I SA/Gl 106/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił M.G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku zawartego w skardze, a u podstaw tego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że w świetle przedstawionego materiału źródłowego skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania, w tym uiścić wpis od skargi w tej i drugiej równolegle prowadzonej jego sprawie o sygn. akt I SA/Gl 107/18 (łącznie: 579 zł). Poza tym referendarz za godne uwagi uznał podkreślenie, że na tym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest niezbędny, a skarżący nie powinien obawiać się braku takiego wsparcia z uwagi na brzmienie art. 6 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie: p.p.s.a. W sprzeciwie skarżący oznajmił, że odstępuje od żądania ustanowienia radcy prawnego i podtrzymuje jedynie swą prośbę o zwolnienie od kosztów sądowych. Zwrócił przy tym uwagę, że poniesienie wydatku w kwocie 579 zł nie jest być może problematyczne dla osób mających stałe dochody, niemniej jednak, jak podkreślił, jego małżonka wpływy takie osiąga od niespełna dwóch lat i dopiero one pozwalają na zaspokajanie podstaw potrzeb życiowych całej ich rodziny, jak również przeprowadzanie niezbędnych remontów, co wcześniej nie było możliwe. Skarżący przyznał też, że ostatnio sytuacja finansowa jego gospodarstwa domowego uległa poprawie, a stało się tak w następstwie sukcesywnego i – jak się okazało w ubiegłym roku – skutecznego wykazywania bezpodstawności egzekucji, która jest prowadzona przeciwko niemu od blisko piętnastu lat. Niewątpliwie czynnikiem determinującym sygnalizowaną poprawę było również konsekwentne dążenia do wykonywania własnej działalności gospodarczej w sposób budzący zaufanie kontrahentów, co owocuje chęcią współpracy. Warunkiem utrzymania tego stanu rzeczy jest jednak terminowe regulowanie płatności, do czego niezbędne są wolne środki. Bez nich dalsze prowadzenie działalności gospodarczej może napotkać trudności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnienie motywów niniejszego orzeczenia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Dostrzec bowiem trzeba, że równoczesne domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Weryfikacja sytuacji skarżącego przez pryzmat przedstawionych przesłanek istotnie nie pozwala na uznanie, by zasadnym było przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Dostrzeżenia bowiem wymaga, że źródłem utrzymania skarżącego, jego małżonki i ich pięciorga dzieci są nie tylko wpływy uzyskiwane przez skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, lecz również świadczenie wychowawcze (4 x 500 zł) i świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez małżonkę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia (1.477 zł). Jak zarazem słusznie wskazał referendarz, analiza dostarczonych kopii deklaracji podatkowych i podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzi z kolei do wniosku, że skarżący wykazuje regularnie wysokie obroty i przychody, które choć nie w każdym miesiącu dają nadwyżkę nad kosztami, to jednak zawsze wielokrotnie przewyższają koszty postępowania w niniejszej sprawie. Koszty działalności także pozostają w podobnej dysproporcji z kosztami postępowania. Przy tym zaaprobować należy pogląd, zgodnie z którym przedsiębiorca powinien uwzględniać koszty postępowania sądowego w pierwszej kolejności w ramach kosztów prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, i to traktując jej priorytetowo ze względu na ich publicznoprawny charakter. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przyznać należy rację referendarzowi, że rodzina skarżącego dysponuje odpowiednim zabezpieczeniem materialnym, które pozwala na zaoszczędzenie i wygospodarowanie środków niezbędnych do uiszczenia wpisów od skarg w tej i drugiej równolegle prowadzonej sprawie. Zaistnienie tej okoliczności zdaje się potwierdzać zresztą sam skarżący, który dostrzegł, że sytuacja materialna jego rodziny uległa poprawie i obecnie pozwala na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Mając to na względzie, wyjaśnić trzeba, że ocena spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy następuje przez pryzmat aktualnej (a nie: dawnej) zdolności płatniczej wnioskodawcy. Zweryfikowania wymaga zatem, czy obecnie, to jest w czasie trwania postępowania, zachodzi możliwość poniesienia kosztów związanych z jego prowadzeniem. Kluczowe są więc okoliczności teraźniejsze (istniejące w czasie rozpoznawania wniosku). Zdarzenia dawne – jakkolwiek niewątpliwie rzutują na stan obecny – same w sobie nie mogą natomiast przesądzać o zasadności wniosku. Innymi słowy, prawo pomocy nie może być przyznane z uwagi na to, że przemawiałby za tym wzgląd na dawną sytuację strony. Istotne jest bowiem zbadanie, jak sytuacja ta kształtuje się obecnie. Tymczasem w przypadku skarżącego, co należy odnotować z zadowoleniem, w tym względzie następuje zdecydowana poprawa, która jest zresztą przez niego samego dostrzegalna i sygnalizowana. W świetle powyższych uwag kwestionowane postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Z tych przyczyn wydanie niniejszego orzeczenia stało się konieczne. Dla porządku jedynie przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a.