VII SA/Wa 2551/15

WyrokWSA w Warszawie2016-04-27

Skład orzekający: Krystyna Tomaszewska, Halina Emilia Święcicka, Maria Tarnowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy prace remontowe przeprowadzone na elewacji budynku, który nie jest indywidualnie wpisany do rejestru zabytków, ale znajduje się na terenie układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków, mogą stanowić podstawę do wydania nakazu doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że wpisanie do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego nie oznacza, że wszystkie budowle na tym terenie stają się z mocy prawa zabytkami. Jeśli budowle te nie mają same w sobie wartości zabytkowej i nie są indywidualnie wpisane do rejestru, nie można stosować wobec nich przepisów dotyczących zabytków wpisanych do rejestru, w tym art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Prace remontowe przeprowadzone ponad 10 lat wcześniej, które nie naruszają wartości zabytkowych chronionego układu urbanistycznego i zapobiegają degradacji budynku, nie mogą być podstawą do wydania takiego nakazu.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi J. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która utrzymała w mocy decyzję Konserwatora Zabytków nakazującą J. S. usunięcie warstwy styropianu i okładziny ceramicznej z elewacji budynku przy ul. [...] w [...], stanowiącego element układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków. Skarżący podniósł, że budynek nie jest indywidualnie wpisany do rejestru zabytków i prace zostały wykonane ze względów technicznych i bezpieczeństwa, a także nie naruszają wartości zabytkowych układu urbanistycznego.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz poprzedzającą ją decyzję Konserwatora Zabytków i zasądził od Ministra na rzecz J. S. zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz J. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Stan sprawy 1. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...][...], po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji [...]Konserwatora Zabytków z [...], Nr [...], orzekającej o: 1. zobowiązaniu do doprowadzenia zabytku - układu urbanistycznego strefy ochrony konserwatorskiej [...] w [...]do jak najlepszego stanu, w terminie czterech miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, poprzez wykonanie następujących prac na elewacjach budynku przy ul. [...], stanowiącego element tego układu: - usunięcie warstwy styropianu znajdującego się na wszystkich elewacjach budynku na wysokości pierwszego piętra, - usunięcie okładziny z płytek ceramicznych znajdujących się pod balkonami, na wysokości pierwszego piętra, od strony ul. [...]i od strony podwórza, - usunięcie śladów pozostałych na elewacjach po mocowaniach ww. elementów i uzupełnienie ubytków tynku powstałych w wyniku demontażu ww. elementów; uzupełnienia należy wykonać materiałem o identycznych właściwościach i kolorystyce jak istniejący tynk na elewacji budynku, 2. odstąpieniu od wydania nakazu w zakresie zamontowanego na elewacji oświetlenia, utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. Decyzja została wydana na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014, poz. 1446) oraz art. 17 § 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013, poz. 267 ze zm.) dalej "kpa". 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że w wyniku złożonego przez Wspólnotę Mieszkaniową Nieruchomości [...] wniosku o wydanie nakazu usunięcia samowolnie wykonanych inwestycji na elewacji budynku przy ul. [...], organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu [...] oględziny przedmiotowego budynku, w trakcie których stwierdzono, że na elewacjach budynku od strony dwóch elewacji podwórzowych na wysokości pierwszego piętra widoczny jest położony styropian obłożony tynkiem w kolorze elewacji. Od strony ul. [...]na wysokości pierwszego piętra nad balkonem umieszczona jest okładzina z płytek ceramicznych w kolorze zbliżonym do tynku elewacji. Taka sama okładzina znajduje się nad balkonem od strony podwórza. Tam też widoczne jest oświetlenie zewnętrzne elewacji. Ponadto J. S. stwierdził, że termoizolację wykonał w 2004 r., oświetlenie w roku 2008, a pozostałe elementy w 2010 r. Decyzją z dnia [...], Nr [...],[...]Konserwator Zabytków nakazał J. S. w terminie czterech miesięcy doprowadzenie zabytku - układu urbanistycznego [...]w [...]do poprzedniego stanu, poprzez wykonanie następujących prac na elewacjach budynku przy ul. [...], stanowiącego element tego układu: - usunięcie warstwy styropianu znajdującego się na wszystkich elewacjach budynku na wysokości pierwszego piętra, -usunięcie okładziny z płytek ceramicznych znajdujących się pod balkonami, na wysokości pierwszego piętra, od strony ul. [...]i od strony podwórza, oraz usunięcie śladów pozostałych na elewacjach po mocowaniach ww. elementów i uzupełnienie ubytków tynku powstałych w wyniku demontażu ww. elementów; uzupełnienia należy wykonać materiałem o identycznych właściwościach i kolorystyce jak istniejący tynk na elewacji budynku. W uzasadnieniu swojej decyzji, organ pierwszej instancji wskazał, że budynek przy ul. [...] znajduje się na terenie zabytku - strefy ochrony konserwatorskiej [...], który został wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia [...], pod numerem [...]