I SA/Wa 257/18
WyrokWSA w Warszawie2018-08-24
Skład orzekający: Iwona Kosińska, Dariusz Pirogowicz, Dariusz Chaciński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może wstrzymać wykonanie decyzji na podstawie prawdopodobieństwa, że jest ona dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, jeśli to prawdopodobieństwo opiera się na antycypowaniu wyniku innego postępowania dotyczącego aktu prawnego, od którego zależy wstrzymywana decyzja?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może wstrzymać wykonania decyzji na podstawie prawdopodobieństwa, że jest ona dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, jeśli to prawdopodobieństwo opiera się na antycypowaniu wyniku innego postępowania dotyczącego aktu prawnego, od którego zależy wstrzymywana decyzja. Dopiero ostateczne lub prawomocne stwierdzenie nieważności aktu pierwotnego mogłoby wskazywać na prawdopodobieństwo rażącego naruszenia prawa przez decyzję zależną. Ponadto, powoływanie się na rażące naruszenie zasady skargowości jest wątpliwe w świetle prawomocnego wyroku NSA oddalającego skargi w tej sprawie.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji z lat 1991-1992 dotyczących nieruchomości, które miały nie podlegać przejęciu na cele reformy rolnej. Minister utrzymał w mocy własne postanowienie o wstrzymaniu wykonania, opierając się na prawdopodobieństwie rażącego naruszenia prawa przez pierwotne decyzje, wynikającego z wadliwości uchwały z 1932 r. oraz z naruszenia zasady skargowości. Skarżący kwestionowali zasadność wstrzymania, podnosząc m.in. kwestię znacznego upływu czasu od wydania aktów prawnych i wyroku Trybunału Konstytucyjnego.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. oraz poprzedzające je postanowienie tego Ministra z [...] września 2017 r. Zasądził także od Ministra na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2018 r. sprawy ze skarg S.K. i K.S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S.K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K.S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] września 2017 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] pismem z [...] września 2014 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. stwierdzającej, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej KW [...] o łącznej powierzchni [...] ha oraz część nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW [...] o łącznej powierzchni [...] ha ozn. geod. obrąb [...] ark. [...] dz. [...] i [...] – nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. zawiesił postępowanie na wniosek wnioskodawcy.
Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] pismem z [...] sierpnia 2017 r. wystąpił z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. oraz decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] września 2017 r., wydanym na podstawie art. 159 § 1 k.p.a. wstrzymał wykonanie decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. oraz decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r.
W.L., S.K., A.S., M.S., M.S., N.M. i K.S. wystąpili z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] września 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym decyzje z lat 1991-1992 stwierdzały, że nieruchomość należąca dawniej do M.F., położona w [...], nie mogła podlegać przejęciu na cele reformy rolnej, ponieważ utraciła charakter nieruchomości ziemskiej w wyniku parcelacji na działki budowlane, dokonanej przed 1 września 1939 r. Orzekające wówczas organy swoją ocenę prawną oparły m.in. na uchwale Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r., zatwierdzającej plan parcelacyjny dla nieruchomości M.F. w [...]. Zdaniem Skarbu Państwa wymieniona uchwała rażąco naruszała prawo, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wynika to z faktu, że plan parcelacji został zatwierdzony jeszcze przed uznaniem tego terenu za teren budowlany, co rażąco naruszać ma art. 52 i 53 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202, ze zm.). Od lat prowadzone jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały, nie zostało ono jednak prawomocnie zakończone. W dotychczasowych rozstrzygnięciach organy prowadzące postępowanie (Wojewoda [...] oraz Minister Infrastruktury, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]) stanęły na stanowisku, że uchwała rażąco narusza prawo. Decyzje wydane przez te organy były unieważniane lub uchylane przez sądy administracyjne wyłącznie z przyczyn formalnych, takich jak niewłaściwość organu i nieprawidłowe ustalenie stron postępowania (wyrok WSA w Warszawie z 15 lipca 2009 r., I SA/Wa 1814/08; wyrok WSA w Poznaniu z 5 marca 2015 r., IV SA/Po 966/14). Zachodzi więc prawdopodobieństwo, że uchwała Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r. zostanie ostatecznie uznana za rażąco naruszającą prawo, co oznaczałoby, że sporny teren nie mógł być uznany za teren budowlany, jak uczynili to w decyzjach z 1991 r. i 1992 r. Wojewoda [...] i Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Tym samym decyzje z lat 1991 – 1992, jako decyzje przedmiotowo zależne od uchwały z 1932 r., także musiałyby być uznane za rażąco naruszające prawo (uchwała NSA z 13 listopada 2012 r., I OPS 2/12). Ponadto Skarb Państwa dowodzi, że kwestionowane decyzje Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej i Wojewody [...] zostały wydane w postępowaniu instancyjnym (w trybie zwykłym), mimo że wniosek A.F. z [...] marca 1991 r. dotyczył wzruszenia orzeczeń z 1948 r. w trybie stwierdzenia nieważności. Zdaniem Skarbu Państwa organy orzekające, wbrew zasadzie skargowości, orzekły w innej sprawie, niż żądał tego wnioskodawca, pomijając istnienie orzeczeń z 1948 r., co rażąco naruszać ma art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 61 § 1 k.p.a. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że organ jest związany żądaniem strony i może prowadzić postępowanie wyłącznie w granicach wniosku (wyrok NSA z 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99). Z tych wzglądów należy przyjąć, że istnieje prawdopodobieństwo, że kwestionowane decyzje z lat 1991-1992 dotknięte są wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co uzasadnia wstrzymanie ich wykonania.
