I SA/Rz 470/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędzia WSA Jarosław Szaro / spr./ Sędzia WSA Grzegorz Panek Protokolant sekr. sąd. Aleksandra Baczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek, składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych, odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oddala skargę. Przedmiotem skargi A. S. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS lub Zakład) z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek, składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych, odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 30.01.2018 r. A. S. zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek przeniesionych decyzją Zakładu z dnia [...].10.2012 r. nr [...], znak [...], o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym w dniu 3.11.2009 r. płatniku składek P. S. Po rozpatrzeniu ww. wniosku ZUS decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], odmówił A. S. umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek oraz składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych, a także odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. W uzasadnieniu ZUS uwzględniając uzasadnienie wniosku i analizę zebranego materiału dowodowego, stwierdził, że przedstawione przez A. S. argumenty w przedmiotowej sprawie nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu składek. Z informacji Wydziału Świadczeń Emerytalno - Rentowych z dnia 1.02.2018 r. wynika, że od 1.12.2015 r. A. S. pobiera rentę rodzinną (1/2 świadczenia - do renty uprawnione są 2 osoby) w wysokości 646,66 zł brutto tj. 406,80 zł netto miesięcznie. Świadczenie przysługuje do 30.09.2019 r. Ze świadczenia dokonywane są potracenia na podstawie zajęcia Dyrektora Oddziału ZUS w kwocie 161,66 zł miesięcznie. ZUS mając na uwadze to, że wnioskodawczyni jest właścicielem majątku ruchomego oraz współwłaścicielem nieruchomości stwierdził, że istnieje możliwość sprzedaży chociażby części majątku celem zaspokojenia nieopłaconych należności z tytułu składek. Wskazał, że względem ww. do chwili obecnej naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a prowadzone przez Dyrektora ZUS postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego jest skuteczne. Stanowi to podstawę do wykluczenia w przypadku A. S. wystąpienia całkowitej nieściągalności. Mając na uwadze powyższe ZUS uznał, że umorzenie należności z tytułu składek bez spełnionej przesłanki całkowitej nieściągalności nie zapewniłoby należytej realizacji ustawowych zadań ZUS i groziłoby zarzutem niegospodarności. ZUS zwrócił uwagę, że ważny interes A. S. jako osoby zobowiązanej z uwzględnieniem stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej został przeanalizowany na podstawie przedłożonej przez ww. dokumentacji oraz materiału dowodowego uzyskanego w trybie wdrożonego postępowania wyjaśniającego. Zakład stwierdził, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z datowanym wpływem do ZUS dnia 2.03.2018 r. A. S. wskazała, iż: - nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem z uwagi na to, że jest na utrzymaniu rodzica, - oprócz zadłużenia w ZUS nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych ani wierzytelności, - obecnie jest na trzecim roku studiów sześcioletnich. Z zebranego materiału dowodowego wynika również, iż ww. nie korzysta ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, co zostało potwierdzone informacją ww. instytucji z dnia 6.02.2018 r. We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek A. S. wskazała, że "jako spadkobierca po moim ojcu P. S. nie jestem zobowiązana do dalszej spłaty długów spadkowych, ponieważ zostały spłacone do wartości znacznie przewyższającej wartość spadku. Zobowiązania te dotyczyły. składek za okres 2002-2004 czyli okres, który się. Przeterminował". Ustosunkowując się do powyższego zarzutu Zakład na podstawie przedłożonego spisu inwentarza z dnia 19.05.2011 r. Sygn. [...] znajdującego się w aktach sprawy stwierdził, że stan czynny inwentarza określony w ww. protokole wynosił 453 668,00 zł. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia Repertorium A numer: [...] z dnia 28.12.2009 r. sporządzonym przez notariusza T. B. prowadzącego Kancelarię Notarialną w S. W. - jako spadkobiercy dziedziczący spadek z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie ustawy ustaleni zostali: żona I. S. oraz dzieci zmarłego: T. S., A. S. i A. S. po 1/4 części. Spłata zobowiązań wynikających z protokołu spisu inwentarza z dnia 19.05.2011 r. nastąpiła nieproporcjonalnie do wysokości zadłużenia tj. zobowiązania wobec niektórych wierzycieli wykazanych w ww. protokole zostały pokryte w całości bądź w części natomiast na konto indywidualne P. S. (zgodnie ze stanem biernym protokołu spisu inwentarza zaległość wynosiła 26 095,04 zł), nie została dokonana żadna wpłata. ZUS powołał się na art. 1032 § 2 Kodeksu cywilnego zgodnie z którym jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacając niektóre długi spadkowe wiedział o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi on odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacił należycie wszystkie długi spadkowe. Mając powyższe na uwadze