II FSK 778/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia WSA del. Dominik Gajewski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 538/18 w sprawie ze skargi W.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowań dotyczących odpowiedzialności podatkowej płatnika oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 538/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę W.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 marca 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowań dotyczących odpowiedzialności podatkowej płatnika. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku organ zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty, tj. oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz o wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, zarzucając mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), tj. naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 pkt 1 oraz w związku art. 165a § 1 i art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 800 z późn. zm.), zwanej dalej "O.p.", poprzez niezasadne uchylenie postanowienia organu odwoławczego wskutek błędnej wykładni ww. przepisów Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji ich niewłaściwego zastosowania, poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie mógł mieć zastosowania przepis art. 165a § 1 O.p. dotyczący odmowy wszczęcia postępowania oraz że nie było podstaw ku temu, aby zaniechać stosowania trybu z art. 169 § 1 O.p., podczas gdy organ podatkowy dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 165a § 1 O.p. i właściwie go zastosował w niniejszej sprawie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 w związku z art. 106 § 4 i § 5 p.p.s.a. w związku z art. 228 § 2 k.p.c. w związku z art. 187 § 3. i art. 169 § 1 O.p poprzez niezasadne uchylenie postanowienia organu z powodu braku wezwania (przez organ) wnoszącego podanie do usunięcia braku formalnego, który był nieusuwalny zarówno w momencie wydawania postanowienia przez organ jak i w momencie wyrokowania, co było znane z urzędu (ze względu na znaczną ilość prowadzonych postępowań) zarówno organowi jak i Sądowi, a także powszechnie znane (jawność KRS) oraz przyznane przez samego skarżącego w toku postępowania administracyjnego, a także zobowiązanie organu w ponownie przeprowadzonym postępowaniu do wezwania wnoszącego podanie do uzupełnienia nieusuwalnego braku formalnego, co dodatkowo stoi w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania (art. 125 § 1 O.p.); 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 165a § 1 i art. 169 § 1 O.p. poprzez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia, pomimo braku istotnego wpływu stwierdzonych przez Sąd uchybień na wynik sprawy, czego wymaga tenże przepis p.p.s.a. (w obydwu przypadkach mamy do czynienia z formalnym zakończeniem postępowania, bez merytorycznego rozpatrzenia żądania wnioskodawcy); a gdyby nawet uznać, że jakieś naruszenie przepisów O.p. nastąpiło, to nie musi mieć ono w każdym przypadku istotnego wpływu na wynik sprawy, zatem to Sąd powinien wykazać możliwość istotnego wpływu na wynik konkretnej sprawy, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wszystkie trzy zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do tej samej kwestii, zasadne jest więc łączne ich rozpatrzenie. Sporne jest natomiast następujące zagadnienie: czy organ podatkowy zobowiązany był do wezwania skarżącego w trybie art. 169 § 1 O.p. do wykazania umocowania do działania w imieniu spółki poprzez przedłożenie odpowiedniego dokumentu, przy jednoczesnym jego poinformowaniu, iż nieusunięcie braku formalnego podania skutkować będzie jego pozostawieniem bez rozpatrzenia. Sąd utrzymuje, że na organie taki obowiązek spoczywał, organy natomiast wyrażają pogląd, że takiego obowiązku nie było. Trzeba tutaj podkreślić, iż organ swoje działanie (niewezwanie skarżącego i odmowa wszczęcia postępowania) motywuje tym, iż było niewątpliwe, że brak nie mógł zostać uzupełniony – wynikało to nie tylko z wiedzy organu z urzędu, ale i zostało przyznane przez skarżącego wnoszącego pismo. NSA pragnie zauważyć, że co do zasady okoliczność, iż postępowanie przed organami podatkowymi ma charakter sformalizowany, nie powinna oznaczać zarazem, że podejmowanie przez nie czynności procesowych ma odbywać się w oderwaniu od uwzględnienia okoliczności, które czynią działania procesowe bezcelowymi i zbędnymi. Stanowisko skarżącego wyrażone we wniosku w sposób jasny wskazywało na to, w jakiej roli występuje. Do tego nie bez znaczenia jest kontekst zasady przewidzianej w art. 125 § 1 O.p. - organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Dalej jeszcze wskazać można na pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 5 lipca 2018, sygn. akt I FSK 1282/16, w którym stwierdzono: "[a]rt. 165a § 1 o.p. może być stosowany również do wniosków, które z założenia (wynika to z odpowiednich regulacji prawnych) nie mogą wszcząć postępowania przed organami podatkowymi, ponieważ nie są to tzw. postępowania wnioskowe. W przypadku tego rodzaju wniosków organ podatkowy stosuje powyższy przepis w tym właśnie celu, by odmówić działania na otrzymany wniosek strony, w żaden sposób nie odnosząc się natomiast do istoty sprawy, której wniosek ten dotyczy. Przepis art. 165a § 1 o.p. znajduje więc zastosowanie także do wniosków, które wprawdzie wywołują (inicjują) reakcję organu podatkowego, jednakże z uwagi na wynikający z przepisów prawa tryb wszczęcia danego postępowania (z urzędu), reakcja ta może sprowadzić się jedynie do oceny, że wniosek jest nieskuteczny - nie może wszcząć postępowania prowadzącego do załatwienia wskazanej w tym wniosku sprawy. Innymi słowy, to właśnie przepis art. 165a § 1 o.p. wskazuje sposób postępowania organu podatkowego w sytuacji, gdy wynikający z przepisów prawa tryb wszczęcia danego postępowania (z urzędu) powoduje, że wniosek nie może być skuteczny". Kwestia sporna w przytoczonym wyroku była zupełnie inna niż w sprawie niniejszej, niemniej we wskazanym fragmencie warto jest zwrócić uwagę na to, jak skład orzekający podkreślał formalny charakter przeszkód, które łączyć trzeba z art. 165a § 1 O.p. Mowa jest tutaj o tym, gdy to z przepisów prawa wynika, iż wniosek nie będzie mógł być uznany za skuteczny. W sprawie niniejszej zasadnie organ miał prawo zakładać, iż wniosek nie będzie skuteczny. Niemniej, nawet gdyby takie założenie było słuszne, nie może uzasadniać ono odstąpienia od formalnych wymogów i trybu postępowania, o których mowa w art. 169 § 1 O.p. Przede wszystkim ze względu na to, że mamy tutaj do czynienia z konfliktem dwóch norm, z których jedna wyraźnie zwiększa sferę uprawnień jednostki (podatnika, strony, skarżącego), dając jej – choćby teoretycznie – sposobność realizacji jej podstawowych praw (do tych należy prawo do rozpatrzenia jej wniosku). Działanie w trybie, który przedstawił Sąd pierwszej instancji, pozwala uniknąć wszelkich wątpliwości co do tego, czy w sprawie do strony rzeczywiście postępowanie nie mogło być wszczęte. Prymat dążenia do merytorycznego rozpatrzenia sprawy nad jej formalnym i szybkim zakończeniem uzasadnia, iż wszystkie zasady opisane przez skarżącego kasacyjnie (w tym zwłaszcza zasada szybkości postępowania) nie mogły okazać się argumentem przeważającym na rzecz stanowiska organu. Dlatego też, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną należało oddalić. ----------------------- 1