Minister wskazał, że przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej następowało z mocy prawa, a decyzje wydawane na podstawie § 5 ust 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 51) mają charakter wyłącznie deklaratoryjny. Nie podlegają one wykonaniu w ścisłym tego słowa znaczeniu, mogą jednak prowadzić do określonych następstw, polegających na wykreśleniu Skarbu Państwa (lub innego podmiotu publicznego) z ksiąg wieczystych i wpisaniu w jego miejsce spadkobierców dawnego właściciela, którzy mogliby rozporządzać nieruchomością (zbywać ją, obciążać), a to byłoby skutkiem trudnym do odwrócenia i mogącym wyrządzić znaczne szkody.
Minister zaznaczył, że jeżeli nastąpiło zawieszenie postępowania, nie może ono ani dalej się rozwijać, ani też skończyć, gdyż w tym czasie ustają jakiekolwiek czynności procesowe. Istotą tego przepisu jest zakaz prowadzenia czynności procesowych, zmierzających do zakończenia sprawy decyzją administracyjną, tj. przeprowadzania dowodów, wzywania stron do dokonania określonych czynności i zawiadamiania stron o tych czynnościach i dowodach. Wstrzymanie wykonania decyzji nie mieści się w zakresie tego typu czynności – jest to instytucja o charakterze samoistnym, uregulowana w Dziale II Rozdziale 13 k.p.a., dotyczącym trybów nadzwyczajnych. Wstrzymanie wykonania może nastąpić w każdym czasie trwania postępowania, zarówno we wcześniejszej fazie, w trakcie postępowania wyjaśniającego dotyczącego dopuszczalności stwierdzenia nieważności, jak i później – do czasu wydania decyzji (Komentarz do art. 159 [w:] M. Wierzbowski, R. Hauser, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. 4, Warszawa 2017). Wstrzymanie wykonania mieściło się w kategorii niezbędnych czynności podejmowanych w czasie zawieszenia postępowania. Na spornej nieruchomości znajduje się [...] port [...] oraz [...] tor wyścigowy. Funkcjonujące w obrocie prawnym decyzje z 1991-1992 r., korzystne dla spadkobierców dawnego właściciela, mogą posłużyć do ujawnienia ich prawa własności w księgach wieczystych, a następnie prowadzić do rozporządzenia nieruchomością. W przypadku uznania, że decyzje te dotknięte są wadą nieważności, skutki rozporządzenia nieruchomością byłyby trudne do odwrócenia i wyrządzałyby poważną szkodę dla interesu społecznego (art. 102 k.p.a.) z uwagi na istniejący na tym obszarze [...] port [...] będący strategicznym elementem infrastruktury transportowej państwa, zaspokajającym potrzeby społeczeństwa w zakresie transportu [...].
