II SA/Wa 299/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA - Danuta Kania po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. B. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego postanawia -odrzucić skargę- W dniu 29 września 2017 r. sędzia Sądu Rejonowego w [...] R. B. złożyła oświadczenie "o woli dalszego zajmowania stanowiska sędziego" przedstawiając jednocześnie zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolna, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego. Oświadczenie to zostało przekazane Ministrowi Sprawiedliwości przy piśmie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2017 r. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, powołując się na art. 69 § 1, § 1b i § 3 zd. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Z 2016 r. poz. 2062, z późn. zm.) poinformował R. B., że nie wyraża zgody na dalsze zajmowanie przez nią stanowiska sędziego. R. B., uznając powyższe pismo za akt, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, z późn. zm.), dalej "P.p.s.a.", wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu aktowi zarzuciła naruszenie: przepisów prawa materialnego, tj. art. 180 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.), dalej "K.p.a.", przez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez niewyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska: w sytuacji gdy nie zachodzą okoliczności choroby lub utraty sił uniemożlwiające Skarżącej sprawowanie urzędu, zaskarżony akt opiera się na podstawie prawnej, która wbrew wskazanej wyżej regulacji konstytucyjnej, nie przewiduje procedury odwoławczej i nie podlega jakiejkolwiek kontroli, pozostawiając Ministrowi Sprawiedliwości całkowitą swobodę decyzyjną w tym zakresie. przepisów prawa materialnego, tj. art. 179 Konstytucji RP w zw., z art. 6 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu aktu z zakresu administracji publicznej, na mocy którego Minister Sprawiedliwości zyskuje nieznane ustawie zasadniczej kompetencje do powoływania sędziego zastrzeżone dla Prezydenta Rzeczypospolitej, przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 173 i art. 180 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 K.p.a., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez wydanie przez Ministra Sprawiedliwości aktu z zakresu administracji publicznej, naruszającego zasadę trójpodziału władzy, poprzez nieprzewidziany przepisami Konstytucji RP wpływ władzy wykonawczej na władzę sądowniczą, co - biorąc pod uwagę arbitralność decyzji Ministra Sprawiedliwości w kwestii dalszego zajmowania stanowiska sędziego - stanowi ograniczenie niezależności i niezawisłości sędziowskiej, przepisów prawa materialnego, tj., art. 32 ust. 1 i art. 33 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. art. 6 K.p.a., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez wydanie aktu z zakresu administracji publicznej naruszającego zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet, piastujących stanowisko sędziego, skutkującego dyskryminacją kobiet z uwagi na wiek, przepisów postępowania, a mianowicie: art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez niewszechstronną i swobodną ocenę dowodów, skutkującą niewyrażeniem zgody na dalsze zajmowanie przez skarżącą stanowiska sędziego, w sytuacji gdy okoliczności związane z jej zdrowiem, a także niedobór kadry sędziowskiej w Wydziale [...] Sądu Rejonowego w [...], rozpatrywany w kontekście potrzeb wynikających z obciążenia tegoż sądu, wskazują, że podobna zgoda winna być udzielona, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem wskazane wyżej okoliczności na gruncie znowelizowanej ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych zdają się mieć istotne znaczenie dla ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie, art. 9 K.p.a. i art. 11 K.p.a. poprzez brak jakiegokolwiek uzasadnienia zaskarżonego aktu, a także wskazania okoliczności faktycznych i podstaw prawnych, które legły u jego podstaw, co stoi w jawnej sprzeczności z zasadą informowania stron oraz zasadą przekonywania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem akt administracji nie poddaje się jakiejkolwiek kontroli. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uznanie uprawnienia do dalszego zajmowania stanowiska sędziego, względnie uchylenie zaskarżonego aktu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej nieuwzględnienie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Minister wskazał, że pismo z dnia [...] listopada 2017 r. niewątpliwie nie jest decyzją administracyjną, ani innym aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Postępowanie wywołane oświadczeniem woli sędziego dalszego zajmowania stanowiska może zostać zakończone wyrażeniem przez Ministra Sprawiedliwości zgody na dalsze zajmowanie stanowiska lub niewyrażeniem zgody. Wyrażenie zgody przez Ministra Sprawiedliwości następuje w formie decyzji, lecz nie jest to decyzja administracyjna ani inny akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., do których stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 3 § 3 pkt 2 K.p.a i art. 5 pkt 2 P.p.s.a. ustawy przepisów tych ustaw nie stosuje się w zakresie stosunków wynikających z podległości służbowej. Minister podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowana jest teza, że decyzje dotyczące stosunku służbowego sędziego, podejmowane przez organy sądów (prezesa lub kolegium), Ministra Sprawiedliwości, Krajową Radę Sądownictwa lub Prezydenta RP nie są decyzjami administracyjnymi. W szczególności nie mają takiego charakteru decyzja o delegowaniu lub odwołaniu z delegowania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1450/12 i wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt I OSK 320/13) oraz o przeniesieniu sędziego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1918/12). Zgodnie z art. 3 § 3 K.p.a in fine przepisy szczególne mogą nadawać decyzjom dotyczącym stosunku służbowego status decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji z zakresu stosunku służbowego sędziego żadna nie ma charakteru decyzji administracyjnej. W przypadku niektórych decyzji przepisy prawa przewidują specyficzny środek w postaci odwołania do Sądu Najwyższego, jednakże ze względu na wyjątkowy charakter tego środka (tj. brak odwołania do SN jest zasadą w sprawach z zakresu stosunku służbowego sędziego), przepisów tych nie należy interpretować rozszerzająco (postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2005 r., sygn. akt III KRS 5/05). Ponadto Minister wskazał, że rozstrzygnięcie o możliwości dalszego zajmowania stanowiska sędziego jest aktem władczym, właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy sądowniczej, kształtującym liczbę sędziów w poszczególnych sądach, wynikającą z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów, i wydanym przy uwzględnieniu racjonalnego wykorzystania kadr sądownictwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z poźn. zm.) – dalej: P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 P.