. Na opisane powyżej prace [...]Konserwator Zabytków nie wydawał pozwolenia. Ponadto organ ten wskazał, że budynek przy ul. [...]należy do zespołu budownictwa modernistycznego [...], powstałego w latach 30 XX w. Wraz z podobnymi stylistycznie obiektami współtworzy on zabytek - strefę ochrony konserwatorskiej [...] i stanowi o jej wartości architektonicznej i zabytkowej. Od decyzji tej odwołanie złożył J. S. podnosząc, iż organ wydający decyzję w przedmiotowej sprawie przyjął, że budynek położony na terenie układu urbanistycznego jest zabytkiem i wszelkie prace powodujące zmianę jego wyglądu wymagają pozwolenia konserwatorskiego, z którą to interpretacją nie można się zgodzić. Ponadto Strona wskazała, że remont przedmiotowego budynku został przeprowadzony ze względu na fatalny stan zewnętrznej ściany kamienicy w obrębie mieszkania oraz konieczność poprawienia parametrów cieplnych obiektu, podkreślając przy tym bierność Wspólnoty Mieszkaniowej. Decyzją z dnia [...], l.dz. [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem ochrony w niniejszej sprawie zarówno układ urbanistyczny, jak i zespół budowlany, zatem pozwolenia konserwatorskiego wymagały te z przeprowadzonych przy przedmiotowym budynku prac, które miały wpływ na zespół budowlany lub układ urbanistyczny. Minister zwrócił uwagę na fakt, że w rozstrzygnięciu oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji został w sposób odmienny określony przedmiot ochrony konserwatorskiej - w sentencji jest bowiem mowa wyłącznie o układzie urbanistycznym, natomiast w uzasadnieniu organ odniósł się do zespołu budowlanego. Organ odwoławczy nakazał [...]Konserwatorowi Zabytków określenie przedmiotu ochrony konserwatorskiej oraz dokonanie oceny wpływu wykonanych prac na ten przedmiot, wskazując przy tym, że obłożenie fragmentu elewacji przedmiotowego budynku płytkami ceramicznymi na sam układ urbanistyczny nie miało wpływu. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, zakres nakazanych prac uzasadniał zastosowanie art. 45 ust. 1 pkt 2, a nie pkt. 1. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...], Nr [...],[...]Konserwator Zabytków orzekł o: 1. zobowiązaniu do doprowadzenia zabytku - układu urbanistycznego strefy ochrony konserwatorskiej [...]w [...]do jak najlepszego stanu, w terminie czterech miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, poprzez wykonanie następujących prac na elewacjach budynku przy ul. [...], stanowiącego element tego układu: -usunięcie warstwy styropianu znajdującego się na wszystkich elewacjach budynku na wysokości pierwszego piętra, - usunięcie okładziny z płytek ceramicznych znajdujących się pod balkonami, na wysokości pierwszego piętra, od strony ul. [...]i od strony podwórza, - usunięcie śladów pozostałych na elewacjach po mocowaniach ww. elementów i uzupełnienie ubytków tynku powstałych w wyniku demontażu ww. elementów; uzupełnienia należy wykonać materiałem o identycznych właściwościach i kolorystyce jak istniejący tynk na elewacji budynku, 2. odstąpieniu od wydania nakazu w zakresie zamontowanego na elewacji oświetlenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem ochrony konserwatorskiej w niniejszej sprawie jest układ urbanistyczny oraz historyczny zespół budowlany. Wpis do rejestru zabytków zespołu budowlanego oznacza, że ochronie podlega wygląd zewnętrzny obiektów wchodzących w skład zespołu. Dlatego też prowadzenie prac w zakresie zmiany bryły i wyglądu elewacji budynku objętego wpisem obszarowym, wymaga uzyskania pozwolenia organu nadzoru konserwatorskiego, który każdorazowo analizuje wpływ podejmowanych działań na wygląd chronionego układu urbanistycznego i zespołu budowlanego. W świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przeprowadzenie zmian na elewacji w przedmiotowym budynku wymagało pozwolenia [...]Konserwatora Zabytków, którego strona nie uzyskała. Odnosząc się do prac wykonanych w budynku przy ul. [...], organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zmieniły one niekorzystnie wygląd budynku. Pogrubienie warstwą styropianu fragmentów elewacji, zdaniem [...]Konserwatora Zabytków, zdeformowało proporcje budynku i spowodowało wydzielenie dodatkowych podziałów poziomych, zmieniających pierwotną kompozycję elewacji. Obłożenie płytkami ceramicznymi przestrzeni pomiędzy balkonami elewacji frontowej i podwórzowej wprowadziło nowe elementy kompozycyjne, obce pierwotnemu zamierzeniu architektonicznemu. Zatarciu uległ także pierwotny tynk. Opisane powyżej działania spowodowały zafałszowanie i częściową utratę charakterystycznych cech zespołu budowlanego [...]