Zakład w decyzji z dnia [...].10.2012 r. znak: [...] orzekł, iż A. S. jest jako spadkobierczyni odpowiedzialna za zobowiązania zmarłego ojca P. S. za nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 4 069,46 zł na którą składały się: 1) nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne za okres: od 08.2002 r. do 11.2002 r., 04.2003 r., 06.2003 r., 07.2003 r. w kwocie 1 159,90 zł, 2) nieopłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 08.2002 r. do 11.2002 r., 07.2003 r., od 01.2004 r. do 03.2004 r., 09.2004 r., 10.2004 r. w kwocie 983,78 zł, 3) nieopłacone składki na Fundusz Pracy za okres: od 08.2002 r. do 11.2002 r., 07.2003 r. w kwocie 79,78 zł, 4) podatkowe odsetki - za zwłokę od kwoty składek wymienionych w punktach 1, 2 i 3 naliczone do dnia 03.11.2009 r. (data otwarcia spadku) w kwocie 1 846,00 zł. W ww. decyzji Zakładu została zawarta informacja, że w przypadku nieuregulowania należności przez spadkobiercę w ustawowym terminie tj. w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji, nalicza się dalsze odsetki za zwłokę. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek Zakład poinformował, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2011 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. ZUS wskazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło od dnia 03.11.2009 r. (dzień zgonu) do dnia 28.12.2009 r. (data zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia), 5-letni bieg terminu przedawnienia należności liczony jest od dnia 31.12.2012 r., bieg 5-letniego terminu przedawnienia został zawieszony od dnia 3.02.2015 r. tj. od dnia dostarczenia A. S. upomnień przedegzekucyjnych. W chwili obecnej postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Biorąc pod uwagę powyższy okres zawieszenia, najstarsza zaległość figurująca na koncie tj. składka za miesiąc 08.2002 r. przedawniłaby się 12.11.2012 r. czyli wcześniej niż według 5 letniego terminu przedawnienia, zatem na dzień wydania decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy tj. 15.10.2012 r. składki nie były przedawnione. Wobec powyższego należności z tytułu składek wykazane w niniejszej decyzji nie uległy przedawnieniu. Analizując aktualną sytuację majątkową i możliwości płatnicze A. S.ZUS podał, że należy przypuszczać, że ww. nie posiada możliwości jednorazowej spłaty należności wobec Zakładu, jednakże istnieje jeszcze możliwość spłaty w ratach możliwych do udźwignięcia. Uwzględniając uzasadnienie wniosku i analizę zebranego materiału dowodowego, Zakład stwierdził, że przedstawione przez A. S. argumenty dotyczące braku możliwości opłacenia zaległych składek, nie przemawiają za umorzeniem nieopłaconych składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. ZUS nie stwierdził również istnienia przesłanki interesu publicznego. A. S. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] marca 2018 r. wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) norm prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędną wykładnię tych przepisów i nietrafne ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przez przyjęcie, że nie zachodzi uzasadniony przypadek uzasadniający umorzenie należności z tytułu składek pomimo ustalenia, że skarżąca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza i jej odpowiedzialność ograniczona jest do wartości stanu czynnego spadku oraz spłaty przez spadkobierców zobowiązań spadkowych ponad wartość stanu czynnego spadku, w sytuacji gdy skarżąca, jako osoba wówczas małoletnia nie miała wpływu na kolejność zaspakajania wierzycieli, a obecnie nie posiada środków umożliwiających zapłatę ww. należności. 2) przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz niedokonanie wyczerpującego zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. W uzasadnieniu skarżąca rozszerzyła powyższe zarzuty. Reasumując wskazała, że dziedzicząc spadek po ojcu, jako osoba małoletnia nie decydowała o kolejności zaspokajania wierzycieli, nie wiedziała nie tylko o długach ojca, ale również o stanie czynnym spadku. W tej sytuacji domaganie się obecnie od skarżącej spłaty długów ojca, biorąc pod uwagę jej stan majątkowy, uznała za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wszechstronne i dogłębne zważenie wszystkich okoliczności sprawy przez organ winny prowadzić do przyjęcia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i należności z tytułu zaległych składek winny być umorzone. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa procesowego, ani też materialnego . Podstawą prawną rozstrzygnięcia organu ubezpieczeniowego są przepisy art. 28 ust.3 i 28 ust.3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl tych regulacji ubezpieczony, lub inna osoba odpowiedzialna za zapłacenie składek może ubiegać się o umorzenie zaległych należności. Ewentualne umorzenie należności odbywa się jednak w warunkach uznania administracyjnego, czyli organ może ale nie musi umorzyć zaległych składek. Powinnością organu w tego typu sprawach jest natomiast przeprowadzenie wszechstronnego postępowania dowodowego, które pozwala na ustalenie wszelkich okoliczności pozwalających na ustalenie czy spełnione są przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust.3 oraz 3a-3b usus, sprecyzowane w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust.23b usus. Tylko bowiem prawidłowe ustalenia faktyczne co do zaistnienia przesłanek umorzenia należności mogą dać podstawę do wydania swobodnej ale nie dowolnej decyzji w ramach uznania administracyjnego. Dodatkowo należy podnieść ,że nawet ustalenie, że spełnione zostały przesłanki umorzenia określone w powyżej powołanych przepisach nie musi doprowadzić do umorzenia należności , bowiem organ może skutecznie odmówić umorzenia, jeżeli wykaże, że istnieją inne okoliczności takiemu umorzeniu się sprzeciwiające. Wskazać też należy na zakres kontroli sądu w tego typu postępowaniach, kiedy przedmiotem procesu jest decyzja organu administracji wydana w trybie uznania administracyjnego. Sąd nie jest bowiem władny zmienić takiej decyzji lub też nakazać organowi wydać decyzję określonej treści w określonym terminie ( nie ma zastosowania art. 145a§1 ppsa ), a jego kontrola ograniczona jest do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego, zasadności przyjęcia wystąpienia przesłanek umorzenia opisanych w powyżej przedstawionych przepisach prawa , a także oceny czy uznanie administracyjne, na które powołuje się organ zostało dokonane w sposób swobodny czy dowolny. Taką też kontrolę zaskarżonej decyzji przeprowadził sąd w niniejszej sprawie. Jak już wyżej wskazano, organ administracji ustalił ,że w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia określona w art. 28 ust. 3 usus a mianowicie nie zaistniał stan nieściągalności należności dochodzonej od skarżącej A. S. Organ w tym zakresie powołał się na prowadzone postępowanie egzekucyjne i majątek nieruchomy podlegający egzekucji, jak też egzekucje z renty rodzinnej. Stanowisko organu w tym zakresie jest zasadne, zwłaszcza, że podstawa umorzenia należności z uwagi na nieściągalność zaistnieje dopiero wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone. Taki stan nie zaistniał i skarga w tym zakresie nie zawiera również żadnych zarzutów. Nie naruszył również organ prawa w zakresie w jakim analizuje sprawę pod kątem przesłankę umorzenia postępowania określonych w art. 28 ust.3a i 3b usus , dookreślonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365). Przepis art.28 ust.3b usus przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, z uwzględnieniem ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Przepisy tego rozporządzenia przewidują natomiast możliwość umorzenia należności nawet przy braku ich całkowitej nieściągalności w wymienionych przykładowo sytuacjach: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Spośród tych trzech sytuacji , nie może budzić wątpliwości, że nie zaistniały przesłanki określone w pkt 2 i 3. Nie zaistniała żadna klęska żywiołowa, jak także zobowiązana nie jest osoba chorą. Organ natomiast prawidłowo przeanalizował okoliczność z § 3 pkt 1 rozporządzenia, czyli narażenie na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych na skutek zapłaty należności. Organ w tym zakresie wskazał na sytuację majątkową i osobistą zobowiązanej. Podał, że jest ona osoba młodą, studiuje, pozostaje na utrzymaniu osoby trzeciej , osiąga dochody z renty rodzinnej. Podane przez organ okoliczności, w ocenie sądu uzasadniają przyjęcie, że również ta przesłanka nie została spełniona. Zobowiązana jest osoba młodą, zdolną do pracy, studiującą ( powszechnie znany jest fakt podejmowania zatrudnienia przez studentów czy możliwości podejmowania takiego zatrudnienia), a zatem posiada możliwości zapłaty należności, jeżeli nie jednorazowo to poprzez zapłatę ich w ratach. W końcu trzeba wskazać, że kwota należności nie jest bardzo wysoka. W konsekwencji ZUS przyjął, że nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej , o którym mowa w art. 28 ust.3b usus, a tym samym nie zaistniały przesłanki przewidziane w tym przepisie. Stanowisko to nie zostało w skardze skutecznie zakwestionowane. Sytuacja osobista i majątkowa skarżącej ( w tym jej możliwości zarobkowe ) mogą bowiem, w ocenie sądu, prowadzić do przyjęcia, że umorzenie przypadających na nią należności byłoby niezasadne. Zaś sama przesłanka nie została wyczerpana. Podnoszone w skardze argumenty dotyczące przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie mogą być oceniane w niniejszym postępowaniu. Toczy się ono bowiem w ramach przesłanek zakreślonych przepisami art., 28 ust.3 oraz 3a i 3b usus. W jego ramach nie mieści się ustalanie czy już zapłacone przez skarżącą należności przekraczają wartość czynnej masy spadkowej jaka na nią przypadła w ramach spadkobrania. Jeżeli skarżąca kwestionuje zasadność dalszego dochodzenia wobec niej zobowiązań powstałych wobec jej zmarłego Ojca, to musi uruchomić inne postępowanie. Z tych względów, mając na uwadze, że organy zasadnie przyjęły brak przesłanek do umorzenia należności sąd skargę oddalił w myśl art. 151 ppsa. Organy mogą bowiem umorzyć należności tylko w sytuacji, gdy ustalą, że doszło do zaistnienia przesłanek umorzenia wskazanych w powyżej powołanych przepisach i zdecydują się na to w ramach uznania administracyjnego. Ponieważ w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi skarga okazała się niezasadna.