III SA/Kr 578/18

|Sygn. akt III SA/Kr 578/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 sierpnia 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Barbara Pasternak (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Ewa Michna, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r., sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia 27 grudnia 2017 r. ([...]) na podstawie art. 2 pkt 10 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2017. 489 ze zm.) w zw. z art. 104, 107 kpa Wójt Gminy odmówił A. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 20 listopada 2017 r. A. S. wystąpił z wnioskiem o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz K. i P. S. świadczeń alimentacyjnych. Organ I instancji ustalił, że zadłużenie A. S. na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł + odsetki ustawowe. Dalej organ przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśnił, że nie nakłada on na organ obowiązku umorzenia należności, ale daje takie uprawnienie, natomiast decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Organ I instancji dokonując analizy sytuacji rodzinnej i dochodowej A. S. ustalił, że został on warunkowo zwolniony z zakładu karnego i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką J. S. A. S. jest osobą zdrową, w sile wieku i w krótkim czasie po opuszczeniu zakładu karnego podjął zatrudnienie u dwóch pracodawców, dzięki czemu zaczął również regulować swoje zobowiązania. W ocenie organu I instancji, powyższe stanowi dowód na możliwość uregulowania przez odwołującego w przyszłości wszelkiego zadłużenia. Organ wskazał, że wprawdzie sytuacja dochodowa A. S. jest trudna, jednakże umorzenie zadłużenia prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania jego dzieci na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Zdaniem organu I instancji umorzenie należności przez organ właściwy wierzyciela powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego w sposób trwały nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Organ stwierdził, że sytuacja o jakiej mowa w niniejszej sprawie nie występuje. Od wyżej opisanej decyzji, w ustawowym terminie, odwołał się A. S., wyrażając swoje niezadowolenie z treści decyzji i podnosząc, że jest ona dla niego krzywdząca. A. S. zwrócił się z prośbą o dogłębne zbadanie sprawy, mając na uwadze jego bardzo ciężką i trudną sytuację. Decyzją z dnia 5 marca 2018 r. ([...]) na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podał, co następuje: Organem właściwym do umorzenia należności na zasadzie art. 30 ust. 2 ww. ustawy jest organ właściwy wierzyciela. W omawianej sprawie organem właściwym wierzyciela jest Wójt Gminy. Organ ten wydaje decyzję, która ma charakter uznaniowy, a zatem nawet w przypadku stwierdzenia, że zachodzą okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego opisane w tym przepisie, organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Podjęcie decyzji w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak stwierdził WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 767/11, że "przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, ograniczony jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w art. art. 7, 77 § 1 i innych przepisach kpa jak i kryteriami, które organ musi uwzględnić w każdym indywidualnym przypadku." Należy przy tym pamiętać, że zarzut dowolności wykluczają dokonane przez organ ustalenia, odzwierciedlone w materiale dowodowym zgromadzonym i rozpatrzonym w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. OSK 563/11). Organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wydanie decyzji odmawiającej A. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionych K. S. i P. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego było dopuszczalne. Zakres ustaleń jakich dokonał organ I instancji przeprowadzając postępowanie wyjaśniające nie budzi zastrzeżeń. Stan faktyczny został ustalony w sposób należyty, a jego ocena jest logiczna. Jednocześnie w omawianej sprawie został zgromadzony pełny materiał dowodowy i na jego podstawie przeanalizowano sytuację materialną i życiową wnioskodawcy w sposób wyczerpujący i spójny. Analiza tego materiału oraz wysnute przez organ I instancji wnioski także nie budzą zastrzeżeń, gdyż swoje stanowisko organ I instancji uzasadnił w skarżonej decyzji szeroko i czytelnie. Umorzenie w szczególności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu. W