III FSK 414/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Adam Nita, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 191/18 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa - Starosty K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 18 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach na rzecz Skarbu Państwa - Starosty K. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sygnatura akt III FSK 414/21 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uwzględnił skargę Starosty K. i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, uznając za zasadny zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku publicznoprawnego ze względu na upływ rocznego terminu do dochodzenia roszczeń wierzycieli podmiotów, których mienie nabył Skarb Państwa na podstawie art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20.08.1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, dalej: w.K.R.S.) oraz przyjmując, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego w powyższym terminie uchyla skutki jego wszczęcia dla zachowania tego terminu. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, ewentualnie oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 9 ust. 2c i ust. 2f w.K.R.S. przez błędne zastosowanie i przyjęcie, iż art. 9 ust. 2c w.K.R.S. znajduje zastosowanie do należności publicznoprawnych dochodzonych w trybie egzekucji administracyjnej, a w konsekwencji uznanie, że roszczenia dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej wygasają w terminie określonym w art. 9 ust. 2c w.K.R.S., podczas gdy dotyczy on jedynie należności cywilnoprawnych, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji, podczas gdy istniały przesłanki do oddalenia skargi. Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej: u.p.e.a.) oraz art. 9 ust. 2c i ust. 2f w.K.R.S. polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. poprzez uznanie, że roszczenia dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej wygasają w terminie określonym w art. 9 ust. 2c w.K.R.S., jeżeli nie będą dochodzone w terminie roku od nabycie przez Skarb Państwa mienia podmiotu, który został uznany za wykreślony z rejestru na podstawie art. 9 ust. 2a w.K.R.S., a co za tym idzie, uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny złożonego w tym zakresie zarzutu za zasadny, podczas gdy zdanie drugie art. 9 ust. 2c w.K.R.S. wskazuje, że przepis ten dotyczy jedynie należności cywilnoprawnych, a co za tym idzie, możliwość dochodzenia należności w drodze egzekucji administracyjnej nie wygasła, a co za tym idzie uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji, podczas gdy istniały przesłanki do oddalenia skargi; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 9 ust. 2f i ust. 2c w.K.R.S. poprzez przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 28.11.2017 r. skutkuje uchyleniem czynności egzekucyjnych, podczas gdy postanowienie to umarzało postępowanie egzekucyjne, lecz nie unicestwiało skutków dokonanych w nim czynności egzekucyjnych, bowiem faktycznie podjęto postępowanie egzekucyjne w terminie określonym w art. 9 ust. 2c w.K.R.S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela w 2016 r., które to tytuły wykonawcze organ egzekucyjny przyjął do realizacji i prowadził na ich podstawie egzekucję. Starosta K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym wprowadziła regulację, na mocy której podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (...), które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym i które do dnia 31.12.2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uważa się za wykreślone z rejestru z dniem 1.01.2016 r. (art. 9 ust. 2a); z dniem 1.01.2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie tych podmiotów oraz ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania tych podmiotów (art. 9 ust. 2b); roszczenia wierzycieli tych podmiotów wygasają, jeżeli nie będą dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa w terminie roku od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa (art. 9 ust. 2c). Ponadto art. 9 ust. 2f omawianej ustawy określono szczególny tryb postepowania w przypadku dochodzenia należności podlegającej egzekucji administracyjnej – precyzując, że wierzyciel