro podróży obejmuje: - specyfikację numeru, daty i godziny lotu, oraz - adnotację "OK" lub każdy inny zapis w odpowiednim miejscu na bilecie oznaczający rejestrację przez przewoźnika lotniczego, jak również wyraźne potwierdzenie rezerwacji przez przewoźnika lotniczego. Przedstawione przez pasażerów dokumenty nie obejmują łącznego wskazania numeru, daty i godziny lotu oraz adnotacji oznaczającej przyjęcie i potwierdzenie rezerwacji. W skardze na decyzję Prezesa ULC z [...] sierpnia 2017 r. skarżący zarzucili naruszenie: 1. art. 105 § 1 Kodeksu postępowanie administracyjnego, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż prowadzenie postępowanie jest bezprzedmiotowe, z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych przez wnioskodawcę, pomimo iż skarga spełniała warunki formalne wskazane art. 205 a i 205 b ustawy Prawo lotnicze, w szczególności posiadała dokument stanowiący potwierdzoną rezerwację na skarżony rejs wnioskodawców; 2. art. 205b ust. 1 i 3 ustawy Prawo lotnicze poprzez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego, w sytuacji w której wnioskodawca złożył kompletną skargę na naruszenie przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004; 3. art. 75 § 1 Kodeksu postępowanie administracyjnego, poprzez wydanie decyzji z pominięciem treści dowodu z oświadczenia organizatora turystyki R. S.A., złożonego do akt na okoliczność potwierdzenia rezerwacji wnioskodawców na rejs będący źródłem sporu; 4. prawa materialnego, poprzez błędne posiłkowanie się treścią uchylonego aktu prawnego, to jest art. 2 ust. B rozporządzenia 295/91 dla ustalenia definicji "potwierdzona rezerwacja"; 5. prawa materialnego, poprzez wydanie decyzji administracyjnej z pominięciem treści art. 2 g rozporządzenia (WE) nr 261/2004, wskazującego na dopuszczalność różnego rodzaju dowodów, na okoliczność posiadania przez pasażera rezerwacji na rejs. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o: 1. uchylenie w całości decyzji z [...] sierpnia 2017 roku, w sprawie rozpoznawanej pod sygnaturą [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] czerwca 2017 roku, sygn. akt: [...]; 2. zasądzenie na rzecz strony skarżącej K.K., kosztów postępowania, w kwocie 1.119,60 złotych, wg spisu kosztów: opłata skarbowa od pełnomocnictwa -17,00 złotych; opłata od skargi - 200,00 złotych;1/2 opłaty pocztowej- 2,60 złotych; koszty zastępstwa adwokackiego - 900.00 złotych. 3. zasądzenie na rzecz strony skarżącej M. K., kosztów postępowania, w kwocie 1.119,60 złotych, wg spisu kosztów: opłata skarbowa od pełnomocnictwa -17,00 złotych; opłata od skargi - 200,00 złotych; 1/2 opłaty pocztowej - 2,60 złotych; koszty zastępstwa adwokackiego - 900.00 złotych. W odpowiedzi na skargę Prezes ULC wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 poz. 1369), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone tylko wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów sąd uznał, że narusza ona prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na podkład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. U. UE z 17.02.2004 r., dalej: "rozporządzenie nr 261/2004 zostały wprowadzone celem zapewnienia pasażerom na szczeblu europejskim minimum ochrony prawnej. Wobec powyższego przepisy rozporządzenia powinny być interpretowane w ten sposób by były najbardziej zdatnym środkiem do osiągnięcia, jaki przyświecał wydaniu rozporządzenia, czyli zapewnienie wysokiego poziomu ochrony praw pasażerów, przy zwróceniu w pełni uwagi na ogólne wymogi ochrony konsumentów (pkt 1 preambuły do rozporządzenia nr 261/2004). W myśl art. 3 ust. 1 lit. a i ust. 2 lit. a i b, rozporządzenie nr [...] ma zastosowanie do pasażerów spełniających łącznie następujące przesłanki: - odlatujących z lotniska znajdującego się na terytorium Państwa Członkowskiego, do którego ma zastosowanie Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską lub odlatujących z lotniska znajdującego się w kraju trzecim i lądujących na lotnisku w Państwie Członkowskim, do którego ma zastosowanie Traktat, chyba że otrzymali oni korzyści lub odszkodowanie oraz udzielono im opieki w tym kraju trzecim, jeżeli przewoźnik lotniczy obsługujący dany lot jest przewoźnikiem wspólnotowym; - posiadających potwierdzoną rezerwację na dany lot oraz, z wyjątkiem przypadku odwołania, o którym mowa w art. 5, stawią się na odprawę pasażerów, zgodnie z wymogami i w czasie określonym uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego, organizatora wycieczek lub autoryzowane biuro podróży, lub jeżeli czas nie został określony, nie później niż 45 minut przed ogłoszoną godziną odlotu, lub bez względu na przyczynę zostali przeniesieni przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek z lotu, na który mieli rezerwację, na inny lot. Zgodnie z art. 2 lit. g rozporządzenia nr 261/2004 "rezerwacja" oznacza fakt posiadania przez pasażera biletu lub innego dowodu potwierdzającego, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek. Zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 każde Państwo Członkowskie wyznacza organ odpowiedzialny za wykonywanie postanowień niniejszego rozporządzenia w odniesieniu do lotów z lotnisk znajdujących się na jego terytorium oraz lotów z krajów trzecich na te lotniska. W razie konieczności, organ ten podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia przestrzegania praw pasażerów. Państwa Członkowskie informują Komisję o organie wyznaczonym na podstawie niniejszego ustępu. Zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 bez uszczerbku dla art. 12, każdy pasażer może wnieść do każdego organu wyznaczonego na podstawie ust. 1 lub do każdego innego właściwego organu wyznaczonego przez Państwo Członkowskie, skargę na naruszenie niniejszego rozporządzenia, na które miało miejsce na jakimkolwiek lotnisku znajdującym się na terytorium Państwa Członkowskiego, lub dotyczącą jakiegokolwiek lotu z kraju trzeciego na lotnisko znajdujące się na tym terytorium. W myśl art. 205a ust. 1 lit. a ustawy z 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 poz. 1393 ze zm., dalej: "prawo lotnicze"), Prezes ULC kontroluje przestrzeganie przepisów wynikających z rozporządzenia nr 261/2004. Każdy pasażer ma prawo wnieść do Prezesa ULC skargę na naruszenie rozporządzenia nr [...], które miało miejsce na jakimkolwiek lotnisku znajdującym się na terytorium państwa członkowskiego, lub dotyczącą jakiegokolwiek lotu z kraju trzeciego na lotnisko znajdujące się na tym terytorium. Stosownie do art. 205b ust. 3 prawa lotniczego do skargi pasażer powinien dołączyć wymienione w tym przepisie dokumenty: 1) kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika; 2) kopię odpowiedzi przewoźnika na reklamację, o której mowa w pkt 1, albo oświadczenie, że nie została ona udzielona w terminie określonym w umowie przewozu lub regulaminie przewozu, z zastrzeżeniem ust. 4; 3) kopię potwierdzonej rezerwacji na dany lot; 4) oświadczenie o zgodności kopii dokumentów, o których mowa w pkt 1 – 3, z oryginałami. W niniejszej sprawie przyczyną nieprzystąpienia przez Prezesa ULC do merytorycznego rozpoznania skargi na naruszenie rozporządzenia nr 261/2004 i umorzenia postępowania był brak dołączenia przez skarżących do skargi dokumentu potwierdzonej rezerwacji na skarżony lot. Nieprawidłowe jest stanowisko organu, że treść pojęcia "potwierdzona rezerwacja", o którym mowa w art. 205b ust. 3 pkt 3 prawa lotniczego, powinna być ustalana w oparciu o art. 2 lit. b uchylonego rozporządzenia (EWG) nr 295/91. Na podstawie art. 205a ust. 1 lit. a prawa lotniczego Prezes ULC kontroluje przestrzeganie przepisów rozporządzenia nr 261/2004 wobec czego dla realizacji praw pasażerów wynikających z tego rozporządzenia nie mogą być nakładane na nich wymogi dalej idące niż przewidziane w tym rozporządzeniu. Art. 2 