Organ zaznaczył, że niezasadne są twierdzenia, że stwierdzenie nieważności wymienionych rozstrzygnięć naruszałoby art. 2 Konstytucji, co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, gdyż od wydania zarówno uchwał z 1932 r., jak i decyzji z lat 1991-1992 minął znaczny upływ czasu (odpowiednio 85 i 25 lat), a akty te były podstawą nabycia praw przez M.F. oraz jego spadkobierców. Przywołany wyrok nie derogował żadnego przepisu. Jest to tzw. wyrok zakresowy o pominięciu prawodawczym, co oznacza, że jego wykonanie należy do ustawodawcy, który zobowiązany jest wprowadzić odpowiednie zmiany i określić, jaki okres uważany jest za "znaczny upływ czasu". Wyrok nie został dotychczas wykonany. W tym stanie rzeczy organy nie są zobowiązane do samodzielnego, arbitralnego ustalenia terminu, po którego upływie byłaby wyłączona możliwość stwierdzania nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Wyrok TK z 12 maja 2015 r. nie kwestionuje możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego w odniesieniu do decyzji, od wydania których nastąpił znaczny upływ czasu. Z negatywną oceną TK spotkał się jedynie brak ograniczenia czasowego (przesłanki negatywnej – art. 156 § 2) stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Po wprowadzeniu postulowanej przez TK przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności, w razie uznania, że decyzja wydana wiele lat temu rażąco narusza prawo, organ nie stwierdzi nieważności, lecz ograniczy się do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.). Art. 159 k.p.a. nakazuje wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1. Przepis art. 159 k.p.a. w ogóle nie odnosi się do treści art. 156 § 2, tak więc wstrzymanie wykonania następuje w przypadku prawdopodobieństwa wystąpienia wad z art. 156 § 1 k.p.a., bez względu na to, czy w sprawie zachodzi którakolwiek z przesłanek negatywnych z art. 156 § 2 k.p.a. (upływ czasu, nieodwracalne skutki prawne). Nawet gdyby uznać, że znaczny upływ czasu uniemożliwia stwierdzenie nieważności ocenianych decyzji dotyczących majątku w [...] (do czego dziś brak normatywnych podstaw – na skutek niewykonania wyroku TK), to niezależnie od tej negatywnej przesłanki już samo prawdopodobieństwo istnienia wad z art. 156 § 1 k.p.a. pozwala na wstrzymanie wykonania decyzji.
S.K. wniósł skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r., zarzucając mu naruszenie:
1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 156 § 1 i 2 k.p.a. poprzez dokonanie pobieżnej i dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności uchwały Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r., decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] czerwca 1992 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. i dokonania oceny bez uwzględnienia wszelkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. bez uwzględnienia faktu, że ww. uchwała czy decyzje były wydawane około 25-85 lat temu i stanowiły podstawę nabycia prawa przez M.F., co w konsekwencji stanowi poważne niebezpieczeństwo dla bezpieczeństwa porządku prawnego, podczas gdy planowane stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. pomimo znacznego upływu czasu od dnia wydania decyzji stanowi naruszenie Konstytucji, z tego względu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, stwierdził niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji;
2) art. 8 k.p.a. i art. 124 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ogólnikowe uzasadnienie przyczyn wstrzymania wykonania decyzji i powołanie się na opinię Skarbu Państwa, że uchwała Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r. zatwierdzającej plan parcelacyjny dla nieruchomości M.F. rażąco naruszała prawo, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności, podczas gdy jak sam organ zauważył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności prowadzone jest od wielu lat, nie zostało ono jednak prawomocnie zakończone, nadto sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały z [...] czerwca 1932 r. były prowadzone 3-krotnie i żadna nie zakończyła się stwierdzeniem jej nieważności, a od chwili wydania uchwały minęło 85 lat, co w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13, czyni bezprzedmiotowym prowadzenie postępowania w sprawie;
3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. w zw. z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. polegające na dokonywaniu rozszerzającej wykładni wniosku z 16 sierpnia 2017 r. Skarbu Państwa o wstrzymanie wykonania decyzji z 1992 r. i 1991 r., podczas gdy organ w ramach niniejszego postępowania nie jest uprawniony szukać i uzasadniać motywów ewentualnego uznania za rażąco naruszającą prawo uchwałę Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r., zatwierdzającą plan parcelacyjny dla nieruchomości M.F., gdyż tym samym w sposób niedopuszczalny wyszedł poza granice postępowania oraz dokonał rozstrzygnięcia o istocie sprawy, która nie była przedmiotem postępowania o wstrzymanie;
