I SA/Bd 345/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym za rok 2016. uchyla zaskarżoną decyzję W dniu [...] kwietnia 2016r. L. C. (skarżąca) złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym za 2016 rok. P. z dnia [...] czerwca 2016r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. poinformował stronę, iż w roku bieżącym nie ma możliwości udzielenia dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do pobytu na turnusie rehabilitacyjnym. Dodał, że limit środków finansowych w 2016r. nie pozwolił na udzielenie pomocy skarżącej i ok. 600 innych wnioskodawców. Skarżąca złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., które postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Wskutek wniesionej przez stronę skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] stycznia 2016r., sygn. akt II SA/Bd 986/16, uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., stwierdzając, że informacja o merytorycznym negatywnym rozstrzygnięciu co do przedmiotowego wniosku osoby niepełnosprawnej, powinna przybrać formę procesową decyzji administracyjnej. W efekcie powyższego Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r. przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, który wydał w dniu [...] sierpnia 2017r. decyzję odmawiającą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od ww. decyzji wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca domagała się przyznania dofinansowania na wskazany cel w wymaganej prawem wysokości i wydania decyzji w tym przedmiocie. W uzasadnieniu zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego i prawa w ogóle, dyskryminację, a także działanie na jej szkodę. Podkreśliła, że w jego rodzinie są trzy osoby niepełnosprawne, w tym syn wymagający całodobowej opieki, dlatego wyjazd na turnus rehabilitacyjny jest możliwy tylko pod warunkiem, że wszyscy troje będą mogli z niego skorzystać w tym samym terminie. Skarżąca podała, że jej mąż jest kierowcą pojazdu, który syn zakupił za dofinansowaniem z PFRON, dlatego musi odwozić go na turnus. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że podstawę prawną przedmiotowej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm.) w zw. z § 5 ust. 14 i 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 15 listopada 2007r. (Dz. U. Nr 230, poz. 1694 ze zm.), które zawierają regulacje dotyczące uprawnienia skarżącej do uzyskania świadczenia w postaci dofinansowania kosztów turnusu rehabilitacyjnego. Organ przywołał mające w sprawie zastosowanie przepisy ww. aktów i przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny. Podał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i synem. Przeciętny miesięczny dochód netto za kwartał poprzedzający miesiąc złożenia wniosku wynosił na osobę 1.205,36 zł. Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w B. VII Wydziału Prac i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. stwierdzono, że strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe. Wskazano, że w swojej decyzji organ I instancji poinformował skarżącą o wysokości środków finansowych PFRON przeznaczonych na realizację tego zadania kwocie 400.000 zł oraz, że wszystkie osoby niepełnosprawne w sprawie dofinansowania w turnusie rehabilitacyjnym wnioskowały o dofinansowanie w wysokości 913.920 zł. W związku z tym, że kwota wnioskowana wielokrotnie przewyższała możliwości finansowe MOPS w B. przyjęto krytej stanowiące, że dofinansowanie w roku 2016 otrzymają osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat, osoby niepełnosprawne w wieku powyżej 16 do 24 lat, które jednocześnie pobierają naukę, a także osoby niepełnosprawne dorosłe posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zainteresowana została poinformowana, że w oparciu o takie kryteria dofinansowanie otrzymało 485 osób wraz z opiekunami, na łączną kwotę 400.000 zł, wydatkowanie środków zostało zatem zakończone i rozliczone w dniu [...] grudnia 2016r. Podkreślono, że dofinansowanie otrzymały wyłącznie osoby niepełnosprawne spełniające powyższe kryteria. Kolegium podkreśliło, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana, a organy pomocy społecznej nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organ wyjaśnił, że ograniczone środki finansowe nie pozwoliły na udzielenie dofinansowania dla części osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz wszystkim wnioskodawcom posiadającym umiarkowany i lekki stopień niepełnosprawności. Stąd organ uznał zarzut o "dyskryminacji