II FSK 2261/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska- Nowacka, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, Protokolant Wiktor Herlinger, po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. sp. z o.o. z siedzibą wL. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 864/15 w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od O. sp. z o.o. z siedzibą w L. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 13 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 864/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O. Sp. z o.o. w L. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 2 lutego 2015 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Decyzją z 19 maja 2014 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił skarżącej rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wraz z odsetkami - za sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2009 r., miesiące od stycznia do kwietnia oraz od lipca do grudnia 2010 r., miesiące od stycznia do kwietnia 2011 r. Organ wskazał, że spółka nie wykonała kierowanych do niej wezwań, w związku z czym dysponował on materiałem dowodowym, który nie przedstawiał jej aktualnej sytuacji finansowej. W dacie wydawania decyzji Prezes PFRON nie mógł zatem ustalić, czy istnieją przesłanki przemawiające za przychyleniem się do wniosku skarżącej. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 2 lutego 2014 r., Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Minister wskazał, że zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i odwoławczego, mimo przedłużania przez organy terminu do przedłożenia dokumentów obrazujących aktualny stan finansowy spółki, nie zostały one nadesłane. Z uwagi na powyższe, w dacie wydawania rozstrzygnięć organy nie mogły ustalić, czy istnieją przesłanki przemawiające za przychyleniem się do wniosku skarżącej. W skardze do WSA w Warszawie spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 613 ze zm., dalej: o.p.) przez przekroczenie granic uznania administracyjnego, polegające na podjęciu decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo, że zgodnie z ustalonym stanem faktycznym sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, na co wskazują wskaźniki bieżącej płynności oraz wskaźniki ogólnego zadłużenia, tym samym zostały spełnione przesłanki uzasadniające rozłożenie zapłaty na raty; art. 122 w związku z art. 187 o.p., przez naruszenie zasady oficjalności postępowania dowodowego polegające na próbie przerzucenia ciężaru dowodzenia na skarżącą, pomimo, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że jej sytuacja finansowa jest trudna, co skutkowało nieprawidłową oceną prawną ustalonych w przedmiotowej sprawie faktów; art. 233 § 1 pkt 1) o.p. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji, przez nieuwzględnienie ważnego interesu pracodawcy, pomimo, że z zebranego w postępowaniu materiału dowodowego wynika, że działalność Skarżącej jest zagrożona i że nie jest ona w stanie spłacić zaległości w stosunku do PFRON bez rozłożenia jej na raty. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że błędny jest pogląd skarżącej, iż to organ, a nie strona, ma zabiegać w postępowaniu o udowodnienie każdego faktu za pomocą wszystkich dostępnych środków i źródeł dowodowych, by wydać stosowne orzeczenie. Należy podkreślić, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek o rozłożenie na raty zaległych wpłat na rzecz PFRON, wykazanie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku należy do wnioskodawcy. Skoro bowiem wnioskodawca ma wiedzę co do okoliczności, o których mowa w art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji, to na nim, nie zaś na organach administracji, spoczywa zadanie dowodzenia wspomnianych okoliczności (zob. wyrok NSA z 28 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1999/11, CBOSA). Spółka zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i drugoinstancyjnego, nie przedłożyła dokumentów obrazujących aktualny stan finansowy spółki – mimo przedłużania przez organy terminu do przekazania ww. dokumentów. Z tego względu organy, nie posiadając w dacie wydawania rozstrzygnięć aktualnych danych, a jedynie dane historyczne, nie mogły ustalić, czy istnieją przesłanki przemawiające za przychyleniem się do wniosku skarżącej o rozłożenie na raty zaległości z tytułu wpłat na PFRON wraz z odsetkami za wskazany przez stronę okres. Organy dokonały natomiast oceny stanu finansowego spółki na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów, jakkolwiek nie były to dokumenty przedstawiające aktualną sytuację finansową spółki. Zdaniem sądu, organ odwoławczy trafnie stwierdził, że sytuacja finansowa strony nadal jest trudna i w ocenie organu odwoławczego nie ma gwarancji, że strona zrealizowałaby układ ratalny. Skoro spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne, to rozłożenie na raty zapłaty zaległości wiąże się z ryzykiem powstania sytuacji, gdy ewentualna egzekucja zaległości na rzecz PFRON, możliwa w przyszłości w przypadku nierealizowania planu spłat ratalnych, okaże się bezskuteczna. W ocenie sądu, prowadzone w sprawie postępowanie dowodowo-wyjaśniające oraz dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego przeprowadzone zostały poprawnie, zgodnie w wymogami wskazanymi w dyspozycji art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 o.p. Z oceny tej, nie noszącej znamion swobodnej, organy administracyjne wyprowadziły wniosek, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji i decyzje swoje odpowiednio