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna albowiem rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości, podejmowane na podstawie art. 69 § 1b ustawy o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 22 maja 2018 r., nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ani też nie stanowi innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 69 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w ówcześnie obowiązującym brzmieniu sędzia przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 60 roku życia w przypadku kobiety, a z dniem ukończenia 65 roku życia w przypadku mężczyzny, chyba że nie później niż na sześć miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed ukończeniem tego wieku oświadczy Ministrowi Sprawiedliwości wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla kandydata na stanowisko sędziowskie. Z kolei art. 69 § 1b tej ustawy stanowił, że Minister Sprawiedliwości może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów. W przypadku niezakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez niego wieku, o którym mowa w § 1, sędzia pozostaje na stanowisku do czasu zakończenia tego postępowania. Uznanie, że rozstrzygnięcie wydawane przez Ministra Sprawiedliwości wydawane na podstawie art. 69 § 1b ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi decyzję administracyjną bądź inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej wymagałoby przyjęcia, że mamy w tym przypadku do czynienia ze sprawą administracyjną. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 179 Konstytucji RP, sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony. Stosownie natomiast do treści art. 180 § 1 Konstytucji RP sędziowie są nieusuwalni. Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie (art. 180 § 2). Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub utraty sił. Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu określa ustawa (art. 180 § 3). Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku (art. 180 § 4). W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia (art. 180 § 5). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że kompetencja Prezydenta RP zarówno w zakresie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego jak i odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego jest specjalną prerogatywą Prezydenta RP jako głowy państwa. Jest to czynność niezawisła i dyskrecjonalna, która nie podlega kontroli sądu administracyjnego (vide postanowienia NSA: z dnia 30 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 3129/12, z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1887/12 i I OSK 1889/12, z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1883/12, z dnia 17 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 857/17, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu również rozwiązanie stosunku służbowego sędziego, wygaśnięcie stosunku służbowego, oraz przejście sędziego w stan spoczynku, przewidziane w art. 180 § 2-5 Konstytucji RP i doprecyzowane w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie następuje w formie aktów administracyjnych podlegających kontroli sądu administracyjnego. Stosownie do treści art. 68 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych stosunek służbowy sędziego rozwiązuje się z mocy prawa, jeżeli sędzia zrzekł się urzędu. Zrzeczenie się urzędu jest skuteczne po upływie trzech miesięcy od dnia złożenia na ręce Ministra Sprawiedliwości oświadczenia, chyba że na wniosek sędziego Minister Sprawiedliwości określi inny termin. O zrzeczeniu się urzędu przez sędziego Minister Sprawiedliwości zawiadamia Krajową Radę Sądownictwa i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 cytowanej ustawy prawomocny wyrok sądu dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu oraz prawomocne orzeczenie przez sąd środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego pociąga za sobą, z mocy prawa, utratę urzędu i stanowiska sędziego; stosunek służbowy sędziego wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia lub wyroku. Stosownie natomiast do treści art. 73 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w sprawach przeniesienia sędziego w stan spoczynku, o których mowa w art. 70 ustawy (na wniosek sędziego albo na wniosek właściwego kolegium sądu, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił uznany został przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego) i art. 71 ustawy (jeżeli sędzia bez uzasadnionej przyczyny nie poddał się badaniu, o którym mowa w art. 70 § 2 ustawy, jeżeli z żądaniem badania wystąpiło kolegium sądu albo Minister Sprawiedliwości oraz na wniosek Ministra Sprawiedliwości, w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych, jeżeli nie został przeniesiony do innego sądu) podejmuje decyzję Krajowa Rada Sądownictwa, na wniosek sędziego, kolegium właściwego sądu albo Ministra Sprawiedliwości. Od decyzji Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach, o których mowa w art. 70 i 71, przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego (art. 73 § 2 ustawy). Art. 72 cytowanej ustawy stanowi natomiast, że o rozwiązaniu stosunku służbowego, o którym mowa w art. 68 § 1, lub o wygaśnięciu stosunku służbowego, o którym mowa w art. 68 § 2, albo o przejściu sędziego w stan spoczynku na podstawie art. 69 sędziego zawiadamia Minister Sprawiedliwości. Niewątpliwie decyzja Krajowej Rady Sądownictwa, o jakiej mowa w art. 73 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, jak też zawiadomienie Ministra wskazane w art. 72 tej ustawy nie stanowią decyzji administracyjnej, ani też aktu lub czynności, jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ponadto, co istotne, jedynie w przypadku decyzji Krajowej Rady Sądownictwa wskazanych w art. 73 § 1 ustawy przewidziana jest możliwość wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego. Przejście sędziego w stan spoczynku w związku z osiągnięciem wieku określonego w art. 69 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych następuje z mocy prawa z chwilą osiągnięcia tego wieku. Jakkolwiek na skutek rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości przewidzianego w art. 69 § 1b ustawy sędzia, który osiągnął wiek uprawniający do przejścia w stan spoczynku, może dalej pełnić służbę na stanowisku sędziego, to w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie takie nie rozstrzyga sprawy administracyjnej. Minister Sprawiedliwości nie działa w tym przypadku w sferze administracyjnoprawnej, albowiem kwestie związane z powołaniem na stanowisko sędziego, jak też z przejściem sędziego w stan spoczynku nie mają takiego charakteru. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.