niniejszej sprawie wszystkie przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej w jakiej pozostaje wnioskodawca – A. S., były przedmiotem prawidłowych rozważań i ocen organu I instancji, który wyjaśnił, że w sytuacji odwołującego brak jest przesłanek nadzwyczajnej sytuacji, skutkującej koniecznością umorzenia należności. Wyjaśnić należy przy tym, że w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest do ustalenia sytuacji dochodowej. Z akt sprawy wynika, że odwołujący z dniem 30 sierpnia 2017 r. został warunkowo zwolniony z Zakładu Karnego, gdzie odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od 11 października 2011 r. do 30 sierpnia 2017 r. Przy zwolnieniu wypłacono odwołującemu z depozytu kwotę [...] zł. Z kolei z zaświadczenia o wykonywaniu pracy z dnia 30 sierpnia 2017 r. wydanego przez ww. zakład karny wynika, że A. S. podczas odbywania kary pozbawienia wolności pracował w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 sierpnia 2017 r. Po opuszczeniu zakładu karnego z dniem 2 listopada 2017 r. podjął pracę w firmie [...] M. S. podpisując umowę o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 1/4 etatu (zgodnie z kopią umowy o pracę z dnia 31 października 2017 r. - karta akt nr [...]). A. S. podjął również zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony w firmie [...] Sp. Z o.o. z siedzibą w K. - w wymiarze 1/4 etatu (zgodnie z kopią umowy o pracę z dnia 1 grudnia 2017 r. - karta akt nr [...]). Z akt sprawy wynika także, że odwołujący w listopadzie i grudniu dokonał wpłat tytułem alimentów na rzecz dzieci K. S. i P. S. (kopie przekazów pocztowych karta akt nr [...]). Z kolei we wniosku o umorzenie zadłużenia z dnia 19 listopada 2017 r. A. S. stwierdził, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, ale perspektywa jest obiecująca, gdyż podjął pracę i jest przekonany, że będzie to praca wieloletnia, dzięki czemu będzie mógł na bieżąco regulować swoje zobowiązania wobec dzieci. Odwołujący posiada wykształcenie zawodowe - zawód wyuczony malarz budowlany, ma również dodatkowe kwalifikacje, tj. blacharz - lakiernik, a to zgodnie z informacjami zawartymi w kwestionariuszu wywiadu alimentacyjnego z dnia 22 grudnia 2017 r.. Ustalono nadto, że A. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką J. S., która jest osobą schorowaną i wymagającą opieki; A. S. jest rozwiedziony i nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, nadto jest osobą zdrową i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że sytuacja dochodowa i rodzinna odwołującego się nie przemawia za umorzeniem należności, gdyż brak jest ku temu przesłanek "nadzwyczajnej sytuacji odwołującego" oraz byłoby to sprzeczne z interesem społecznym. Na powyższą decyzję A. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu skargi skarżący zrzucił przekroczenie dopuszczalnych granic uznania administracyjnego poprzez naruszenie i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, połączone z niewłaściwą jego subsumcją, na skutek pominięcia stanu faktycznego jakim jest sytuacja osobisto-majątkowa dłużnika alimentacyjnego, poprzez przyjęcie, iż skarżący nie spełnia warunków ustawowych co do umorzenia zaległych świadczeń alimentacyjnych. Z uwagi na powyższe A. S. wniósł o rozstrzygnięcie sprawy wyrokiem in merito, bądź uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2017. 2188 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018. 1302) dalej p.p.s.a., wg. którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub innych przepisach). Przedmiotem kontroli Sądu pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 marca 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 27 grudnia 2017 r. o odmowie umorzenia skarżącemu zadłużenia z tytułu wypłaconych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł. Ustalony w przedmiotowej sprawie przez organy stan faktyczny jawi się jako zupełny i nie jest przez skarżącego kwestionowany, mogąc stanowić podstawę orzekania. Przedmiotem sporu pozostaje ocena poczynionych na jego podstawie ustaleń prawnych znajdujących odzwierciedlenie w w/w decyzjach, których to rozstrzygnięć nie akceptuje skarżący. Oceniając zaskarżoną decyzję we wskazanym wyżej zakresie Sąd nie stwierdził naruszeń prawa uzasadniających wyeliminowanie tej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji z obrotu prawnego. Materialnoprawną ich podstawę stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2017.489 