4) art. 7 Konstytucji poprzez wstrzymanie wykonania decyzji z uwagi na podejrzenie rażącego naruszenia prawa w decyzji z 1991 r. i 1992 r., mimo iż ograniczenie terminów do wzruszania decyzji administracyjnych jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego i uzasadnionym interesem obywateli;
5) art. 2 Konstytucji poprzez naruszenie wzorca konstytucyjnego przez to, że organ dopuszcza ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej czy też uchwały wydanej 85 lat wcześniej, nie biorąc pod uwagę w ogóle okoliczności, jaki czas upłynął od jej ogłoszenia, a ponadto mimo to, iż z decyzji tej wnioskodawca wywodzi swoje prawa w przekonaniu o jej trwałości, podczas gdy przepis ten kwestionuje słuszność rozwiązania, które bez żadnych ograniczeń czasowych pozwala na nałożenie sankcji (dolegliwości) na stronę, która przez bardzo długi okres wywodziła swoje prawa z aktu administracyjnego z przekonaniem o jego trwałości.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z [...] września 2017 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. wniosła również K.S., zarzucając mu naruszenie:
1) art. 102 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w czasie zawieszenia postępowania mimo tego, iż nie zachodził stan zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego ani wyrządzenia poważnych szkód interesowi publicznemu;
2) art. 159 § 1 k.p.a. poprzez:
a) wydanie zaskarżonego postanowienia mimo nieistnienia prawdopodobieństwa, aby decyzje, co do których wnioskodawca domaga się stwierdzenia nieważności, były dotknięte którąkolwiek z zarzucanych im wad;
b) wstrzymanie decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1991 r. oraz decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. mimo tego, iż nie są to decyzje nadające się do wykonania;
3) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, mimo nie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W pismach z [...] marca 2018 r. uczestnicy postępowania Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] i Miasto [...] wnieśli o oddalenie skarg.
W pismach z [...] kwietnia 2018 r. uczestnik postępowania Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w W. wniosło o oddalenie skarg.
Postanowieniem z 10 maja 2018 r., I SA/Wa 258/18, Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wszczęcie na skutek skarg S.K. i K.S. oraz prowadzić je pod sygn. I SA/Wa 257/18.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skargi podlegały uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 159 § 1 k.p.a. "Organ administracji publicznej, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1." Aby zatem wstrzymać wykonanie decyzji, która jest przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności, należy wykazać prawdopodobieństwo, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
W niniejszej sprawie organ wskazał na dwojakiego rodzaju okoliczności wskazujące na prawdopodobieństwo wystąpienia wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. Po pierwsze, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym decyzje z lat 1991-1992 stwierdzały, że nieruchomość należąca dawniej do M.F., położona w [...], nie mogła podlegać przejęciu na cele reformy rolnej, ponieważ utraciła charakter nieruchomości ziemskiej w wyniku parcelacji na działki budowlane, dokonanej przed 1 września 1939 r. Orzekające wówczas organy swoją ocenę prawną oparły m.in. na uchwale Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r., zatwierdzającej plan parcelacyjny dla nieruchomości M.F. w [...]. Zdaniem Skarbu Państwa, podzielanym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wymieniona uchwała mogła rażąco naruszać prawo, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), gdyż plan parcelacji został zatwierdzony jeszcze przed uznaniem tego terenu za teren budowlany, co rażąco naruszać ma art. 52 i 53 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202, ze zm.). Po drugie, decyzje z lat 1991-1992 zostały wydane w postępowaniu instancyjnym (w trybie zwykłym), mimo że wniosek A.F. z [...] marca 1991 r. dotyczył wzruszenia orzeczeń z 1948 r. w trybie stwierdzenia nieważności. Zdaniem organu mogło się to odbyć z rażącym naruszeniem zasady skargowości, gdyż organy orzekły w innej sprawie, niż żądał tego wnioskodawca, pomijając istnienie orzeczeń z 1948 r., co rażąco naruszać ma art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 61 § 1 k.p.a.
W ocenie sądu obydwa podane przez organ nadzoru powody wstrzymania wykonania decyzji z lat 1991-1992 nie wskazują na prawdopodobieństwo, że są one dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W orzecznictwie podkreśla się, że "Wstrzymanie wykonania decyzji w trybie art. 152 § 1 lub art. 159 § 1 kpa winno być traktowane jako środek ostateczny, oparty na udokumentowanych i wiarygodnych materiałach dowodowych. Zbyt szybkie i nie poparte dostatecznie udokumentowanymi dowodami na istnienie przesłanek wskazujących na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji ostatecznej, korzystanie z instytucji wstrzymania wykonania decyzji, może stanowić naruszenie zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznych" (zob. wyrok NSA z 2.09.1998 r., IV SA 2311/96, LEX nr 43803).