jej osoby i rodziny" za bezzasadny. Organ odwoławczy podkreślił, że z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych ustalono zasady, według których nastąpił rozdział posiadanych środków. Przy czym kryteria przyjęte przez organ nie naruszają reguł określonych w § 5 powołanego rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych. Nie zgodził się przy tym ze stanowiskiem strony, że skoro spełnia wszystkie przesłanki określone w przepisach, to powinien otrzymać dofinansowanie. Wskazano, że art. 10e ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przyznaje jedynie osobie niepełnosprawnej uprawnienie do ubiegania się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Brak jest jednak przepisu obligującego organ do uwzględnienia wniosku strony w przypadku spełnienia wszystkich kryteriów. Zdaniem Kolegium, mając na uwadze, że organ I instancji dysponując określonymi środkami finansowymi zobowiązany był do udzielenia dofinansowania jak największej liczbie osób niepełnosprawnych, przyznanie dofinansowania skarżącej byłoby niesprawiedliwe wobec osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności, dla których zabrakło środków finansowych. Ponadto uczestnictwo osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych jest jedną z form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji społecznej. W ocenie organu z analizy akt sprawy wynika, że strona radzi sobie z wypełnianiem ról społecznych, jest zaradna w działaniach dotyczących spraw swoich, jak i pozostałych członków rodziny. W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o potwierdzenie naruszenia prawa w procedowaniu jej wniosku w sprawie przyznania dofinansowania do turnusu w roku 2016, co skutkowało wymierną szkodą materialną po jej stronie. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego i prawa w ogóle. Podtrzymała stanowisko zawarte we wcześniejszych pismach i wnioskach. Powołała się w tym względzie na wyrok WSA B. z dnia [...] grudnia 2013r. w sprawie sygn. akt II SA /Bd 643/13 wydany w analogicznej sprawie sprzed lat (identyczny przedmiot dofinansowania). Skarżąca podała, że czuje się dyskryminowana w zakresie odmowy dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Powołała się też na trudną sytuację swojej rodziny, której każdy z jej członków ma orzeczenie o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] maja 2016 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek skarżącej o dofinansowanie ze środków PFRON uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym w 2016 r. Stwierdzono, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną o stopniu umiarkowanym. Mimo, że skarżąca spełniała przesłanki do otrzymania dofinansowania odmówiono go, z uwagi na wyczerpanie środków finansowych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że wysokość środków finansowych PFRON przeznaczonych na realizację powyższego zadania wynosiła 400.000 zł, a kwota wnioskowana przez wszystkie osoby niepełnosprawne w sprawie dofinansowania w turnusie rehabilitacyjnym wynosiła 913.920 zł. W związku z tym, że kwota wnioskowana wielokrotnie przewyższała możliwości finansowe MOPS przyjęto kryteria, według których dofinansowanie w 2016 roku otrzymają osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat, osoby niepełnosprawne w wieku powyżej 16 do 24 lat, które jednocześnie pobierają naukę, a także osoby niepełnosprawne dorosłe posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o takie kryteria dofinansowanie otrzymało 485 osób wraz z opiekunami, na łączną kwotę 400.000 zł. Dofinansowanie otrzymały wyłącznie osoby niepełnosprawne spełniające powyższe kryteria. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych. W myśl art. 10 powyższej ustawy do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w: 1) warsztatach terapii zajęciowej, 2) turnusach rehabilitacyjnych. Zgodnie z art. 10c ust. 1 tej ustawy turnus oznacza zorganizowaną formę aktywnej rehabilitacji połączonej z elementami wypoczynku, której celem jest ogólna poprawa psychofizycznej sprawności oraz rozwijanie umiejętności społecznych uczestników, między innymi przez nawiązywanie i rozwijanie kontaktów społecznych, realizację i rozwijanie zainteresowań, a także przez udział w innych zajęciach przewidzianych programem turnusu. Z kolei w art. 10f ust. 1 pkt 2 tej ustawy sprecyzowano, że osoby niepełnosprawne są kierowane do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym na wniosek lekarza, pod którego opieką znajduje się taka