II SA/Po 90/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018r. sprawy ze skarg Kółka Rolniczego w Z. , Kółka Rolniczego w Z. 1 i Kółka Rolniczego w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargi Starosta [...] decyzją z dnia 25 września 2017 r., działając na podstawie art. 9 art. 9 ust. 2i w związku z ust. 2a i 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770) jako organ wyznaczony do nabycia z mocy prawa nieodpłatnie mienia podmiotów, które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz na podstawie art. 104 K.p.a., stwierdził przejęcie na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości zapisanej w KW nr [...] - działki oznaczonej geodezyjnie numerem [...], obręb J., ark. mapy [...], pow. [...] ha, stanowiącej mienie pozostałe po Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. . W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie danych z operatu ewidencji gruntów i budynków, a także badania treści akt księgi wieczystej nr [...], ustalono, że Spółdzielnia Kółek Rolniczych z siedzibą w S. , według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r., figurowała jako właściciel nieruchomości położonej w obrębie J., gmina S. , oznaczonej numerem działki [...], ark mapy [...], pow. [...] ha, dla której ujawniono numer księgi wieczystej [...] Analiza akt rejestrowych Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. wykazała, że w skład Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. wchodzi Kółko Rolnicze w C. , Kółko Rolnicze w Z. 1 oraz Kółko Rolnicze w Z. . W konsekwencji podmioty te uznano za strony postępowania administracyjnego. Na podstawie pisma otrzymanego z Sądu Rejonowego P. w P. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego Starosta [...] ustalił, że podmiot o nazwie Spółdzielnia Kółek Rolniczych w S. (nr [...]) nie został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego do dnia 31 grudnia 2015 r., jak również do tego dnia nie złożył skutecznie wniosku o przerejestrowanie. Na podstawie akt rejestrowych podmiotu organ ustalił, że postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 września 1991 r. Spółdzielnia Kółek Rolniczych z siedzibą w S. została wpisana do rejestru spółdzielni prowadzonego przez Sąd Rejonowy w P. pod nr [...] Poczynając od dnia 1 stycznia 2001 r. Spółdzielnia miała obowiązek dokonania wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Jednak, jak wynika z badania akt rejestrowych, Spółdzielnia nie dopełniła tego obowiązku w przewidzianym terminie, składając wniosek o przerejestrowanie dopiero dnia 16 marca 2016 r. W związku z powyższym, zgodnie z art. 9 ust 2 i 2a ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.), podmiot ten należało uznać za wykreślony z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r., co było równoznaczne z utratą przezeń zdolności prawnej. Z uwagi na fakt, że byt prawny podmiotu ustał, nie może on prowadzić jakiejkolwiek działalności. Na mocy ww. przepisów skutkowało to przejęciem na rzecz Skarbu Państwa mienia nieprzerejestrowanego podmiotu. W rezultacie złożonego przez strony odwołania, decyzją z dnia 21 listopada 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Kółko Rolnicze w C. , Kółko Rolnicze w Z. 1 oraz Kółko Rolnicze w Z. – reprezentowane przez adwokata M. P. – wniosły skargi na decyzję organu odwoławczego z dnia 21 listopada 2017 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie: - art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., polegające na stwierdzeniu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w oparciu o przepisy stojące w sprzeczności z ochroną własnością gwarantowaną przywołanym przepisem; - naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na wydaniu skarżonej decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu prawnego i faktycznego sprawy. Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z 25 września 2017 r. W uzasadnieniu skarg Kółka Rolnicze wskazały, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z pozbawieniem prawa własności przysługującego skarżącym. Kółka Rolnicze, jako członkowie Spółdzielni Kółek Rolniczych w S., posiadały majątek, tj. udziały w majątku wykreślonej z Krajowego Rejestru Gospodarczego przedmiotowej Spółdzielni. W przypadku jej likwidacji członkom, w tym skarżącym, przypadłyby udziały w tym majątku, szacowanym łącznie nawet na kilka milionów złotych. Przepisy ustawy z 20 sierpnia 1997 r., w brzmieniu ustalonym nowelą z 28 listopada 2014 r., de facto prowadzą do wywłaszczenia podmiotów wymienionych w art. 9 ust. 2b, będących wspólnikami, członkami spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku pozostałym w wyniku likwidacji. Zdaniem skarżących, uregulowania zawarte