II FZ 506/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Op 161/18 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Op 161/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: "WSA") odmówił C. spółce z o.o. w likwidacji z siedzibą w B. (dalej: "Spółka") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu (dalej: "Dyrektor IAS") z dnia 8 marca 2018 r. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia postanowienia WSA wynika, że postanowieniem z dnia 8 marca 2018 r. r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 10 stycznia 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucji administracyjnej prowadzonej przeciw Spółce. Postanowienie doręczono na adres siedziby spółki w dniu 14 marca 2018 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru. Na to postanowienie Spółka wniosła skargę, do której dołączyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku tym wskazała, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał z dniem 13 kwietnia 2018 r., jednak likwidator Spółki, M. S., uprawniona do reprezentacji Spółki, pełniła tę funkcję do dnia 9 marca 2018 r., albowiem tego dnia złożyła rezygnację. Miało to miejsce na 5 dni przed doręczeniem Spółce postanowienia z dnia 8 marca 2018 r. Kolejno w dniu 17 kwietnia 2018 r. osoba ta została ponownie powołana, na nadzwyczajnym zgromadzeniu wspólników, za jej pisemną zgodą, do pełnienia funkcji likwidatora. W dniu 18 kwietnia 2018 r. złożyła kolejną rezygnację z pełnienia tej funkcji. Tego samego dnia na likwidatora Spółki uchwalą nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 18 kwietnia 2018 r. został powołany G. S. Na potwierdzenie zaistniałych okoliczności dołączono do wniosku wyżej wymienione dokumenty. Okoliczności te zdaniem Spółki wskazują, że nie mogła ona bez swej winy, dokonać w terminie czynności procesowej w postaci wniesienia skargi, gdyż w trzydziestodniowym terminie do jej wniesienia nie posiadała organu uprawnionego do swej reprezentacji. Stan taki trwał aż do dnia 17 kwietnia 2018 r., co jasno wskazuje na brak winy Spółki w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Równocześnie z wnioskiem dopełniono uchybionej czynności, wnosząc skargę. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi WSA stwierdził, że przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności opisane jako brak podmiotu upoważnionego do reprezentacji Spółki w dacie, kiedy rozpoczął swój bieg (i także upłynął) trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi, tego faktu nie potwierdzają. Oświadczenie o rezygnacji M. S. jako jedynego likwidatora, zaadresowane na adres Spółki – w sytuacji gdy jej przedstawicielem był ten jedyny likwidator – nie mogło być uznane za skuteczne. Stąd też nie można uwzględnić wskazywanej przez Spółkę przyczyny uchybienia terminu. Również z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, aby oświadczenie o rezygnacji z funkcji likwidatora w ogóle zostało doręczone na wskazany adres Spółki przed dniem 14 marca 2018 r. Ponadto tak nagła rezygnacja, o ile miałaby wywrzeć zamierzony przez likwidatora natychmiastowy skutek, istotnie stanowi naruszenie zasady lojalności, a przez to nie może świadczyć o braku winy co najmniej w postaci niedbalstwa. Rezygnujący (członek zarządu, likwidator) ma obowiązek dokładać należytej staranności w celu uchronienia spółki przed negatywnymi konsekwencjami. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie art. 86 § 3 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez faktyczne przyjęcie, że wnioskujący o przywrócenie terminu ma obowiązek udowodnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, podczas gdy art. 87 § 2 p.p.s.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia tych okoliczności, co Spółka uczyniła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. Przepis art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, iż w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym uzależnione jest od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest zatem łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. Jak wskazano wyżej, pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Innymi słowy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Podkreślić należy, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie WSA, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu było prawidłowe. W sprawie nie budzi wątpliwości fakt doręczenia Spółce postanowienia Dyrektora IAS z dnia 8 marca 2018 r. w dniu 14 marca 2018 r., przez co termin do wniesienia skargi upływał z dniem 13 kwietnia 2018 r. (piątek). Skargę nadano zaś w dniu 24 kwietnia 2018 r. za pośrednictwem operatora publicznego (Poczty Polskiej), a więc z oczywistym uchybieniem 30-dniowego terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a. Jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, o braku winy Spółki ma świadczyć brak organu uprawnionego do reprezentacji spółki w okresie, kiedy upływał 30-dniowy termin do jej wniesienia. Z załączonego wydruku z KRS wynika, że w dniu 12 września 2016 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o likwidacji Spółki, likwidatorem została ustanowiona M. S. i każdy z likwidatorów (w przypadku ich większej liczby) jest uprawniony do samodzielnej reprezentacji Spółki. Z oświadczenia likwidatora dołączonego do wniosku o przywrócenie terminu wynika, że osoba ta złożyła pisemne oświadczenie datowane na dzień 9 marca 2018 r., iż "z dniem dzisiejszym" rezygnuje z pełnienia funkcji likwidatora Spółki. Zarówno oświadczenie o rezygnacji złożone dnia 9 marca 2018 r. jak i kolejne tej treści oświadczenie z dnia 18 kwietnia 2018 r., były zaadresowane "C. [...]". Spółka nie przedłożyła dowodu ich złożenia u adresata, tj. w Spółce. Należy zgodzić się z WSA, który właściwie uznał, że okoliczności przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu nie uzasadniały jego przywrócenia. Trafnie WSA wskazał, że oświadczenie o rezygnacji M. S. jako jedynego likwidatora, zaadresowane na adres Spółki – w sytuacji gdy jej przedstawicielem był ten jedyny likwidator – nie mogło być uznane za skuteczne. Poza tym z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, aby oświadczenie o rezygnacji z funkcji likwidatora w ogóle zostało doręczone na wskazany adres Spółki przed dniem 14 marca 2018 r. Ponadto tak nagła rezygnacja, o ile miałaby wywrzeć zamierzony przez likwidatora natychmiastowy skutek, istotnie stanowi naruszenie zasady lojalności, a przez to nie może świadczyć o braku winy co najmniej w postaci niedbalstwa. Rezygnujący (członek zarządu, likwidator) ma obowiązek dokładać należytej staranności w celu uchronienia spółki przed negatywnymi konsekwencjami. Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, to w ustalonych przez WSA okolicznościach faktycznych, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a. Dlatego też w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji postanowienia.