uzasadniły. Rozważono zarówno ważny interes podatnika, jak też ważny interes publiczny, i choć rozstrzygnięcia organów administracyjnych obu instancji nie zadowalają skarżącej spółki, nie można uznać, że nie odpowiadają one prawu. W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia spółka zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przekroczeniu granic uznania administracyjnego i dokonaniu dowolnej oceny, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające rozłożenie skarżącej na raty należności wobec PFRON. Na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) i art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 187 o.p. przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, iż obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie spoczywa wyłącznie na organach podatkowych, podczas gdy obowiązek taki wyraża zasadę prawdy obiektywnej jako jednej z najważniejszych zasad postępowania, co doprowadziło do niewłaściwego przerzucenia ciężaru dowodu na stronę postępowania administracyjnego; 2) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 191 o.p., polegające na oddaleniu skargi i tym samym utrzymania decyzji organu drugiej instancji, pomimo iż decyzja ta została wydana bez wyjaśnienia w sposób dokładny i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, bez dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, przy pominięciu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mimo iż właśnie jedynie rozłożenie zobowiązania na raty stwarza realną możliwość jego spłaty; 3) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120-122 i art. 187 § 1 o.p., poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy zasługiwała ona na uwzględnienie z uwagi na dokonane przez Prezesa Zarządu PFRON i Ministra Pracy i Polityki Społecznej naruszenia wymienionych przepisów Ordynacji podatkowej, polegające na dokonaniu, w sposób godzący w zaufanie do organów, wadliwych ustaleń faktycznych i zaniechanie działań mających na celu zebranie, rozpatrzenie i dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie na jej rzecz od Ministra zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Istota zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do kwestionowania przez spółkę ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organy administracji, a zaaprobowanych przez sąd administracyjny pierwszej instancji w toku przeprowadzonej kontroli legalności. Zdaniem skarżącej, organy, prowadząc postępowanie dowodowe, dopuściły się naruszeń szeregu zasad ogólnych normujących postępowanie podatkowe, w tym przede wszystkim zasady prawdy materialnej oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Analiza akt sprawy nie potwierdza powyższych zarzutów. Przede wszystkim podkreślić należy, że postępowanie w kontrolowanej sprawie dotyczyło przyznania skarżącej ulgi w spłacie należności wobec PFRON na podstawie art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji. Podstawą przyznania wnioskowanego uprawnienia może być jedynie stan faktyczny ustalony w sposób jednoznaczny przez organy podatkowe, który odpowiadać będzie standardom wyznaczonym przez art. 122 o.p. Fakt, iż to organ jest gospodarzem postępowania dowodowego i odpowiada za realizację w tym postępowaniu zasady prawdy materialnej, nie zwalnia strony postępowania — w szczególności ubiegającej się o przyznanie jej ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych — z obowiązku współdziałania z organem i aktywnego uczestniczenia w procesie gromadzenia dowodów. Jak słusznie zwrócił uwagę sąd administracyjny pierwszej instancji, "spółka zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i drugoinstancyjnego, nie przedłożyła dokumentów obrazujących aktualny stan finansowy spółki – mimo przedłużania przez organy terminu do przekazania ww. dokumentów. Z tego względu organy, nie posiadając w dacie wydawania rozstrzygnięć aktualnych danych, a jedynie dane historyczne, nie mogły ustalić, czy istnieją przesłanki przemawiające za przychyleniem się do wniosku Skarżącej o rozłożenie na raty zaległości z tytułu wpłat na PFRON wraz z odsetkami za wskazany przez stronę okres". Jeżeli przyznanie uprawnienia uzależnione jest od udowodnienia okoliczności faktycznych związanych z kondycją finansową (majątkową) samego wnioskodawcy, trudno zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że to organ ma podejmować wyłączną aktywność dowodową, a strona wnioskująca może w tym zakresie pozostawać bierna. Tego rodzaju postawa strony postępowania (sprowadzająca się np. do niedostarczania stosownych dokumentów czy braku odpowiedzi na kierowane do strony wezwania), często uniemożliwia organowi realizację dyrektyw procesowych, o których mowa w art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p. W konsekwencji, nie można zaakceptować oceny, że nieskuteczność działań organów administracji, będąca następstwem działań/zaniechań samego podatnika, może prowadzić do uznania zgromadzonego materiału dowodowego za niekompletny. Jak trafnie zauważył WSA w Warszawie, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania skarżącej wnioskowanej ulgi. W tym stanie rzeczy słuszna jest konstatacja sądu administracyjnego pierwszej instancji, że w kontrolowanej sprawie nie było podstaw do zastosowania ulgi, o której mowa w art. art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji. W związku z powyższym, uznając, że żaden z zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej nie okazał się trafny, Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) tej ustawy.