osoba. Natomiast w powyższym rozporządzeniu przewidziano w § 5 ust. 10-13, że w rozpatrywaniu wniosków o dofinansowanie bierze udział pracownik socjalny lub specjalista do spraw społecznych, oceniający sytuację społeczną osoby niepełnosprawnej, jej potrzeby w zakresie rozwijania umiejętności społecznych (ust. 10). Przy rozpatrywaniu wniosków o dofinansowanie bierze się pod uwagę stopień i rodzaj niepełnosprawności wnioskodawcy oraz wpływ niepełnosprawności na możliwość realizacji przez wnioskodawcę kontaktów społecznych w codziennym funkcjonowaniu, a także uwzględnia się na korzyść wnioskodawcy fakt niekorzystania z dofinansowania w roku poprzednim (ust. 11). W ust. 12 z kolei sformułowano zasady pierwszeństwa stwierdzając, że pierwszeństwo w uzyskaniu dofinansowania mają osoby niepełnosprawne, które posiadają orzeczenia o zaliczeniu do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo równoważne, osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat albo w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące bez względu na stopień niepełnosprawności. Wreszcie, w ust. 13 wskazano, że uzyskanie dofinansowania w danym roku nie wyklucza uzyskania dofinansowania w roku następnym. W rozporządzeniu przewidziano ponadto sytuację, gdy brak jest środków na zaspokojenie wszystkich potrzeb w regulowanym zakresie. Otóż § 6 ust. 3 stanowi, że w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu w danym roku w stosunku do istniejących potrzeb w zakresie dofinansowania uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych oraz pobytu ich opiekunów, można obniżyć wysokość tego dofinansowania, nie więcej jednak niż o 20% kwot, o których mowa w ust. 1, albo przyjąć zasadę przyznawania dofinansowania tej samej dorosłej osobie niepełnosprawnej raz na dwa lata. Z powyższych uregulowań wynika, że oceny sytuacji społecznej osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb w zakresie rozwijania umiejętności społecznych dokonuje pracownik socjalny lub specjalista do spraw społecznych. W przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych nie ma dokumentu, z którego wynikałoby, że powyższy wymóg został spełniony w kontrolowanym postępowaniu. Należy również zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej i drugiej instancji nie odniesiono się w ogóle do sytuacji społecznej skarżącej i jej potrzeb w zakresie rozwijania umiejętności społecznych, które powinny być ocenione przez pracownika socjalnego lub specjalistę do spraw społecznych. Wobec tego samo stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, że skarżąca radzi sobie z wypełnianiem ról społecznych, jest zaradna w działaniach dotyczących swoich spraw, jak i pozostałych członków rodziny, należy uznać za niewystarczające. W związku z tym uznać należy, że organy administracji odmawiając skarżącej dofinansowania turnusu nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy, gdyż przesłanki z § 5 ust. 10 rozporządzenia, przy rozpatrywania wniosku o pomoc z PFRON, winny być obligatoryjnie wzięte pod uwagę, a ich spełnienie nie zostało wykazane przez organ (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 2016 r., II SA/Ol 1400/15). Nadto, obydwa organy nie odniosły się w ogóle do przepisu § 6 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten przyznaje organowi kompetencję do tego, aby w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu ograniczyć przyznanie dofinansowania: albo w zakresie wysokości świadczenia (nie więcej niż o 20%) albo jego częstotliwości (raz na dwa lata). W sytuacji gdy powodem odmowy przyznania skarżącej dofinansowania było jedynie wyczerpanie środków finansowych, obowiązkiem organu było podanie przyczyn nieskorzystania z możliwości zmniejszenia dofinansowania i zwiększenia liczby osób uprawnionych do jego otrzymania. W konsekwencji organ naruszył także § 6 ust. 3 rozporządzenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że naruszono wskazane wyżej przepisy rozporządzenia, a także art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie podjęto wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie zgromadzono w sposób wyczerpujący, jak i nie rozpatrzono całego materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Sąd nie przesądza rozstrzygnięcia, stwierdza jedynie, że wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył wskazane wyżej przepisy prawne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania nieorzeczono, ponieważ skarżąca jest zwolniona od obowiązku ich uiszczenia.