II GSK 403/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Po 707/17 w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z w dnia 30 listopada 2017 r., oddalił skargę K. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2017 r., w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na automacie poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w wyniku przeprowadzonej w dniu 25 maja 2015 r., kontroli w lokalu "S. [...]" przy ul. B. [...] w B. ujawniono podłączony do sieci elektrycznej i gotowy do gry automat Apollo Games. W drodze eksperymentu funkcjonariusze celni ustalili, że gry oferowane na tym urządzeniu były grami na automatach w rozumieniu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm., dalej: p.p.s.a.), urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Ustalenia te stały się podstawą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z dnia [...] września 2016 r., którą wymierzono skarżącemu karę w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Objętą skargą decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję za istotne uznał ustalenie, czy dopuszczalne było nałożenie na stronę kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w sytuacji, kiedy w dacie prowadzenia postępowania administracyjnego (wcześniej kontroli), obowiązywały przepisy przewidujące wprost sankcję za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, natomiast w chwili wydawania decyzji przez organ odwoławczy przepisy te już nie obowiązywały w dotychczasowym brzmieniu, a jednocześnie ustawodawca nie wprowadził przepisów przejściowych. Zdaniem Sądu ocena zachowania podmiotu urządzającego gry hazardowe z naruszeniem prawa powinna odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w okresie objętym kontrolą. Sąd przyjął wobec tego, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo zastosował obowiązujące w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez stronę regulacje art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiące, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry oraz że wysokość tej kary wynosi 12.000 zł od każdego automatu. Sąd I instancji stwierdził, że sporny automat czynił zadość regulacji art. 2 ust. 3 u.g.h., co wynikało z poczynionych w sprawie ustaleń, bazujących na zgromadzonych dowodach, obejmujących m.in. wyniki kontroli - wynik oględzin automatu oraz wynik eksperymentu procesowego. Sąd podkreślił przy tym, że lokal, w którym przeprowadzono kontrolę nie był kasynem gry, zaś podmiotem urządzającym gry hazardowe bez stosownego zezwolenia - koncesji (organizatorem gier) był skarżący. Za niesporne Sąd uznał, że skarżący był stroną umowy dzierżawy z dnia [...] września 2014 r., zawartą z T. S. sp. z o. o. i z tytułu tej umowy miał uzyskiwać 30% od sumy przychodów w danym miesiącu od urządzenia zainstalowanego w przedmiotowym lokalu. W interesie skarżącego było więc zadbać o działanie automatu. W ocenie Sądu, skarżący mając wiedzę, że działalność w zakresie gier hazardowych jest rodzajem działalności koncesjonowanej, podjął się organizowania w swoim lokalu gier na automacie udostępniając lokal i czerpiąc korzyści bezpośrednio z gier na tym automacie. Wobec tego zasadnie uznano skarżącego za "urządzającego". Odnosząc się do możliwości zastosowania art. 89 ust. 1 u.g.h., Sąd I instancji powołała się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). K. N., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie prawa materialnego: 1. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynność sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach; 2. art. 65 § 1 i 2 kodeksu cywilnego w zw. z art. 693 tego kodeksu poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy T. S. sp. z o.o. oraz skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie sprawy co do istoty alternatywnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Strona wniosła równie o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna albowiem podniesione w niej zarzuty nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji. Mając na uwadze zakreślone zarzutami skargi kasacyjnej ramy kontroli, jakiej stosownie do art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny poddaje orzeczenie Sądu I instancji, wskazania wymaga w pierwszej kolejności, iż strona w ramach postawionych zarzutów nie zarzuciła naruszenia art. 2 u.g.h., wobec czego nie zostały zakwestionowane, przyjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, ustalenia faktyczne dotyczące ujawnionego w toku kontroli automatu i charakteru prowadzonych na nim gier. Mając na uwadze treść pomieszczonych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów, które w swojej istocie zmierzają do oceny prawidłowości uznania skarżącego za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., w pierwszej kolejności odnieść się należy do pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej, który dotyczy wykładni powołanego przepisu i niezasadnego, w ocenie strony zastosowania wynikającej z art. 89 ust. 2 pkt 2 sankcji. Należy zauważyć, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. "Urządzającym grę", jest zatem podmiot, który aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwestionowane rozumienie "urządzania gier", w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., była prawidłowa, gdyż ustalenia dotyczące roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Również zarzut pomieszczony w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej uznać należy za niezasadny. Podniesionych argumentów, dotyczących ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie powiązał z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim czynnościom normatywnym, zdaniem skarżącego, Sąd I instancji oraz pośrednio organy uchybiły. Ocena, na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona jest w tego rodzaju sprawach dokonywana na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 ustawy o grach hazardowych). Działając zgodnie z tymi przepisami organy, a także kontrolujący ich działalność Sąd I instancji, nie dokonywały klasyfikacji zawartych przez skarżącego umów i analizy ich zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umów, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego i całokształt okoliczności wskazujących na prowadzenie przez niego działalności w zakresie urządzania gier na automatach. Mając powyższe na uwadze za prawidłowe uznać należy stanowisko zarówno organów jak i Sądu I instancji, wynikające z analizy treści umowy łączącej skarżącego ze spółką T. S. w aspekcie zastosowania spełnienia przez stronę warunków, na podstawie których zakwalifikowano go jako "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zauważyć przy tym należy, że Sąd I instancji w swoich wywodach nie dokonywała wykładni umowy względem jej rodzaju jako determinantu możliwości zastosowania w sprawie przepisów ustawy o grach hazardowych. Wystarczającym, co już omówiono, było bowiem ustalenie obowiązków i uprawnień, jakie skarżący przyjął na siebie w związku z zawartą umową i które wskazywały na faktyczny zakres uczestnictwa strony w funkcjonowaniu automatu (urządzaniu gier hazardowych) umieszczonego w poddanym kontroli lokalu w związku z umową dzierżawy z dnia [...] września 2014 r. Treść tej umowy nie pozostawiała wątpliwości, że przedmiot dzierżawy ściśle powiązany był z funkcjonowaniem umieszczonego w lokalu automatu. Strona bowiem miała otrzymywać od spółki T. S., czynsz dzierżawny, określony jako procentowy przychód uzyskiwany z eksploatacji ujawnionego urządzenia. Słusznym było zatem przyjęcie, że skarżący był żywotnie zainteresowany w działaniu umieszczonego w związku z umową automatu. W konsekwencji, również słusznie uznano skarżącego za "urządzającego gry" na tymże urządzeniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając wyrok Sądu I instancji za niewadliwy, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroki. O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).