Z tego można wyprowadzić wniosek, że prawdopodobieństwo stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej nie może opierać się na antycypowaniu przez organ nadzoru nieważności uchwały Wydziału Powiatowego dla Powiatu [...] z [...] czerwca 1932 r., zatwierdzającej plan parcelacyjny dla nieruchomości M.F. w [...], zanim jeszcze do stwierdzenia nieważności takiej uchwały dojdzie w innym postępowaniu. Innymi słowy, z faktu, że decyzje z lat 1991 – 1992 są decyzjami przedmiotowo zależnymi od uchwały z 1932 r., nie można wyprowadzać wniosku, że mogą być one uznane za nieważne, zanim dojdzie do stwierdzenia nieważności uchwały z 1932 r. Dopiero ostateczne, czy też prawomocne, stwierdzenie nieważności uchwały z 1932 r. mogłoby wskazywać na prawdopodobieństwo rażącego naruszenie prawa przez decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. Z uwagi na 85 letni upływ czasu od wydania kwestionowanej uchwały, która wciąż pozostaje w obrocie prawnym, może się to okazać problematyczne, jak słusznie zakładają skarżący, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13, który wydany został w okolicznościach co do zasady podobnych, jak w odniesieniu do uchwały z 1932 r. Abstrahując nawet od tego wyroku TK organ nadzoru nie może zakładać wystąpienia prawdopodobieństwa stwierdzenia nieważności decyzji kontrolowanej w trybie nadzoru, na podstawie wyniku innej sprawy, która nie została jeszcze rozstrzygnięta, ani ostatecznie, ani prawomocnie. Takie działanie w ocenie sądu narusza art. 159 § 1 k.p.a.
Na potwierdzenie takiego stanowiska można przytoczyć tezę z jednego z orzeczeń NSA, zgodnie z którą "Niedopuszczalne jest wydanie na podstawie art. 159 § 1 KPA postanowienia o wstrzymaniu decyzji o pozwoleniu na rozbudowę obiektu w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji wobec uznania przez organ orzekający, iż kwestionowana decyzja jest sprzeczna z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, jeśli w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla określonej inwestycji, oraz właściwy organ stwierdza, iż brak jest podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczącego tej decyzji" (zob. wyrok NSA z 4 lutego 1999 r., IV SA 212/97, LEX nr 821016).
W ocenie sądu również drugi z podanych przez organ nadzoru powodów wstrzymania wykonania decyzji z lat 1991-1992 nie wskazuje na prawdopodobieństwo, że są one dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ nadzoru zakłada bowiem, że wskazane decyzje mogły zostać wydane z rażącym naruszeniem zasady skargowości, bowiem organy orzekły w trybie zwykłym, a nie w trybie nadzorczym, jak żądał tego wnioskodawca we wniosku z [...] marca 1991 r. Umknęło jednak uwadze organu nadzoru, że decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1992 r. była przedmiotem skarg do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 18 grudnia 1992 r., II SA 1559-1560, oddalił skargi Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" i [...], nie dopatrując się tego rodzaju naruszeń. W świetle prawomocności tego wyroku powoływanie się na rażące naruszenie zasady skargowości nie jest prawdopodobne, ale wątpliwe.
Sąd podziela za to stanowisko organu, że decyzje z lat 1991-1992 nie podlegają wykonaniu w ścisłym tego słowa znaczeniu, mogą jednak prowadzić do określonych następstw, polegających na wykreśleniu Skarbu Państwa z ksiąg wieczystych i wpisaniu w jego miejsce spadkobierców dawnego właściciela, co mieści się w szerokim rozumieniu wykonania decyzji, przyjętym także na gruncie art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zdaniem sądu nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 102 k.p.a., podniesiony w skardze K.S. Z uwagi na funkcje, jakie pełni obecnie przedmiotowa nieruchomość ([...]), zasadny mógłby być argument, że czynność wstrzymania wykonania decyzji w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu poważnych szkód dla interesu społecznego, pomimo zawieszenia postępowania, mógłby być racjonalny, gdyby spełnione były przesłanki z art. 159 § 1 k.p.a., a w ocenie sądu tak w tym wypadku nie jest.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło