VI SA/Wa 410/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę rzeczników patentowych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., znak: [...] , Prezes Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "Prezes", "organ"), działając na podstawie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1314), po rozpoznaniu wniosku M. P. z dnia 22 grudnia 2017 r., w przedmiocie wpisu na listę rzeczników patentowych - odmówił M. P. wpisu na listę rzeczników patentowych. W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezes wskazał, że w dniu 22 grudnia 2017 r. M. P. (dalej: "strona", "skarżący") zwrócił się do organu z wnioskiem o wpis na listę rzeczników patentowych. Organ przypomniał, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o rzecznikach patentowych, przedmiotowy wniosek winien być złożony w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia egzaminu kwalifikacyjnego. Następnie organ wskazał, że świadectwo wydane przez Komisję Egzaminacyjną powołaną przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych stanowi, że skarżący złożył egzamin kwalifikacyjny na rzecznika patentowego w dniach 7 - 9 kwietnia 2017 r. W związku z niedochowaniem przez skarżącego ustawowego nieprzywracalnego terminu do złożenia wniosku o wpis na listę rzeczników patentowych RP, Prezes, działają cna podstawie art. 20 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy odmówił stronie wpisu na listę rzeczników patentowych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, M. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci błędnej wykładni i zastosowania niezgodnych z Konstytucją RP postanowień ustawy o rzecznikach patentowych, tj. art. 18 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i 4 w zw. z art. 25 ust. 1 ww. ustawy, a w konsekwencji wydanie decyzji naruszającej jego prawa i interesy. W uzasadnieniu wydanej decyzji skarżący podniósł m. in., że egzamin kwalifikacyjny złożył w dniach 7 - 9 kwietnia 2017 r., a uroczyste ślubowanie złożył w dniu 27 czerwca 2017 r. Podczas tej uroczystości otrzymał także świadectwo pomyślnego złożenia egzaminu rzecznikowskiego, które załączył do wniosku o wpis na listę rzeczników patentowych. Następnie skarżący zarzucił organowi, ze ten przy wydaniu zaskarżonej decyzji oparł się na literalnym brzmieniu art. 20 ust. 1 i 4 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o rzecznikach patentowych. Nie uwzględnił natomiast znaczenia art. 18 ust. 1 ww. ustawy. Skarżący podkreślił, że stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy prawo wykonywania zawodu rzecznika patentowego powstaje po złożeniu ślubowania, z dniem dokonania wpisu na listę rzeczników patentowych. Wskazał, że niezgodność tego przepisy z Konstytucją RP polega na wadliwie uregulowanej kolejności i relacji przesłanek powstania wykonywania zawodu rzecznika patentowego. Złożenie ślubowania jest ze swej istoty uroczystym aktem kreującym rzecznika patentowego. Akt ten powinien zatem następować po spełnieniu warunków do dokonania wpisu i po administracyjnym akcie dokonania wpisu. Odwrócenie tej kolejności - w ocenie strony - nadaje temu aktowi charakter czynności pustej i wewnętrznie sprzecznej. W konsekwencji ujęcie omawianej kwestii terminu na złożenie wniosku o wpis na listę rzeczników patentowych jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności, nakłada bowiem nieracjonalny, niczym nieuzasadniony obowiązek wystąpienia o wpis w 6-miesięcznym zawitym terminie, pod rygorem utraty możności ubiegania się o wpis osobie, która już złożyła ślubowanie rzetelnego i godnego wykonywania obowiązków rzecznika. Takie ujęcie wprowadza drastyczne ograniczenie praw osoby, która spełniła merytoryczne wymogi ubiegania się o wpis. Jest ponadto sprzeczne z zasadą rzetelnej, poprawnej legislacji, ze względu na pozbawienie znaczenia ślubowania, jako składanego przed wnioskiem o wpis. Skarżący zwrócił ponadto uwagę na nadmiernie krótki i niczym nieuzasadniony okres na złożenie wniosku o wpis, rażąco nieproporcjonalny do przyjętego w innych ustawach posługujących się wpisem, w szczególności do przyjętego w art. 69b ustawy Prawo o adwokaturze, którego długość wynosi 10 lat od dnia doręczenia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu adwokackiego. Jak wskazał skarżący, podobne rozwiązanie przyjęto w art. 241 ustawy o radcach prawnych ("Uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego uprawnia do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych w terminie 10 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego."). W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Patentowego RP wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a." Rozpoznając sprawę w świetle powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. I tak, zawód rzecznika patentowego jest zawodem poddanym ustawowej reglamentacji. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1314 ze zm.) określa zasady uzyskania prawa wykonywania zawodu, wyznacza zasady jego wykonywania, a także określa powinności rzeczników patentowych wobec państwa oraz wobec samorządu zawodowego. W art. 18 ust. 1 ww. ustawy wskazuje się, że prawo wykonywania zawodu rzecznika patentowego powstaje po złożeniu ślubowania, z dniem dokonania wpisu na listę rzeczników patentowych. W istotnym dla sprawy zakresie w art. 19 ust. 1 ustawy stanowi się z kolei, że na listę rzeczników patentowych może być wpisany, kto: 1) posiada obywatelstwo państwa członkowskiego; 2) ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych; 3) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu rzecznika patentowego; 4) ukończył magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, w szczególności techniczne lub prawnicze; 5) odbył aplikację rzecznikowską na warunkach określonych w ustawie; 6) złożył z wynikiem pozytywnym egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa w art. 31. Natomiast art. 20 ust. 1 ustawy określa, że wniosek o wpis na listę rzeczników patentowych, o którym mowa w art. 18 ust. 4, składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia egzaminu kwalifikacyjnego. Zdaniem skarżącego ww. termin jest zbyt krótki w porównaniu do 10 - letniego przewidzianego w analizowanym zakresie w ustawie o adwokaturze, czy ustawie o radcach prawnych. Termin ten powinien być zatem traktowany jako instrukcyjny. Sąd nie zgadza się z takim podejściem. Termin z art. 20 ust. 1 ustawy jest terminem materialnoprawnym. Przypomnieć należy, że termin materialny to okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Skutkiem upływu terminu materialnoprawnego jest zaś wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Termin taki ogranicza w czasie możliwość dochodzenia (realizacji) prawa podmiotowego. Co istotne, termin ten nie może zostać przywrócony lub przedłużony. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Termin, o którym mowa, jest bowiem terminem do dokonania czynności wywołującej skutki materialnoprawne, zaś upływ takiego terminu powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany (por.: wyroki NSA: z dnia 11 stycznia 2012 r., I OSK 1572/10 i z dnia 11 grudnia 2014 r., I OSK 660/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc czynność prawna (złożenie wniosku) dokonana po upływie terminu z art. 20 ust. 1 ustawy jest bezskuteczna. Przepisy ustaw o wykonywaniu kwalifikowanych zawodów prawniczych nie stanowią zaś wzorca oceny analizowanej regulacji z ustawy o rzecznikach patentowych, choć także przewidują ograniczenie w czasie uprawnienia do ubiegania się o wpis na listy osób wykonujących te zawody. Ww. regulację - zdaniem Sądu - należy oceniać z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawnego wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP. Tych zaś zasad przepis art. 20 ust. 1 ustawy nie narusza. Jest on prawidłowo skonstruowany, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Za jego pomocą realizuje się funkcja prawa, polegająca na tworzeniu ram (także czasowych) dla określonej aktywności obywateli i działań państwa. Długość terminu z art. 20 ust. 1 ustawy została wyznaczona w rozsądnych granicach. Pozwala on bowiem na podjęcie przez zainteresowanego ostatecznej decyzji o wykonywaniu zawodu rzecznika patentowego oraz przedsięwzięcie - bez nadmiernego pośpiechu - odpowiednich kroków w kierunku wpisu na listę osób uprawnionych do wykonywania tego zawodu, w tym np. wystąpienie z zapytaniem do KRK. Dodać przy tym należy, że wymagania ustawy co do wniosku o wpis na listę rzeczników patentowych nie są nadmierne (por. art. 19 ust. 1 ustawy). Skarżący spóźnił się z wnioskiem o wpis na listę rzeczników patentowych. Nie powołuje przy tym żadnych konkretnych powodów opóźnienia. W tym zakresie nie przekonuje o zasadności stanowiska prezentowanego w skardze zawarta tam krytyka przyjętego w ustawie modelu nabywania uprawnień do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, odnosząca się m.in. do kolejności poszczególnych aktów przewidzianych w tym zakresie i postulowanego pierwszeństwa wpisu w stosunku do ślubowania. Nie budzi bowiem wątpliwości, że zainteresowany powinien dbać o swoje interesy. Ustawodawca tworząc prawo zakłada pewien poziom świadomości i odpowiedzialności podmiotów, które mają je stosować. Ograniczenie czasowe wprowadzone w art. 20 ust. 1 ustawy jest zaś elementem wyrażonej w nim normy prawnej i w związku z tym wymagało uwzględnienia w pełnym zakresie przez podmiot stosujący ten przepis. Wobec zatem niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.