dochodzący takiej należności, w tym Skarb Państwa, wystawia tytuł wykonawczy przeciwko Skarbowi Państwa, a jeżeli tytuł wykonawczy został już wcześniej wystawiony przeciwko podmiotowi, którego mienie nabył Skarb Państwa, wierzyciel wystawia nowy tytuł wykonawczy przeciwko Skarbowi Państwa. Przytoczone przepisy nie różnicują wierzycieli podmiotów, których mienie nabył Skarb Państwa, na cywilnoprawnych i publicznoprawnych; według wymienionego kryterium nie różnicują też roszczeń dochodzonych przez tych wierzycieli. W regulacjach tych nie sposób też odnaleźć przepis, który różnicowałby termin dochodzenia omawianych roszczeń w zależności od tego, czy są natury cywilnoprawnej, czy też publicznoprawnej. Tym bardziej nie można wyprowadzić z nich normy, zgodnie z którą przedawnia się tylko możliwość dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych, podczas gdy roszczenia publicznoprawne nigdy się nie przedawniają i mogą być dochodzone od Skarbu Państwa w każdym czasie, ad infinitum. Wbrew stanowisku wyrażonemu przez wnoszącego skargę kasacyjną normy takiej treści nie zawiera ani art. 9 ust. 2c w.K.R.S., ani art. 9 ust. 2f w.K.R.S. Jeżeli z przepisów tych – jak argumentuje wnoszący skargę kasacyjną – wynika konieczność złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji przeciwko Skarbowi Państwa, to odnosi się to zarówno do roszczeń o charakterze cywilnoprawnym, jak i do roszczeń publicznoprawnych, gdyż wierzyciel publicznoprawny też musi wszcząć egzekucję – tyle tylko, że w trybie opisanym w art. 9 ust. 2f w.K.R.S. Odmienny tryb dochodzenia każdego z wymienionych typów roszczeń wynika z odmienności egzekucji sądowej od egzekucji administracyjnej: w pierwszym przypadku wierzyciel musi uzyskać tytuł egzekucyjny oraz złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwko Skarbowi Państwa, w razie potrzeby uzyskując klauzulę wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa (art. 9 ust. 2e w.K.R.S.), podczas gdy w drugim przypadku sam wystawia tytuł wykonawczy przeciwko Skarbowi Państwa (art. 9 ust. 2f w.K.R.S.); jednak w każdym z wymienionych przypadków dla zachowania możliwości dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa konieczne jest rozpoczęcie ich dochodzenia w terminie wskazanym w art. 9 ust. 2c w.K.R.S. Dlatego też określony w art. 9 ust. 2c w.K.R.S. termin wygaśnięcia roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa wierzycieli podmiotów, których mienie Skarb Państwa nabył w trybie przewidzianym w art. 9 ust. 2b w.K.R.S., odnosi się zarówno do należności cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach trafnie odczytał tę zależność i zasadnie uchylił oparte na przeciwnych założeniach postanowienia organu nadzoru nad egzekucją administracyjną oraz organu egzekucyjnego. Niezasadny jest zatem postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 9 ust. 2c i ust. 2f w.K.R.S. Nie stanowi bowiem błędnego zastosowania tych przepisów przyjęcie, iż art. 9 ust. 2c w.K.R.S. znajduje zastosowanie do należności publicznoprawnych dochodzonych w trybie egzekucji administracyjnej. Prawidłowe jest też uznanie, że roszczenia dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej wygasają w terminie określonym w art. 9 ust. 2c w.K.R.S. Ponadto nieuprawnione jest stanowisko wymienionych organów, jakoby art. 9 ust. 2c w.K.R.S. dotyczył jedynie należności cywilnoprawnych. W następstwie uwzględnienia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie doszło zatem do uchybienia, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem zasadne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji, a przesłanki do oddalenia skargi nie wystąpiły. Z tożsamych względów niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 9 ust. 2c i ust. 2f w.K.R.S. Także roszczenia dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej wygasają bowiem na podstawie art. 9 ust. 2c w.K.R.S., jeżeli nie są dochodzone w terminie roku od nabycia przez Skarb Państwa mienia podmiotu, który został uznany za wykreślony z rejestru na podstawie art. 9 ust. 2a w.K.R.S. Prawidłowe jest więc uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadności złożonego w tym zakresie zarzutu – z tym zastrzeżeniem, że zarzut w istocie odnosił się do nieistnienia egzekwowanego