lit. g rozporządzenia nr 261/2004 definiuje rezerwację jako fakt posiadania przez pasażera biletu lub innego dowodu potwierdzającego, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek. Posiadanie "rezerwacji" o której mowa w art. 2 lit. g rozporządzenia nr 261/2004 jest tożsame z pojęciem "potwierdzonej rezerwacji", od posiadania której art. 3 ust. 2 lit. a rozporządzenia uzależnia możliwość skorzystania z ochrony prawnej przewidzianej w rozporządzeniu. Elementem definicji "rezerwacji" zawartej w art. 2 lit. g rozporządzenia nr 261/2004 jest bowiem jej przyjęcie i zarejestrowanie przez przewoźnika lub organizatora wycieczek, i w myśl tego przepisu rezerwacja może być wykazywana nie tylko dokumentem lecz także każdym innym dowodem. W niniejszej sprawie skarżący przedstawili pisemne potwierdzenie rezerwacji wycieczki oraz wystawiony przez organizatora wycieczki dokument odpowiedzi na reklamację. W odpowiedzi na reklamację podano termin lotu, numer lotu, trasę lotu i przewoźnika lotniczego, który realizował ten lot. Z pisma tego wynika również, że pasażerowie stawili się na odprawę pasażerów, gdyż ostatecznie mimo opóźnienia zostali dowiezieni na miejsce planowanego wypoczynku. W świetle powołanych wcześniej przepisów rozporządzenia nr 261/2004, brak możliwości przedstawienia przez pasażera dokumentu potwierdzenia rezerwacji lotu, w sytuacji gdy rezerwacji tej dokonywał organizator wycieczki, nie może pozbawić go ochrony prawnej przewidzianej rozporządzeniem, albowiem pasażer może wykazywać fakt posiadania potwierdzonej rezerwacji w każdy sposób, w tym również dokumentem wystawionym przez organizatora wycieczki. Zgodnie z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej rozporządzenie ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Zatem w przypadku kolizji przepisów rozporządzenia Unii Europejskiej z ustawodawstwem krajowym, stosuje się w pierwszej kolejności przepisy rozporządzenia. Tym samym art. 205b ust. 3 pkt 3 prawa lotniczego, uzależniający możliwość skutecznego złożenia skargi od przedstawienia kopii potwierdzonej rezerwacji na dany lot, nie może ograniczać wynikającego z art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 prawa do wniesienia takiej skargi, poprzez wprowadzenie konieczności przedstawienia dokumentów, których nie wymaga to rozporządzenie. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W sytuacji bowiem gdy skarżący udokumentowali fakt rezerwacji wycieczki obejmującej przelot samolotem, a organizator wycieczki potwierdził termin lotu, numer lotu i wskazał przewoźnika lotniczego, który realizował lot, organ w przypadku braku możliwości przedstawienia przez pasażerów dokumentu potwierdzenia rezerwacji lotu, która była dokonywana przez organizatora wycieczki, powinien zwrócić się o przedstawienie tego dokumentu do organizatora wycieczki. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi samodzielną podstawę do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponownie rozpatrując skargę Prezes ULC uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i przeprowadzi postępowanie w zgodzie z art. 7, 77 § 1 k.p.a. W szczególności organ powinien zwrócić się do wskazanego przez skarżących organizatora wycieczki o informację, czy rezerwacja lotu dla skarżących została potwierdzona przez przewoźnika lotniczego i w przypadku pozytywnej odpowiedzi, organ zwróci się o przedstawienie przez organizatora wycieczki dokumentu potwierdzenia rezerwacji tego lotu przez przewoźnika lotniczego, wystawionego organizatorowi wycieczki. Organ będzie miał na względzie obowiązek ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w jej całokształcie, tj. po rozpatrzeniu całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt. I sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składają się: się uiszczony wpis od skargi - 400 zł, wynagrodzenie adwokata – 480 zł, opłata od pełnomocnictwa – 17 zł.