II OZ 1010/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 149/18 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w L. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oraz na zmianę sposobu użytkowania postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 16 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 149/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej WSA albo sąd I instancji), działając w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w L. (dalej Wspólnota Mieszkaniowa) na decyzję Wojewody Pomorskiego z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oraz na zmianę sposobu użytkowania, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu sąd I instancji wyjaśnił, że Wspólnota Mieszkaniowa wniosła do WSA skargę na decyzję Wojewody z [...] sierpnia 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty z [...] marca 2017 r. nr [...], w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na rozbudowie i nadbudowie budynku garażowego oraz zmiany sposobu użytkowania na funkcję usługowo – handlową. Wraz ze skargą Wspólnota złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi od powyższej decyzji. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi WSA ustalił, że zaskarżona decyzja z [...] sierpnia 2017 r. została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącej [...] sierpnia 2017 r. Z oświadczenia pełnomocnika złożonego [...] lutego 2018 r. i załączonego do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wynika, że [...] lutego 2018 r. przekazał on Zarządowi Wspólnoty decyzję Wojewody z [...] sierpnia 2018 r. Wyjaśnił, że wcześniej nie przekazał Wspólnocie decyzji i nie poinformował jej członków o decyzji, albowiem pozostawał w przekonaniu, że zgodnie z wolą Zarządu Wspólnoty, wszelka korespondencja w tej sprawie, w tym wskazana decyzja, jest doręczana bezpośrednio Wspólnocie. W ocenie WSA, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, to przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma bowiem obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się pełnomocnika. Pełnomocnik skarżącej Wspólnoty nie dochował wymaganej od niego staranności i dbałości o interesy procesowe swojego mocodawcy. Pełnomocnik powinien zadbać o zabezpieczenie interesów procesowych swojego mocodawcy i po doręczeniu mu decyzji organu drugiej instancji poinformować o tym Wspólnotę. Z takiej dbałości nie zwalniało pełnomocnika przekonanie, że wszelka korespondencja, w tym decyzja Wojewody, jest doręczana również bezpośrednio Zarządowi Wspólnoty. Przekonanie takie nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej brak winy Wspólnoty w uchybieniu terminu, albowiem termin do wniesienia skargi przez stronę, za którą działa pełnomocnik, rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia doręczenia rozstrzygnięcia pełnomocnikowi. Oznacza to, że prawnie obojętne jest tylko doręczenie dokonane wyznaczonemu w sprawie pełnomocnikowi strony. Skutki zaniedbania pełnomocnika obciążają Wspólnotę, a okoliczności powołane przez nią we wniosku nie uzasadniały uwolnienia się od nich. Zażalenie na powyższe postanowienie pismem z [...] lipca 2018 r. wniosła Wspólnota Mieszkaniowa zaskarżając postanowienie z [...] lipca 2018 r. w całości oraz zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), przez przyjęcie nieuprawdopodobnienia braku winy po stronie skarżącej w dokonaniu po terminie czynności procesowej w postaci wniesienia skargi do WSA w sytuacji, w której prawidłowa ocena materiału dowodowego, w tym analiza akt sprawy wskazuje, że pełnomocnik działał na szkodę Wspólnoty Mieszkaniowej, nie przekazując informacji o wydanej przez Wojewodę decyzji, 2) naruszenie przepisów prawa procesowego, art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) przez przyjęcie, że każdorazowe działanie ustanowionego pełnomocnika uniemożliwia stronie wykazania braku winy w niedochowaniu terminu, nawet w sytuacji, w której ustawodawca nie wyłączył faktu nienależytej reprezentacji z okoliczności mogących być podstawą wniosku o przywrócenie terminu, 3) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 58 k.p.a. przez nieprawidłową wykładnię pojęcia braku winy, która oznacza brak możliwości dokonania przez skarżącą czynności w terminie z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, od niej niezależnej i istniejącej przez cały czas aż do wniesienia wniosku. Brak winy wyraża się w ograniczeniu do przedstawienia zasad reprezentacji i skuteczności doręczeń pełnomocnikowi oraz – pomimo przesądzenia faktu działania pełnomocnika na szkodę Wspólnoty – niedopatrzenia się w celowym działaniu pełnomocnika braku winy po stronie Wspólnoty, która od samego początku zaskarżała osobiście wszelkie decyzje na jej niekorzyść. Wspólnota wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi od decyzji z [...] sierpnia 2017 r., ewentualnie z ostrożności procesowej o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Każda czynność procesowa dla swojej skuteczności wymaga zachowania niezbędnych warunków dotyczących jej formy, treści oraz czasu w którym powinna zostać dokonana. Naruszenie któregokolwiek z podanych warunków powoduje jej bezskuteczność sprowadzającą się do tego, że nie może ona wywrzeć pożądanego wpływu na bieg postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, że skarga na decyzję z [...] sierpnia 2017 r. została wniesiona przez Wspólnotę Mieszkaniową z uchybieniem terminu. Powodem tego stanu rzeczy był brak niezwłocznego poinformowania Wspólnoty przez jej pełnomocnika o doręczeniu powyższej decyzji. Sąd I instancji dokonując oceny zasadności przywrócenia terminu do wniesienia skargi z perspektywy art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. zasadnie przyjął, że Wspólnota nie zachowała najwyższego poziomu staranności, który pozwalałby na przyjęcie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jej winy. W razie ustanowienia przez stronę pełnomocnika, stosownie do art. 40 § 2 k.p.a., pisma doręcza się temu pełnomocnikowi. Regulacja ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza z jednej strony, że doręczenie dokonane z pominięciem pełnomocnika obarczone jest wadą procesową, a z drugiej strony, że strona nie może skutecznie zmodyfikować bezwzględnie obowiązującego charakteru regulacji tego przepisu. Tak jak zauważył to sąd I instancji, w razie ustanowienia pełnomocnictwa procesowego, będącego stosunkiem opartym na zaufaniu pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem, doręczenie dokonane stronie ma charakter wyłącznie informacyjny. Innymi słowy, nie wywiera ono skutku dla przebiegu postępowania administracyjnego, w tym upływu przewidzianych dla dokonania poszczególnych czynności procesowych terminów. Mając na uwadze powyższe uwagi, zarzuty sformułowane w zażaleniu z [...] lipca 2018 r. należało uznać za niezasadne. Tak jak zostało to powyżej zauważone, udzielenie pełnomocnictwa oparte zostało na wzajemnym zaufaniu występujących po dwóch jego stronach podmiotów. Jeżeli zaufanie to zostało naruszone, mocodawca może w każdej chwili cofnąć udzielone pełnomocnictwo. Z kolei gdy pełnomocnik działał na szkodę swojego mocodawcy, okoliczności tego rodzaju mogą ewentualnie stanowić przedmiot postępowania w trybie cywilnoprawnym. Nie jest natomiast obowiązkiem organu administracji publicznej ani sądu administracyjnego dociekanie wewnętrznych relacji panujących pomiędzy stroną i jej pełnomocnikiem, w tym odtwarzanie występujących pomiędzy tymi podmiotami ustaleń oraz praktyki informowania o doręczanych dokumentach. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 w zw. z art. 198 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.