ze zm.), dalej u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Uprawnienie organu do orzekania w zakresie wskazanym w tym przepisie realizowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy określenie "może". To bowiem do uznania organu administracji ustawodawca pozostawił odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to, że organ administracji, mając na względzie ogólne zasady udzielania wsparcia z pomocy społecznej, ma co do zasady swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy, jak i jej wysokości. Zatem nawet wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy, umorzenie należności nie jest obligatoryjne. Uznanie to nie oznacza dowolności, bowiem warunkowane jest dokonaniem w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych oraz wymogiem należytego i przekonującego uzasadnienia rozstrzygnięcia. Uznanie nie może mieć charakteru dyskryminującego oraz powinno zostać oparte na jasnych i czytelnych, a więc poddających się kontroli kryteriach, które tak jak w rozpoznawanej sprawie muszą dotyczyć spełnienia przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. O ile bowiem samo uznanie administracyjne nie podlega kontroli Sądu, skoro z woli ustawodawcy organy administracji publicznej zostały wyposażone w pewien zakres swobody decyzyjnej, to kontroli podlega sposób skorzystania z tego uprawnienia, który wyznaczają normy kompetencyjne organu administracji oraz zgodność rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego i postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, analiza i wnioski wyciągnięte przez organy administracji z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie dają podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez te organy granic uznania administracyjnego. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należy traktować jako sytuację szczególną, wręcz całkowicie wyjątkową, możliwą do zastosowania tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko aktualnie uzyskiwane dochody, ale także i inne okoliczności, w tym stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Te kwestie są o tyle istotne, ponieważ działający w ramach uznania administracyjnego organ powinien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić lub by on nie narastał. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy gospodarstwo prowadzi on samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami oraz czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec 2 dzieci K. S. i P. S. Wnioskodawca zamieszkuje wraz z matką J. S., która wymaga opieki. A. S. jest zatrudniony w dwóch zakładach pracy (w wymiarze po ¼ etatu) z wynagrodzeniem zasadniczym po [...] zł brutto w każdym. Mimo, że wskazane dochody należy ocenić jako stosunkowo niskie, nie sposób pominąć pozostałych okoliczności z których wynika, że wiek skarżącego nie jest czynnikiem eliminującym go z rynku pracy ([...] lat), a nadto dobry stan zdrowia nie uniemożliwia mu podjęcia działań mogących doprowadzić do poprawy jego sytuacji dochodowej. W ocenie Sądu, w tak ustalonych okolicznościach za prawidłowe uznać należy stanowisko organów administracji, że sytuacja dochodowa A. S., jakkolwiek obiektywnie trudna, nie pozwala na jego uprzywilejowane potraktowanie. Zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 8 lutego 2018 r. IV SA/Gl 947/17 (LEX nr 2464313), sama sytuacja materialna, w tym także duże zadłużenie, nie może samo w sobie przesądzać za zasadnością umorzenia należności wypłaconych osobom uprawnionym. Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2017r. I OSK 2471/15 (LEX nr 2336910) wskazał, że samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. W konsekwencji, wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji korzystniejszej względem innych dłużników alimentacyjnych. Jak słusznie wskazały organy, zabezpieczenie społeczne nie ma bowiem na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców na podatników, a do tego faktycznie sprowadzają się oczekiwania skarżącego, przez co z uwagi na opisane okoliczności nie mogą zostać uwzględnione tak w całości, jak i w części. Reasumując należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, czemu w sposób wyczerpujący dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji odmawiając skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi. Stosownie do powyższego, skarga na podstawie art. 151 ppsa podlegała oddaleniu.