II GSK 59/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 467/18 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 17 maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 467/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 17 maja 2018 r. nr [...]w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 16 listopada 2016 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Białymstoku przeprowadzili w lokalu C. przy ul. K. w Białymstoku, kontrolę w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych. W lokalu ujawniono automat do gry o nazwie A. (Quizomat). W ramach kontroli przeprowadzono eksperyment. W protokole kontroli stwierdzono, że kontrolowane urządzenie jest urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskanie wygranej pieniężnej oraz rzeczowej w postaci punktów, co umożliwia przedłużenie gry lub rozpoczęcie nowej bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a gra na nim zawiera element losowości. Ustalono, że dysponentem automatu jest Spółka H. Sp. z o.o. z siedzibą w B., z którą skarżąca zawarła umowę dzierżawy powierzchni stanowiącej część wskazanego lokalu. W ramach postępowania karno-skarbowego uzyskano opinię Jednostki Badającej Wydziału Laboratorium Celnego Izby Celnej w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2016 r., w której stwierdzono, że ww. urządzenie jest urządzeniem elektronicznym; prowadzenie gier jest możliwe wyłącznie po zakredytowaniu automatu kwotą pieniężną, gry na automacie mają charakter komercyjny, gry mają charakter losowy, zawierając równocześnie element losowości – otrzymywane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku ustalił, że skarżąca nie posiada i nie posiadała w dniu zatrzymania urządzenia koncesji na prowadzenie kasyna gry, jak również zezwolenia na urządzanie gier na automatach urządzanych w salonach gier lub automatach o niskich wygranych, w rozumieniu art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej u.g.h.) Decyzją z dnia 11 stycznia 2018 r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 12.000 zł. Rozpatrując odwołanie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (DIAS) podzielił stanowisko organu I instancji, że przedmiotowy automat spełnia kryteria ustawowe dla automatów do gier określone w przepisach u.g.h. Organ odwoławczy potwierdził też, że ani posiadacz automatu, ani skarżąca posiadająca tytuł prawny do lokalu nie dysponowali koncesją lub zezwoleniem na prowadzenie działalności w zakresie urządzania gier hazardowych. W ocenie organu odwoławczego nie budzi także wątpliwości, że urządzającym gry na wskazanym na wstępie automacie jest skarżąca i to ona podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wydzierżawiła powierzchnię pod automat, umożliwiła wstawienie automatu do lokalu jego posiadaczowi, zapewniła ciągłość gry na przedmiotowym urządzeniu poprzez udostępnienie go do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej. Z zawartej umowy dzierżawy powierzchni wynika, że czynsz dzierżawny powiązany został z eksploatacją zainstalowanego w lokalu urządzenia do gier. W § 3 ust. 1 umowy dzierżawy z dnia 9 września 2016 r. strony umowy ustaliły, że czynsz dzierżawny płatny jest od chwili uruchomienia Quizomatów do miesiąca, w którym Quizomaty przestały być eksploatowane (włącznie). W przypadku nie eksploatowania Quizomatów obowiązek zapłaty czynszu aktualizuje się w miesiącu, w którym rozpoczęła się eksploatacja Quizomatów lub Quizomat dotychczas eksploatowany został zastąpiony nowym uruchomionym Quizomatem. Zgodnie z umową dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającej miesięczny czynsz dzierżawny w wysokości 35% od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych Ouizomatach umieszczonych na podstawie umowy w przedmiocie dzierżawy. Oddalając skargę Sąd I instancji w pierwszej kolejności wskazał na treść uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, i stwierdził, że jest nią związany. Sąd zaakceptował ustalenia organu I instancji, że na spornym automacie były urządzane gry losowe w rozumieniu u.g.h. Stwierdził, że wobec tego, a także w związku z tym, że skarżąca nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna, ani innego zezwolenia, o którym mowa w ustawie hazardowej, zasadnym było nałożenie na nią kary zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Za niezasadny WSA uznał zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. poprzez przyjęcie, że skarżąca mogła być w przedmiotowej sprawie uznana za osobę urządzającą grę w rozumieniu ustawy. Wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż skarżąca nie tylko udostępniła powierzchnię w swoim lokalu pod automat do gier, ale również zobowiązała się do zapewnienia prawidłowego przebiegu gry. Swoim zachowaniem skarżąca udostępniła lokal do zainstalowania urządzeń, przystosowania go do tego rodzaju działalności, następnie umożliwiła dostęp do automatów nieograniczonej liczbie graczy, zobowiązując się do utrzymania automatów w stanie aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wyczerpując tym samym desygnaty pojęcia "urządza". Działalność ta miała przy tym charakter komercyjny, gdyż automat udostępniono w lokalu gastronomicznym dla bliżej nieokreślonych osób, a udział w grze uzależniony był od wpłaty gotówki (zakredytowania automatu). Obie strony umowy dzierżawy były przy tym zainteresowane, by zainstalowany w barze skarżącej automat funkcjonował. W konsekwencji skarżąca podlega karze pieniężnej, jako urządzająca gry. Formalnie zawarta umowa najmu oznaczała bowiem swego rodzaju porozumienie co do wspólnego przedsięwzięcia w zakresie urządzania gier na automacie w lokalu skarżącej i partycypowania w czerpanym z tego dochodzie. Z powyższych względów skargę, jako nieuzasadnioną, Sąd oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze. zm., dalej jako p.p.s.a.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 4 u.g.h. poprzez skierowanie decyzji wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry do podmiotu niebędącego zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na prowadzenie kasyna gry, a tym samym niemogącego podlegać karze pieniężnej, bowiem skarżąca nie była osobą urządzającą gry hazardowe, nie była właścicielem automatów, nie czerpała korzyści z urządzanych gier, nie nadzorowała, nie konserwowała maszyny, lecz była jedynie podmiotem wydzierżawiającym część lokalu podmiotowi zajmującemu się tego typu działalnością, tj. H. Sp. z o.o. w B., 2. art. 151 p.p.s.a. w z w. z art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 133 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (dalej jako o.p.) w zw. z art. 89 ust, 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi wskutek uznania, że w postępowaniu przed organami administracji publicznej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy decyzja o nałożeniu kary pieniężnej została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, bowiem skarżąca nie była podmiotem urządzającym gry hazardowe, lecz jedynie wydzierżawiała część lokalu podmiotowi zajmującemu się tego rodzaju działalnością, tj. H. Sp. z o.o. w B., 3. naruszeniu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i art, 122 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi wskutek uznania, że w postępowaniu przed organami administracji publicznej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy organ podatkowy nie podjął wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, bowiem nie podjął czynności zmierzających do ustalenia, czy właściciel automatów posiada koncesje i zezwolenia na zajęte maszyny, co w konsekwencji doprowadziło do uznania skarżącą za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry, 4. naruszeniu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 o.p., art, 121 § 1 o.p., art. 125 § 1 o.p. oraz z art. 188 o.p. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi wskutek uznania, że w toku postępowania przed organami administracji publicznej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy organy podatkowe nie podjęły wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy, w szczególności bowiem pominęły wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków (pracowników H. Sp. z o.o. w B.), podczas gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla rozpoznawania niniejszej sprawy, gdyż to H. Sp. z o.o, w B. była właścicielem automatów i urządzała gry hazardowe. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Organ złożył odpowiedź na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec zrzeczenia się rozprawy przez skarżącą kasacyjnie oraz nie zażądania przeprowadzenia rozprawy przez DIAS, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Autor skargi kasacyjnej kwestionuje w pierwszej kolejności dokonaną przez sąd wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 6 ust. 4 u.g.h. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu urządzającego gry na automatach, jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Należy stwierdzić, że ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Wobec powyższego za trafne uznać należy stanowisko WSA, że urządzającym grę, jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. W uzasadnieniu wyroku WSA wyjaśnił, na podstawie jakich okoliczności uznał skarżącą za podmiot urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Stwierdził, że skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zawarła umowę dzierżawy powierzchni stanowiącej część lokalu ze spółką z o.o. H., w ramach której umożliwiła ww. spółce zainstalowanie urządzenia do gier. Zgodnie z umową z dnia 9 września 2016 r. wydzierżawiająca zobowiązała się do udostępnienia dzierżawcy energii elektrycznej celem umożliwienia podłączenia urządzenia. Dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającej miesięczny czynsz dzierżawy płatny w chwili uruchomienia urządzenia do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane. Czynsz ten został ustalony w wysokości 35% od sumy dochodów uzyskanych z uruchomionego urządzenia, skarżąca ponosiła więc ryzyko ekonomiczne związane z procesem urządzania gier i była zainteresowana, aby przychody te były jak największe. Zgodnie z § 6 umowy wydzierżawiająca zobowiązała się zapewnić niezbędne środki bezpieczeństwa oraz odpowiednie zabezpieczenie techniczne w celu uzyskania największego poziomu ochrony umieszczonego w jej lokalu na podstawie umowy dzierżawy urządzenia, w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia umieszczonego na podstawie umowy urządzenia wydzierżawiająca była zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tym dzierżawcę, dzierżawca miał zapewnić wydzierżawiającej obsługę prawną związaną z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzenia w niezbędnym zakresie, nadto wydzierżawiająca zobowiązała się do utrzymania przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatowanie urządzenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego całokształt umownych postanowień uzasadniał, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zasadność twierdzenia, że skarżąca dokonywała czynności dotyczących organizacji gier i zastosowanie wobec niej pojęcia "urządzającej gry", które to ustalenie nie zostało skutecznie zakwestionowane. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zasada zupełności materiału dowodowego, o której mowa w art. 187 § 1 o.p. nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, a także wówczas, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do nieodmiennej konstatacji, iż z innych dowodów poza ujawnionymi nie należy oczekiwać zmiany ustalonego stanu faktycznego. Zgodnie z art. 188 o.p. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Podkreślić w tym miejscu należy, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy był na tyle wyczerpujący, że nie zaistniała potrzeba przeprowadzenia dalszych dowodów. Ponieważ skarżąca została uznana za urządzającą gry z przyczyn wyżej opisanych, brak było podstaw do przeprowadzenia postępowania dowodowego (przesłuchania świadków) w celu ustalenia, że nie była właścicielką automatów, czego zresztą jej nie przypisywano. Bez wpływu na odpowiedzialność skarżącej pozostają także takie okoliczności jak to czy właściciel automatów posiadał "koncesje i zezwolenia" na zajęte maszyny. Jest okolicznością w sprawie nie kwestionowaną, że lokal skarżącej nie był kasynem gry. Organy orzekające trafnie uznały, że istotne okoliczności sprawy zostały już wyjaśnione w zebranym materiale dowodowym i umożliwiały tym samym wydanie decyzji. Sąd I instancji stanowisko to podzielił, a NSA nie znalazł przyczyn, które uzasadniałyby odmienny pogląd w tej kwestii. W szczególności skarżącej kasacyjnie nie udało się podważyć oceny organów, zaakceptowanej przez Sąd I instancji, co do zupełności zebranego materiału dowodowego i braku konieczności prowadzenia dalszych ustaleń okoliczności sprawy. W ocenie NSA, Sąd I instancji trafnie ocenił, że w toku postępowania organy zebrały i rozpatrzyły cały zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z przepisami art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 197 o.p. prawidłowo uznając, że gry organizowane na kontrolowanych automatach mają losowy charakter i wykluczając tym samym twierdzenie o ich zręcznościowym charakterze, a skarżąca była "urządzającą" gry hazardowe w rozumieniu przepisów u.g.h. Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest też zarzut naruszenia przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., ponieważ zgodnie z art. 8 u.g.h. do postępowań w sprawach określonych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, zatem przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie mają zastosowania. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.