I SA/Sz 325/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 22 stycznia 2018 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz A. Z. kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. Z. (zobowiązany, spółka) na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 20 listopada 2017 r. nr [...], obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług. Organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 21 listopada 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B. P. K. O. S..A.. Odpowiadając na zajęcie w tym samym dniu Bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na częściowy brak środków, przekazując część kwoty tytułem zajęcia. W dniu 14 grudnia 2017 r. Bank dokonał całkowitej realizacji zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. W dniu 28 grudnia 2017 r. spółka wniosła o wydanie zawiadomienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych, które to zawiadomienie organ wystawił w dniu 10 stycznia 2018 r. Organ egzekucyjny podał, że ww. koszty wyniosły [...] zł. W dniu 16 stycznia 2018 r. spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny wydał w dniu 22 stycznia 2018 r. postanowienie nr [...] na podstawie art. 64c § 1 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) zwanej dalej "u.p.e.a.", na które spółka złożyła zażalenie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał w dniu 7 marca 2018 r. postanowienie nr [...]; [...], w którym utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 22 stycznia 2018 r. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co do zasady obciążają zobowiązanego. Organ odwoławczy przeanalizował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244). Organ odwoławczy podał, że na podstawie obowiązującego w dalszym ciągu art. 64 § 1 pkt 4 w związku z § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera m.in. opłatę za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych- [...] egzekwowanej należności (na dzień podjęcia czynności), nie mniej jednak niż [...] zł. W myśl natomiast art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków. Opłata wynosi [...] egzekwowanych należności pieniężnych, nie mniej niż [...] zł. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na podstawie art. 64 § 7 u.p.e.a., jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawie zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego spółki spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł (opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł i opłata za czynność w wysokości [...] zł). W ocenie organu odwoławczego, koszty egzekucyjne zostały ustalone poprawnie i nie przekraczały maksymalnego rozsądnego pułapu. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przywołał uregulowania dotyczące kosztów egzekucyjnych w egzekucji sądowej. Organ odwoławczy wskazał, że gdyby postępowanie toczyło się w trybie egzekucji sadowej spółka zapłaciłaby [...] zł tytułem kosztów egzekucyjnych, a więc o [...] zł więcej niż w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy podał, że gdyby szukać przez analogię górnej granicy opłaty egzekucyjnej to ustawodawca przewidział ją w przypadku zajęcia nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) i wynosi ona [...] zł, zaś ustalone koszty w niniejszej sprawie są niższe. Spółka złożyła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Spółka zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty - wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości; 2. art. 64 § 6 u.p.e.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie czynności manipulacyjne związane z zastosowanym środkiem egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości; 3. art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, w szczególności do ustalenia czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku postępowania; 4. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej, w szczególności poprzez całkowicie dowolne ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych wskutek niezbadania okoliczności sprawy i wskutek uwzględnienia w rozstrzygnięciu jedynie interesu Skarbu Państwa z pominięciem słusznego interesu skarżącej. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Spór w sprawie dotyczył wysokości kosztów egzekucyjnych. W dniu 28 czerwca 2016 r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 16 czerwca 2016 r. poz. 1244), w którym stwierdzono, że: 1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, zdaniem Sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., obciążając spółkę kosztami egzekucyjnymi w wysokości – [...] zł, co stanowiło [...] kwoty egzekwowanej należności oraz 64 § 6 u.p.e.a., obciążając spółkę opłatą manipulacyjną w wysokości [...] zł, co stanowiło [...] kwoty egzekwowanej. Sąd stwierdził, że uwagi Trybunału wyrażone w powyższym wyroku mają zastosowanie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, kwestią zasadniczą w sprawie była wysokość kosztów egzekucyjnych. Podkreślić należy, że wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość kosztów egzekucyjnych powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Skoro ww. koszty w niniejszej sprawie związane były z zajęciem rachunku w banku, organ egzekucyjny winien wysokość tej opłaty powiązać z ww. czynnością, polegającą na przesłaniu drogą mejlową za pośrednictwem systemu komputerowego Ognivo, zawiadomienia z dnia 21 listopada 2017 r. o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego (k.4). Fakt, że do dnia dzisiejszego ustawodawca nie wykonał ww. wyroku Trybunału nie może stać na przeszkodzie w rozpoznaniu sprawy przez organ egzekucyjny, który zobowiązany jest zastosować odpowiednie przepisy zgodnie z ich wykładnią zaprezentowaną przez Trybunał. Zdaniem Sądu, nie sposób przyrównywać przepisów o egzekucji sądowej z przepisami u.p.e.a. Komornik sądowy prowadzi działalnością gospodarczą, w ramach której finansuje on swoją działalność, zaś organ egzekucyjny jako organ administracji finansowany jest przez Skarb Państwa. Także wskazywanie na maksymalny pułap opłat dotyczący egzekucji z nieruchomości nie ma wpływu na fakt nieustalenia przez ustawodawcę maksymalnej wysokości opłat w egzekucji należności pieniężnych. Przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości jest znacznie bardziej skomplikowanym procesem niż egzekucja z należności pieniężnych. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawia art. 145 § 1 pkt 1 lit.a, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 718), dalej "p.p.s.a", orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę [...]zł tytułem wpisu sądowego.