. Dla ich zachowania należy przywrócić pierwotny wygląd elewacji budynku, poprzez usunięcie warstwy styropianu i płytek ceramicznych. Jednocześnie organ wskazał, że zamontowane oświetlenie nie narusza wartości chronionego zespołu. Od decyzji tej J. S. złożył odwołanie. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał treść art. 36 ust. 1 pkt 1 i 11 oraz art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 2 w zw. z art. 44 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz dokonał wykładni art. 45 ust. 1 ww. ustawy. Dalej organ wskazał, że jak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opieki nad zabytkami do rejestru zabytków wpisuje się zarówno pojedyncze dzieła architektury i budownictwa (pkt c), jak i części lub zespoły nieruchomości gruntowych i budynków, w rodzaju historycznych zespołów budowlanych oraz układów urbanistycznych czy ruralistycznych. Zakres ingerencji organu ochrony zabytków w planowane lub podejmowane przy obiekcie (obszarze) wpisanym do rejestru prace, roboty lub inne działania, jest uzależniony od przedmiotu ochrony konserwatorskiej, określonego w decyzji wpisującej zabytek do rejestru. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podzielił pogląd [...]Konserwatora Zabytków, że prace wykonane przy budynku położonym przy ul. [...] w [...], mają negatywny wpływ na stan zachowania zabytkowego zespołu budowlanego. Przedmiotowy budynek stanowi jeden z oryginalnych elementów tego zespołu. Jego cechą charakterystyczną jest prosta forma, która podlega ochronie konserwatorskiej. Organ pierwszej instancji słusznie zważył, że nakazane działania są niezbędne dla przywrócenia tego zabytku do stanu jak najlepszego. II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowiska pozostałych stron 4. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w której dotyczy ona zobowiązania do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu oraz o zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych; wskazał, że budynek znajduje się w obszarze układu urbanistycznego [...], który decyzją z dnia [...], został wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...]. W świetle obowiązujących przepisów oraz orzecznictwa sądowego, budynek niebędący zabytkiem, który położony jest na terenie układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków — nie staje się przez to automatycznie zabytkiem. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydający w przedmiotowej sprawie decyzję przyjął, że budynek położony na terenie układu urbanistycznego jest również zespołem budowlanym i przez to wszelkie roboty budowlane prowadzone przy elementach układu i zespołu oraz inne działania, które będą mogły prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu układu lub zespołu wymagają pozwolenia konserwatorskiego. Skarżący nie zgodził się z taką interpretacją i podniósł, że organ wydający decyzję w przedmiotowej sprawie nie wskazał podstawy oraz nie uzasadnił powodu dla którego przedmiotowy układ urbanistyczny należy traktować również jako zespół budowlany. Skarżący zarzucił naruszenie art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podniósł, że przedmiotowy budynek nie jest wpisany do rejestru zabytków, tym samym nie ma cech zabytku, mimo, że znajduje się na terenie układu urbanistycznego. Dlatego też nie było podstaw do zastosowania w sprawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że remont budynku przeprowadzony został ze względu na fatalny stan zewnętrznej ściany kamienicy w obrębie mieszkania skarżącego. Wobec braku reakcji ze strony Wspólnoty Mieszkaniowej na uwagi dotyczące stanu technicznego budynku skarżący dokonał remontu we własnym zakresie. Ponadto w lipcu 2007 r. miało miejsce włamanie do mieszkania skarżącego od strony ogrodu, przez drzwi balkonowe, co w ocenie skarżącego uzasadnia przeprowadzone prace remontowe, które w ocenie skarżącego nie naruszają architektury budynku. 5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 7. Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję [...]Konserwatora Zabytków z [...] orzekająca o zobowiązaniu J. S. do doprowadzenia zabytku - układu urbanistycznego strefy ochrony konserwatorskiej [...] w [...]do jak najlepszego stanu, w terminie czterech miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, poprzez wykonanie następujących prac na elewacjach budynku przy ul. [...], stanowiącego element tego układu: - usunięcie warstwy styropianu znajdującego się na wszystkich elewacjach budynku na wysokości pierwszego piętra, - usunięcie okładziny z płytek ceramicznych znajdujących się pod balkonami, na wysokości pierwszego piętra, od strony ul. [...] i od strony podwórza, - usunięcie śladów pozostałych na elewacjach po mocowaniach ww. elementów i uzupełnienie ubytków tynku powstałych w wyniku demontażu ww. elementów; uzupełnienia należy wykonać materiałem o identycznych właściwościach i kolorystyce jak istniejący tynk na elewacji budynku, oraz o odstąpieniu od wydania nakazu w zakresie zamontowanego na elewacji oświetlenia. 8. 1. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. 8.2. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków, zarządzono wpisanie do rejestru zabytków [...] pod numerem [...] strefę ochrony konserwatorskiej "[...].". W uzasadnieniu wskazano: "wartość artystyczna i zabytkowa. Zabudowa [...] wraz z siatką ulic jest jednolitym zespołem architektonicznym, który powstał w latach międzywojennych XXw. Większość obiektów na tym terenie to dzieła przodujących architektów wówczas działających." 8.3. Wpisu strefy konserwatorskiej "[...]" dokonano w czasie obowiązywania ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. Nr 10, poz. 48). Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 1446 z późn. zm.) nie zawiera definicji "strefa ochrony konserwatorskiej", jednakże stosownie do przepisów przejściowych tej ustawy - art. 140 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, decyzje ostateczne wydane na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury zostały zachowane, a zgodnie z art. 142 ust. 1 tej ustawy, dobra kultury uznane za zabytek na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 29, poz. 265, z późn. zm.), a także wpisane do rejestru na podstawie ustawy, o której mowa w art. 140 ust. 1, stają się zabytkami wpisanymi do rejestru w rozumieniu niniejszej ustawy, zgodnie natomiast z ust. 2, zabytki nieruchome uznane za pomniki historii na podstawie dotychczasowych przepisów stają się pomnikami historii w rozumieniu niniejszej ustawy. Należy zatem uznać, że przez "strefę ochrony konserwatorskiej", o czym mowa w ustawie z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, należy rozumieć zabudowę [...] wraz z siatką ulic, stosownie zaś do art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – można przyjąć, iż jest to "historyczny układ urbanistyczny lub ruralistyczny - przestrzenne założenie miejskie lub wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg". Zdaniem Sądu, wpisanie do rejestru zabytków historycznego założenia urbanistycznego nie oznacza, że wszystkie budowle na tym terenie są zabytkami; jeśli budowle te mają same wartość zabytkową, powinny być wpisane oddzielnie do rejestru zabytków. Przedmiotem decyzji z [...] nie jest wpisanie do rejestru zabytków budynku przy ul. [...] ze względu na szczególne wartości tego budynku, lecz do rejestru zabytków wpisano strefę ochrony konserwatorskiej [...], ze względu na, jak wskazano w uzasadnieniu tej decyzji, "wartość artystyczna i zabytkowa. Zabudowa [...] wraz z siatką ulic jest jednolitym zespołem architektonicznym, który powstał w latach międzywojennych XXw." Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 2013 r. II OSK 2680/11 stwierdził, że w przypadku wpisu obszarowego, co miało miejsce w niniejszej sprawie, ochronie podlegają zewnętrze cechy obiektów tworzące substancję zabytkową, ochrona ta nie obejmuje np. wnętrza budynku oraz takich zmian zewnętrznych budynku, które mimo, że są objęte art. 36 ustawy z dnia 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, to nie mają wpływu na zabytkowe wartości układu (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 maja 2013 r). Niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela w zupełności, i uznaje, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie. 8.4. Z akt sprawy wynika, że docieplenie przedmiotowego budynku zostało wykonane przez J. S. w 2004 r. natomiast oświetlenie zostało zamontowane w 2008 r. na skutek zaleceń Policji po włamaniu do mieszkania skarżącego. Z twierdzeń skarżącego wynika ponadto, że wykonując docieplenie – działał w ramach ochrony wspólnego prawa, tj. ochrony części wspólnej budynku przed możliwym niebezpieczeństwem, jakim było zawilgocenie powierzchni elewacji, odpadanie tynku i ogólne pogarszanie stanu technicznego budynku poprzez przemarzanie ścian zewnętrznych; decyzję o indywidualnym ociepleniu części budynku w obrębie własnego mieszkania podjął wobec braku decyzji o remoncie całego budynku przez Wspólnotę Mieszkaniową. