I OSK 3951/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 52/18 o odrzuceniu skargi W. G. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w przedmiocie ustalenia okresów pracy postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę W. G. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w przedmiocie ustalenia okresów pracy. W motywach orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że przed organem rentowym toczyło się postępowanie o ustalenie skarżącemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Postępowanie to zakończyło się decyzją odmowną z dnia [...] września 2017 r. Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie do sądu powszechnego. Sąd I instancji stwierdził, że bezczynność organu, której skarżący upatruje w niepełnym - jego zdaniem - ustaleniu okresów pracy, jako element rozstrzygnięcia decyzji ZUS o ustaleniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie podlega kognicji sądu administracyjnego albowiem nie mieści się w katalogu spraw poddanych kognicji sądów administracyjnych, określonym w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako: "P.p.s.a."). Procedowana kwestia ma charakter sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a zatem właściwym do jej rozpoznania jest Sąd Okręgowy w K. w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z powyższym Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł W. G. wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawej. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 1 i art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, niniejsza sprawa nie dotyczy stricte odwołania od decyzji i spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, a bezczynności organu, która to podlega kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, o czym wyraźnie stanowi art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a. Zarzuty skargi nie skupiały się na ustaleniach organu dotyczących okresów pracy, a poszczególnych działaniach oraz zaniechaniach organu w zakresie prowadzonego postępowania. Organ miał możliwość zweryfikowania na podstawie akt skarżącego okres studiów doktoranckich. Skarżący od 12 lat próbuje skorzystać z przysługujących mu świadczeń, niemniej wobec bezczynności ZUS został tego prawa pozbawiony. Sąd I instancji całkowicie pominął powyższe okoliczności, uznając, że skarga na bezczynność jest przejawem niezadowolenia skarżącego z wydanej przez organ decyzji odmownej. Tymczasem skarżący wskazał na szereg zaniechań, które w bezpośredni sposób wpłynęły na bezczynność ZUS. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Odrzucenie skargi z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego nastąpi w szczególności w wypadku, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a.) lub gdy dotyczy sprawy wyłączonej z właściwości tych sądów (art. 5 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Jednocześnie wskazać należy, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W niniejszej sprawie – jak wynika z jej akt – skarga dotyczy bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w związku ze sprawą o ustalenie okresów składkowych i nieskładkowych, w szczególności zaliczenia do okresów składkowych okresu studiów doktoranckich odbywanych przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, właściwie odczytał złożoną skargę, gdyż w takim właśnie aspekcie wydał postanowienie o odrzuceniu tejże skargi. Sąd I instancji trafnie wskazał, że sprawa, której dotyczyła skarga na bezczynność wniesiona przez W. G. nie mieści się w wykazie spraw, o którym mowa w art. 3 § 2 P.p.s.a. Nie podlega zatem ona kognicji sądów administracyjnych ponieważ nie jest w istocie sprawą z zakresu administracji publicznej. Jest to sprawa cywilna z zakresu ubezpieczeń społecznych, regulowana przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.). Stosownie bowiem do art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do art. 2 tego kodeksu, powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 2 i 3 K.p.c.). Także ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 83 ust. 2 stanowi, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, a więc do właściwego sądu powszechnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W tych sprawach właściwy jest co do zasady sąd powszechny (z wyjątkiem spraw określonych w art. 83 ust. 4, tj. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także o wykreślenie zastawu skarbowego z rejestru), stąd nie jest dopuszczalne zaskarżanie do sądu administracyjnego ewentualnej bezczynności organów w tym zakresie. W przypadku stwierdzenia przez ubezpieczonego jakichkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu organów ZUS w tego rodzaju sprawach, w tym również bezczynności organu, odpowiednie zastosowanie znajduje przepis art. 83 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony obowiązany jest w związku z powyższym poszukiwać ochrony w ramach właściwego postępowania przed sądem powszechnym, uregulowanego w przepisach K.p.c., nie może natomiast w tej sytuacji dochodzić swoich praw w drodze postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji prawidłowo Sąd I instancji uznał, że rozpoznawana skarga, jako niemieszcząca się we właściwości sądów administracyjnych, jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.