II SA/Bk 201/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi H. F. i L. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. H. F. i L. S. zwróciły się do Starosty B. o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu przejęcia w 1977 r. przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,200 ha, położonego we wsi G., będącego własnością M. C. – tj. spadkodawcy wnioskodawczyń, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 130 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm, zwanej dalej: "u.g.n."). Wnioskodawczynie wskazały, że M. C. został pozbawiony własności ww. gospodarstwa na podstawie art. 45 i art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140 ze zm., zwana dalej: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym"). Podniosły także, że przejęcie gospodarstwa rolnego w trybie art. 45 ww. ustawy nie mogło mieć charakteru przymusowego i stanowiło element systemu ubezpieczeń społecznych rolników, zaś w wyniku przekazania gospodarstwa rolnego przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych. Wnioskodawczynie wskazały, że M. C. nigdy nie składał wniosku o przejęcie przez Państwo ww. gospodarstwa rolnego, natomiast do wywłaszczenia doszło przymusowo na mocy aktu administracyjnego. Z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego M. C. nigdy także nie otrzymał świadczenia emerytalnego lub rentowego. W ocenie wnioskodawczyń, art. 129 ust. 5 u.g.n. daje podstawę do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia ww. gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, na ich rzecz, jako spadkobierców M. C. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Starosta Powiatu B. odmówił ustalenia w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 130 ust. 1 zd. 2 u.g.n. odszkodowania na rzecz H. F. i L. S. z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,200 ha, położonego we wsi G., gmina G., stanowiącego własność M. C. oraz jego wypłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ostateczną decyzją Naczelnika Gminy w G. z [...] listopada 1978 r. Nr [...] orzeczono o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,200 ha bez budynków, położonego we wsi G., składającego się z działki oznaczonej nr [...], stanowiącego własność M. C. oraz orzeczono, że przysługuje mu prawo do bezpłatnego korzystania z działki o powierzchni do 0,30 ha. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 45 i 52 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, wedle których w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. W uzasadnieniu decyzji wskazano natomiast m.in., że M. C. wystąpił o przejęcie na rzecz Państwa opisanego wyżej gospodarstwa rolnego, odpowiada on warunkom do przyznania renty oraz nie ma możliwości przekazania tego gospodarstwa następcom, gdyż nie posiadają oni kwalifikacji rolniczych. Organ wskazał, że istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy przejęcie na Skarb Państwa ww. gospodarstwa rolnego jest jednoznaczne z wywłaszczeniem nieruchomości oraz ustaleniem z tego tytułu odszkodowania. W tym względzie organ zauważył, że w chwili wydania ww. decyzji z [...] listopada 1978 r., obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 1974 r. Nr 10, poz. 64, zwana dalej: "ustawą wywłaszczeniową"). Art. 3 ust. 1 tej ustawy wskazywał na dopuszczalność wywłaszczenia, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, wywłaszczenie następowało za odszkodowaniem, o którym orzekał organ administracji publicznej właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Organ wskazał, że zbliżona regulacja została zawarta w obowiązującej obecnie ustawie o gospodarce nieruchomościami, normującej zakres przedmiotowy, tryb i zasady wywłaszczania nieruchomości, a także zasady ustalania odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości. Organ wskazał, że przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi G., stanowiącego własność M. C., dokonano na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, a nie w ramach postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego w oparciu o przepisy ustawy wywłaszczeniowej, zaś decyzja z dnia [...] listopada 1978 r. nie orzekała o wywłaszczeniu nieruchomości. W związku z powyższym, w ocenie organu brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 u.g.n., bowiem w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości. Odwołanie o ww. decyzji złożyły H. F. i L. S. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał na brzmienie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., formułującego przesłanki, których łączne spełnienie nakłada na starostę obowiązek wydania decyzji odszkodowawczej, tj.: pozbawienie praw do nieruchomości, które nastąpiło bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Powołując się na orzecznictwo organ odwoławczy wskazał, że ww. przepis ma zastosowanie zarówno do stanów faktycznych powstałych po 1 stycznia 1998 r. czyli po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak i do stanów faktycznych powstałych przed ww. datą, w których doszło do odjęcia, przejęcia lub ograniczenia prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Organ II instancji podkreślił przy tym, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie jedynie do przypadków, w których nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości. Przejęcie zaś nieruchomości w innym trybie, skutkuje brakiem możliwości ustalenia odszkodowania na jego podstawie. Do wywłaszczenia nieruchomości dochodzi natomiast wówczas, gdy mamy do czynienia z władczym działaniem organu administracji państwowej, który w drodze przymusu pozbawia podmiot prywatnoprawny prawa do nieruchomości. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia, lecz w drodze dobrowolnego przekazania w zamian za emeryturę na podstawie art. 45 i art. 52 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Instytucja przekazania gospodarstwa rolnego za emeryturę nie mieści się, w ocenie organu odwoławczego, w instytucji wywłaszczenia, bowiem nie ma ono charakteru przymusu ze strony Państwa, lecz ma charakter dobrowolny, tym bardziej, że do przejęcia gospodarstwa rolnego dochodziło na wniosek właściciela. Organ wskazał także, że obecnie funkcjonuje możliwość przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, za odpłatnością na mocy art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336). Instytucja ta jest natomiast instytucją prawa emerytalnego rolników i nie można jej mylić z wywłaszczeniem. Opowiedzenie się za poglądem wnioskodawców doprowadziłoby, w ocenie organu odwoławczego, do podwójnego ustalenia odszkodowania, tj. za pierwszym razem w postaci emerytury lub renty, a za drugim w postaci odszkodowania. Wywód zaś odwołujących się, wskazujący, że M. C. nie składał wniosku o przejęcie przez Państwo stanowiącego jego własność gospodarstwa rolnego, jest w ocenie organu II instancji nieprawidłowy, bowiem w aktach sprawy znajduje się wniosek, w którego treści wnosi on o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę. Skargę od ww. decyzji wniosły do tut. Sądu H. F. i L. S., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej naruszenie: – art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 17 Karty Praw Podstawowych UE i art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez nieustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości; – art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że spadkodawca skarżących w sposób dobrowolny przekazał Państwu należące do niego gospodarstwo rolne w zamian za emeryturę – art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji istotnego faktu, że spadkodawca skarżących nigdy dobrowolnie nie wnosił o przejęcie przez Państwo przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W oparciu o powyższe pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że decyzja wydana w oparciu o art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nie mogła mieć charakteru przymusowego i stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników oraz, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta przez Państwo na zasadach zrównanych z wywłaszczeniem , a decyzja z dnia [...] listopada 1978 r. miała charakter przymusowy. Podniósł także, że M. C. nigdy nie składał wniosku o przejęcie przez Państwo należącego do niego gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując uprzednio wywiedzioną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności decyzji Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr . nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty Powiatu B. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] na mocy której odmówiono H. F. i L. S. ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 130 ust. 1 zd. 2 u.g.n., z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,200 ha, składającego się z działki oznaczonej nr [...], położonego we wsi G., gmina G., stanowiącego własność M. C. oraz jego wypłaty. Przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte na własność Państwa na mocy ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy w G. z [...] listopada 1978 r. Nr [...], wydanej na podstawie art. 45 i 52 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Wedle pierwszego z tych przepisów w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Zgodnie zaś z drugim z powołanych wyżej przepisów przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następuje w drodze decyzji naczelnika gminy. Skarżące domagają się ustalenia oraz wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n., wedle którego starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Regulacja ta ma charakter blankietowy w takim zakresie, w jakim odwołuje się do innych przepisów, stanowiących źródło obowiązku ustalenia odszkodowania. Warunkiem ich zastosowania jest jednak, aby doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości w rozumieniu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W związku zaś z tym konieczne jest zaistnienie w sprawie pewnego elementu, choćby szeroko rozumianej, przymusowości (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. alt I OSK 1962/14, Lex nr 2082487). Jest to przesłanka o charakterze prawnym, która musi znaleźć swoje potwierdzenie w stosownej kwalifikacji stanu faktycznego, a której istnienia w przedmiotowej sprawie, organy obu instancji słusznie nie doszukały się. Z ustalonego w sposób prawidłowy w niniejszej sprawie stanu faktycznego, wynika, że nie doszło do takiego pozbawienia M. C. własności gospodarstwa rolnego, które posiadałoby cechy przymusu. Jak wynika bowiem jednoznacznie ze zgromadzonego materiału dowodowego, w dniu [...] września 1978 r. M. C. złożył w Urzędzie Gminy w G. pisemny wniosek o przejęcie przez Skarb Państwa, stanowiącego jego własność gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,2000 ha, w zamian za rentę (k. 52 akt administracyjnych). Podniesiona zaś na rozprawie w dniu [...] czerwca 2018 r., przez pełnomocnika substytucyjnego skarżących okoliczność, sporządzenia treści tego wniosku innym charakterem pisma aniżeli widniejący pod nim podpis wnioskodawcy, nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że wniosku takiego spadkodawca skarżących nie złożył. Tym bardziej, że podpis złożony pod owym pismem odpowiada podpisom wnioskodawcy widniejącym: pod kartą informacyjną w sprawie emerytury dla rolnika podlegającego ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym z dnia [...] września 1978 r. (k. 57 akt administracyjnych), pod urzędowo sporządzonym protokołem z dnia [...] września 1978 r. (k. 59 akt administracyjnych), a także na dokumencie potwierdzenia odbioru decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. (k. 63 akt administracyjnych). Co więcej, o woli przekazania przez M. C., na rzecz Skarbu Państwa rzeczonego gospodarstwa, świadczy także oświadczenie złożone w treści ww. karty informacyjnej z dnia [...] września 1987 r., zgodnie z którym zamierza on przekazać gospodarstwo rolne Państwu (punkt 1 oświadczenia rolnika). Ponadto z treści decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o/B. z dnia [...] grudnia 1978 r. znak 16945-30, (k. 65 akt administracyjnych), wynika wprost, że M. C. została przyznana emerytura, w związku z przekazaniem przez niego na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,2000 ha (vide: tytuł decyzji oraz punkt 6.a. decyzji). Także treść decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. oraz powołane w niej podstawy prawne, jednoznacznie świadczą o tym, że owe przejęcie nastąpiło na wniosek M. C. (k. 61 akt administracyjnych). Trudno zatem przyznać rację, niczym nie popartym twierdzeniom pełnomocnika skarżących, jakoby M. C. nigdy dobrowolnie nie wnosił o przejęcie jego gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za świadczenie emerytalne, ani, że nigdy takiego świadczenia nie otrzymał. Co więcej, twierdzenie to wyraźnie przeczy logicznym wnioskom, wypracowanym przez organy obu instancji w wyniku przeprowadzonej analizy materiału dowodowego, które Sąd orzekający w pełni podziela. Stanowisko pełnomocnika skarżących wydaje się tym bardziej niezrozumiałe, wobec jednoczesnego podnoszenia przez niego zarówno postulatu o przymusowym charakterze decyzji z dnia [...] listopada 1978 r., jak i przeczącego mu twierdzenia, że decyzja wydana w oparciu o art. 45 i art. 52 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nie mogła mieć charakteru przymusowego i stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. Pełnomocnik zdaje się przy tym nie dostrzegać, że owa decyzja z dnia [...] listopada 1978 r. wydana została na podstawie ww. przepisów prawa, które – jak sam uprzednio zauważa – uniemożliwiają stwierdzenie, że decyzja na nich oparta ma charakter przymusowy. Reasumując, twierdzenie pełnomocnika skarżących, że przejęcie gospodarstwa rolnego M. C. nastąpiło w sposób przymusowy, nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy, które wprost temu twierdzeniu przeczą. Skoro zatem w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka pozbawienia praw do nieruchomości, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., słusznie organy obu instancji odmówiły skarżącym ustalenia wnioskowanego przez nie odszkodowania na podstawie ww. przepisu prawa materialnego. W tym kontekście należy także zauważyć, że nie znajduje racji bytu zarzut powołany w tiret pierwszym skargi, bowiem zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego mógłby być rozważany jedynie na gruncie bezspornego stanu faktycznego. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie zaistniała, bowiem skarżące w całym toku postępowania kwestionowały okoliczność złożenia przez ich spadkodawcę M. C. wniosku o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego w zamian za emeryturę, która to okoliczność niewątpliwie stanowi, najbardziej istotny w sprawie, element ustaleń faktycznych. W wyniku dokonanej kontroli, Sąd doszedł do wniosku, że organy obu instancji ustaliły w sposób prawidłowy okoliczności faktyczne istotne w kontekście rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, zastosowały właściwą podstawę prawną, którą prawidłowo zinterpretowały oraz należycie wyjaśniły w uzasadnieniach obu decyzji, a ponadto wyczerpująco uzasadniły wydane rozstrzygnięcia. Brak jest zatem podstaw aby przyznać słuszność podniesionym w skardze zarzutom naruszenia prawa procesowego. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, co więcej nie poparte żadnymi logicznymi argumentami lub dowodami, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Argumentację wywiedzioną zaś na poparcie zarzutów skargi, należało ocenić jako dowolną polemikę ze stanowiskiem organów obu instancji, nie znajdującą oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. W wyniku dokonanej kontroli, Sąd doszedł do wniosku, że w zaistniałym stanie faktycznym nie doszło do naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa , a zatem podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne. Sąd zaś nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).