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma to, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, budynek nie będący zabytkiem, położony na terenie układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków – nie staje się z mocy prawa zabytkiem. Jak słusznie podniesiono w skardze, wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego ma na celu zachowanie najcenniejszych elementów historycznego rozplanowania oraz kompozycji przestrzennej zespołu, czyli zachowanie w niezmienionym kształcie rozplanowania placów i ulic, ich przebiegu, szerokości i przekroju, a także gabarytów zabudowy i zasadniczych proporcji wysokościowych kształtujących zespół. Objęcie ochroną i opieką układu urbanistycznego, o czym mowa w art. 6 ust. 1 lit. b ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – ochronie i opiece podlega "układ urbanistyczny" - nie oznacza, że ochrona ta rozciąga się automatycznie na poszczególne elementy tego układu, skoro ustawodawca stanowi, że ochronie podlega "układ urbanistyczny", czyli pewien obszar. Nie oznacza to więc, że wszystkie elementy tego obszaru posiadają zabytkowe cechy uzasadniające indywidualny wpis do rejestru zabytków. W decyzji o wpisie układu do rejestru, w niniejszej sprawie w decyzji z dnia [...] w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków, nie wymienia się poszczególnych obiektów lecz jedynie granice tego układu określone poszczególnymi ulicami: "... od wsch. – ul. [...]/wraz z zabudową po obu stronach ulicy/; ...". Nie budzi wątpliwości, i wynika to z akt sprawy, że budynek przy ul. [...], którego współwłaścicielem jest skarżący, nie jest indywidualnie wpisany do rejestru zabytków. Tymczasem, jako podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji wskazano art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym, w przypadku, gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Z powyższego wynika, że nie było podstaw do zastosowania tego przepisu, który odnosi się wyłącznie do zabytku wpisanego do rejestru zabytków, bowiem nieruchomości, poza wpisanymi do rejestru zabytków, również te położone w układzie urbanistycznym, nie są objęte tymi przepisami. Podkreślić równocześnie należy, że jeśli budynek znajduje się w chronionym układzie urbanistycznym, to nie znaczy, że żadne prace konserwacyjne, również zapobiegające dalszej degradacji budynku, czyli prace w ramach stanu wyższej konieczności, nie mogą być wykonane. Z materiału fotograficznego znajdującego się w aktach sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że przeprowadzony przez skarżącego ponad 10 lat wcześniej remont części przedmiotowej kamienicy nie tylko nie narusza wartości zabytkowych chronionego układu urbanistycznego ale równocześnie zapobiega dalszej degradacji budynku oraz częściowo poprawia wygląd elewacji (widoczne uszkodzenia elewacji na wyższej kondygnacji, kraty). Sąd nie podziela stanowiska organu, że prace wykonane przy budynku przy ul. [...] w [...]mają negatywny wpływ na stan zachowania zabytkowego zespołu budowlanego, zdaniem Sądu, prace te nie mają żadnego wpływu na zabytkowe wartości chronionego układu urbanistycznego. Wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego nie oznacza samo przez się, że ochrona rozciąga się na poszczególne obiekty lub zespoły budowlane położone na jego terenie. Wpisany jest obszar ze względu na swoje zabytkowe cechy i nie oznacza to, że ochronie konserwatorskiej podlegają wszystkie jego elementy. Zdaniem Sądu, nie wszystkie prace prowadzone przy położonych na terenie układu budynkach będą miały wpływ na wartości zabytkowe układu urbanistycznego, tj. na te elementy, które w ramach takiego układu podlegają ochronie konserwatorskiej. W ocenie Sądu organ nie dokonał stosownej analizy dotyczącej wpływu przeprowadzonych przez skarżącego prac na wartość zabytkową układu urbanistycznego [...] w [...]. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ochrony zabytków zobowiązany będzie do ustalenia czy przeprowadzone przez skarżącego ponad 10 lat temu zachowawcze prace remontowe mają rzeczywiście negatywny wpływ na wartości zabytkowe chronionego układu urbanistycznego w kontekście przepisów obowiązującej ustawy, organ weźmie również pod uwagę zastosowane przez skarżącego rozwiązania materiałowe, kolorystykę czy elementy wystroju architektonicznego. 9. Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej stanowisko Sądu. 10. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło