VII SAB/Wa 55/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska (spr.), Sędziowie asesor WSA Karolina Kisielewicz, sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na bezczynność Ministra Zdrowia skargę oddala [...] w dniu 15 września 2017r. złożyła skargę na bezczynność Ministra Zdrowia w rozpatrzeniu zażalenia z [...] marca 2017 r. na postanowienie [...] Państwowego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] marca 2017 r. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do rozpatrzenia zażalenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia mu odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podała, że ponagliła Ministra pismem z 8 września 2017 r., który nie załatwia sprawy zażalenia w przepisanym prawem terminie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że ww. postanowieniem z [...] marca 2017 r. nałożono na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 500 zł z powodu uchylania się od poddania małoletniej córki [...] - urodzonej 17 września 2014 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułami wykonawczymi z dnia [...] listopada 2015 r. [...] wystawionymi przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (zwanego dalej także PPIS) i wezwał do ich uiszczenia w terminie czternastu dni od daty ich otrzymania oraz wezwał do wykonania obowiązku również w terminie czternastu dni od daty otrzymania postanowienia. Organ poinformował również, iż w przypadku niewykonania obowiązku w wyznaczonym terminie, nakładane będą dalsze grzywny w wysokości określonej art. 121 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599), dalej u.p.e.a., lub zastosowane zostaną inne środki egzekucyjne. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej 8 marca 2017 r. Zażaleniem z [...] marca 2017 r. skarżąca zaskarżyła ww. postanowienie. W dniu 8 września 2017 r. wniosła ponaglenie, które wpłynęło 12 września 2017 r. W dniu 15 września 2017 r. skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Ministra Zdrowia Minister Zdrowia wskazał, iż w dniu [...] października 2017 r. wydał postanowienia m.in. w sprawie z zażalenia [...] , które wysłane zostały 13 października 2017 r. Dalej organ zaznaczył, że opóźnienie w wydaniu postanowienia wynika z charakteru oraz ilości spraw wpływających do Ministra Zdrowia. Minister Zdrowia działa bowiem jako organ II instancji w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dot. obowiązku o charakterze niepieniężnym w postaci wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2016 r. poz. 2173) oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r., nr 182 poz. 1086). Obecnie przed Ministrem Zdrowia toczy się kilka tysięcy spraw z zażaleń na postanowienia organów egzekucyjnych dot. obowiązku poddania dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Zdaniem organu opóźnienie spowodowane jest czynnikiem od niego niezależnym. Niemniej w razie nie podzielenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ww. argumentów organ wniósł o uznanie, iż bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Opóźnienie to w ocenie Ministra zdrowia, w świetle powołanych okoliczności nie ma takiego charakteru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z przytoczonego wyżej art. 149 p.p.s.a. wynika a contrario, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi przez sąd nawet wówczas, gdy ta decyzja lub akt wydane zostały z naruszeniem terminu przewidzianego do ich wydania. Jeżeli zatem do dnia orzekania przez sąd, organ administracji publicznej, którego dotyczyła skarga na bezczynność, wyda akt lub podejmie czynność, których domagała się strona, a to w niniejszej sprawie nastąpiło, to - mimo pozostawania w zwłoce - przestaje on tkwić w bezczynności. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona 15 września 2017 r. natomiast [...] października 2017 r. Minister wydał akt administracyjny rozstrzygający zażalenie skarżącej. Z tych względów postępowanie sądowe - co do zasady - winno zostać umorzone, a sąd winien rozważyć, czy zwłoka organu narusza rażąco prawo. Jednak w tej konkretnej sprawie Sąd przyjął, że organ nie pozostawał w bezczynności, pomimo przekroczenia terminów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego w rozpoznaniu zażalenia skarżącej. Sąd miał na uwadze, że ocena bezczynności powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych np. w stopniu skomplikowania sprawy, konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego, ilości spraw do załatwienia przez organ, ilości wniosków procesowych składanych przez strony. Sądowi znane są z urzędu bardzo liczne ostatnio sprawy toczące się przed organami inspekcji sanitarnej i Ministrem Zdrowia oraz tutejszym Sądem dotyczące uchylania się osób sprawujących pieczę nad małoletnimi dziećmi od wypełniania obowiązków wynikających z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Szczegółowa procedura przeprowadzania szczepień została określona w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086 ze. zm.). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów. Z powyższych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek szczepień ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 rozporządzenia. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, ale wręcz statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma również oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych (por. wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r. i z 4 lutego 2015 r., NSA z 12 czerwca 2012 r., II OSK 1312/13 i II OSK 97/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Jeżeli zatem w przedstawionych wyżej okolicznościach prawnych, rodzice unikają wykonania ciążących na nich ustawowych obowiązków nie tylko wobec dzieci, ale i narażając całe społeczeństwo na powrót i rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, kwestionując wszystkie rozstrzygnięcia uprawnionych organów prowadzące do wyegzekwowania ww. powinności, doprowadzając w ten sposób nawet do braku fizycznej możliwości ich rozpoznania w ustawowych terminach, to nie można było przyjąć w tej sprawie, że Minister Zdrowia pozostawał w bezczynności. Sądowi w składzie orzekającym w niniejszej sprawie znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, że dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia okoliczność, czy bezczynność spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu, niemniej w tej sprawie od tego stanowiska należało odstąpić. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), orzekł jak w sentencji wyroku.