obowiązku (art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a.), a unie niewykonalności (braku wymagalności) obowiązku (art. 33 ust. 1 pkt 2 u.p.e.a.), co sprecyzowano w uzasadnieniu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wbrew stanowisku wnoszącego skargę kasacyjną, zdanie drugie art. 9 ust. 2c w.K.R.S. bynajmniej nie wskazuje, że przepis ten dotyczy jedynie należności cywilnoprawnych, a jedynie określa tryb postępowania w przypadku, gdy przed nabyciem przez Skarb Państwa mienia podmiotu wykreślonego z rejestru wierzyciel cywilnoprawny uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko temu podmiotowi; analogiczna regulacja, tycząca uprzedniego wystawienia tytułu wykonawczego służącego egzekucji administracyjnej, zamieszczona jest w art. 9 ust. 2f w.K.R.S. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie wierzyciel publicznoprawny skutecznie nie rozpoczął w zakreślonym przepisami prawa terminie dochodzenia należności od Skarbu Państwa w drodze egzekucji administracyjnej, możliwość dochodzenia tych należności wygasła. Nie wystąpiło więc uchybienie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem zasadne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego, a nie oddalenie skargi. Co się tyczy zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 9 ust. 2f i ust. 2c w.K.R.S. przez przyjęcie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje także uchyleniem podjętych w tym postępowaniu czynności egzekucyjnych, należy podzielić zakwestionowane w skardze kasacyjnej zapatrywanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Istotnie, umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje nie tylko zakończenie tego postępowania, ale także uchylenie dokonanych w trakcie tego postępowania czynności egzekucyjnych. Stanowi o tym wprost art. 60 § 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Jakkolwiek przepisu tego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazał, dokonał jednak prawidłowej oceny zaistniałego skutku prawnego. Nietrafiony jest natomiast argument podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jakoby mimo umorzenia postępowania egzekucyjnego pozostały jednak w mocy prawa osób trzecich, nabyte na skutek tych czynności. Otóż Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym postanowieniem tegoż Naczelnika z dnia 28.11.2017 r. miał status wierzyciela, a nie osoby trzeciej. Skoro zatem postępowanie egzekucyjne, wszczęte jeszcze przed nabyciem przez Skarb Państwa mienia podmiotu uznanego za wykreślony z rejestru, nie było kontynuowane przeciwko Skarbowi Państwa w trybie przewidzianym w art. 9 ust. 2f zdanie drugie w.K.R.S., to jest przez wystawienie przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego przeciwko Skarbowi Państwa (gdyż tytuł wykonawczy wystawiony w tym trybie został uznany za wadliwy), doprowadziło to do niemożności dochodzenia tego roszczenia wobec ekspirowania terminu, w którym było to możliwe. Nietrafnie więc wnoszący skargę kasacyjna wywodzi, ze postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne nie unicestwiało skutków dokonanych w nim czynności egzekucyjnych: jakkolwiek bowiem postępowanie egzekucyjne faktycznie próbowano podjąć w terminie określonym w art. 9 ust. 2c w.K.R.S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela w 2016 r., które to tytuły wykonawcze organ egzekucyjny przyjął do realizacji i prowadził na ich podstawie egzekucję, niemniej postępowanie to ostatecznie zakończyło się umorzeniem wywołującym opisane wcześniej skutki, obejmujące także uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Natomiast ponowne wszczęcie postępowania na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych dnia 1. i 4.12.2017 r., nastąpiło już po upływie terminu ustanowionego w art. 9 ust. 2c w.K.R.S., co oznacza, że wszczęto je w okresie, gdy dochodzone nim roszczenia już wygasły. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, toteż Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach na rzecz Starosty K. kwotę 360 zł tytułem opłaty za uczestnictwo w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym radcy prawnego, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji. SWSA (del.) Adam Nita SNSA Tomasz Zborzyński SNSA Stanisław Bogucki