w przywołanych przepisach, pozbawiające wskazane podmiotu udziału w majątku, stoją w sprzeczności z przepisami art. 21 Konstytucji, bowiem prowadzą do wywłaszczenia z prawa własności, gdzie jego celem nie jest cel publiczny. Ponadto, wywłaszczenie to odbywa się bez jakiegokolwiek odszkodowania, a tym bardziej słusznego. Za surogat takiego odszkodowanie nie może być uznane przejęcie przez Skarb Państwa odpowiedzialności za zobowiązania zlikwidowanego podmiotu, bowiem z jednej strony odpowiedzialność ta jest obwarowana zaledwie rocznym terminem, a ponadto, jest ona ograniczona do wartości majątku zlikwidowanego podmiotu. W przypadku takim, jak niniejszy, gdzie zobowiązania w zasadzie nie występują, a majątek jest znacznej wartości, Skarb Państwa uzyskuje bezzasadną korzyść. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, wskazując na bezzasadność podniesionych w nich zarzutów. Według organu, jedyną przyczyną nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa była trwająca przez wiele lat bezczynność organów Spółdzielni Kółek Rolniczych w S.. Postanowieniami z dnia 28 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd administracyjny w Poznaniu orzekł o połączeniu spraw z wyżej wskazanych skarg do ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującemu prawu. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 25 września 2017r., w której stwierdzono nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka [...] w obrębie J., pozostawionej przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych w S., w związku z upływem terminu do zarejestrowania tego podmiotu w Krajowym Rejestrze Sądowym. Rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zapadły na podstawie art. 9 art. 9 ust. 2i w związku z ust. 2a i 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770). Skarżące Kółka Rolnicze w C. , w Z.1 oraz w Z. zarzuciły organom administracyjnym wydanie decyzji na podstawie przepisów sprzecznych z normą wypływającą z art. 21 Konstytucji RP, prowadzących do wywłaszczenia nieruchomości, przy czym wywłaszczenie to nie jest związane z celem publicznym. Ponadto, wywłaszczenie to odbywa się bez jakiegokolwiek odszkodowania. W ten sposób Skarb Państwa uzyskał bezzasadną korzyść. W ocenie Sądu, w rozpoznawanym przypadku nie doszło do naruszenia zasady konstytucyjnej ustanowionej w art. 21 Konstytucji RP. Z przepisu tego wynika zasada ochrony własności oraz dopuszczalność wywłaszczenia jedynie wówczas, gdy dokonywane jest ono na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 2b zdanie 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., 1924), z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabył nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów nieprzerejestrowanych do Krajowego Rejestru Sądowego. Otóż, w myśl art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r., do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., zachowywały moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Zgodnie z art. 9 ust. 2a wskazanego aktu, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznano za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w tym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstawały z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Według art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r., z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabył nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, które uznano za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. zgodnie z ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasały z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r., nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Użytkowanie wieczyste ustanowione na nieruchomości, której właścicielem jest Skarb Państwa, nie wygasa. Jeżeli nie ma praw obciążających użytkowanie wieczyste lub prawa takie wygasły ani nie zostało wszczęte postępowanie w celu dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń określonych w ust. 2c, Skarb Państwa może złożyć wniosek o wykreślenie prawa użytkowania wieczystego z księgi wieczystej. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie starosty o wygaśnięciu lub nieistnieniu praw obciążających użytkowanie wieczyste oraz o nieistnieniu lub wygaśnięciu roszczeń określonych w ust. 2c. Użytkowanie wieczyste wygasa z chwilą uprawomocnienia się wpisu o wykreśleniu. W realiach rozpoznawanej sprawy stroną skarżącą są Kółka Rolnicze, które posiadały udziały w majątku wykreślonej z Krajowego Rejestru Gospodarczego przedmiotowej Spółdzielni, którą uznano za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. wobec niezłożenia do dnia 31 grudnia 2015 r. wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z właściwymi przepisami ustawowymi. W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skarżących, że w badanej sprawie doszło do zdarzenia analogicznego do wywłaszczenia nieruchomości należącej do Spółdzielni Kółek Rolniczych z siedzibą w S., która utraciła podmiotowość prawną z dniem 1 stycznia 2016 r. W tym dniu przestała istnieć Spółdzielnia, która była właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Skarżące Kółka Rolnicze nie były właścicielami nieruchomości; nie zostały zatem wywłaszczone, a w związku z tym nie powstała podstawa do żądania odszkodowania z tego tytułu. Sąd stwierdził, iż trafne jest stanowisko organu odwoławczego, który w odpowiedzi na skargę wywiódł, że jedyną przyczyną nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa była trwająca przez wiele lat bezczynność organów Spółdzielni Kółek Rolniczych w S.. Rozwiązanie przyjęte w powołanych przepisach art. 9 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. nie można uważać za zbyt drastyczne dla podmiotu, który z dniem 1 stycznia 2016 r. przestał istnieć, ponieważ okres ponad 13 lat – liczony od wejścia w życie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 1 stycznia 2001 r. – stwarzał dostateczne możliwości złożenia wniosku o wpis podmiotu do Krajowego Rejestru Sądowego przy zachowaniu minimum staranności ze strony zainteresowanych podmiotów. Należy podkreślić, że termin na złożenie wskazanego wniosku o wpis do KRS był kilkakrotnie przedłużany. Regulacja zawarta w pierwotnej wersji ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym przewidywała, że wpisy w dotychczasowych rejestrach zachowywały moc do dnia 31 grudnia 2003 r. Ustawą z dnia 30 listopada 2000 r. o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym nadano nowe brzmienie art. 9 ust. 2, zgodnie z którym do czasu rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym zachowywały moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Zrezygnowano zatem z określenia daty, do której miałyby obowiązywać dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Stan taki trwał do uchwalenia ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, która zmieniła m.in. brzmienie art. 9 ust. 2 w ten sposób, że dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych miały zachować moc do czasu rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2013 r. Ustawą z dnia 22 listopada 2013 r. o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym po raz kolejny wydłużono okres pozostawania w mocy dotychczasowych wpisów w rejestrach sądowych podmiotów, które nie dopełniły obowiązku złożenia do dnia 31 grudnia 2003 r. wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego – tym razem o dwa lata. Zgodnie z tą ustawą dzień 31 grudnia 2015 r. był ostatecznym terminem pozostawania w mocy wpisów w dotychczasowych rejestrach sądowych. Uwzględniając powyższe należy podzielić stanowisko projektodawcy powyższego rozwiązania przyjętego w ustawie z dnia 20 sierpnia 1997 r., zgodnie z którym ze względu na pewność i bezpieczeństwo obrotu państwo nie mogło dłużej tolerować stanu, w którym wbrew obowiązującym regulacjom prawa krajowego i unijnego funkcjonowały w obrocie podmioty nieprzerejestrowane do Krajowego Rejestru Sądowego (vide uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw, Sejm RP VII kadencji, nr druku 2816, publ.: http://www.sejm.gov.pl). Stąd też skarżące Kółka Rolnicze – jako członkowie zlikwidowanej Spółdzielni – nie są mogą skutecznie domagać się podważenia prawidłowości i zasadności zaskarżonej decyzji. Ewentualnie mogą one rozważać skierowanie roszczenia przeciwko władzom byłej Spółdzielni z tytułu zaniedbań w dopełnieniu we właściwym terminie – na przestrzeni wspomnianych 13 lat – obowiązku rejestracyjnego w Krajowym Rejestrze Sadowym. W ocenie Sądu, w badanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Organy zebrały wszystkie niezbędne dowody, w tym zbadały akta rejestrowe Spółdzielni Kółek Rolniczych z siedzibą w S., wszechstronnie rozważyły wszelkie okoliczności faktyczne i stan prawny niniejszej sprawy. W rezultacie w sposób zgodny z obowiązującym wówczas brzmieniem ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. stwierdziły, że wobec niedopełnienia obowiązku złożenia wniosku o wpis do KRS w przewidzianym terminie (składając właściwy wniosek dopiero dnia 16 marca 2016 r.), wskazana Spółdzielnia utraciła podmiotowość prawną, a należąca do nich nieruchomość oznaczona geodezyjnie numerem [...], obręb J., została ex lego przejęta przez Skarb Państwa – co należało orzec w treści zaskarżonej decyzji. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł jej oddaleniu zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.).