II FZ 475/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Gl 257/18 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gl 257/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił R. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że decyzja została doręczona Skarżącej 22 maja 2017 r. Termin do złożenia skargi upływał 21 czerwca 2017 r. W terminie tym nie złożono skargi. Natomiast pismem z 12 czerwca 2017 r. Podatniczka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 13 września 2017 r., sygn. akt III SO/Gl 4/17 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni złożyła sprzeciw od tego postanowienia. Postanowieniem z 11 grudnia 2017 r. WSA zmienił postanowienie referendarza w ten sposób, że ustanowił adwokata dla Wnioskodawczyni, w pozostałym zakresie postanowienie utrzymał w mocy. Ustanowiony w grudniu 2017 r. pełnomocnik z urzędu pismem z 12 lutego 2018 r. nadanym w urzędzie pocztowym 13 lutego 2018 r. złożył skargę na decyzję z 10 maja 2017 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Uzasadniając wniosek podał, że po zapoznaniu się z aktami sprawy zwrócił się do Skarżącej z prośbą o kontakt i nadesłanie odpowiedniej dokumentacji niezbędnej dla oceny zasadności skargi. Skarżąca stosowne dokumenty przekazała 8 lutego 2018 r., dopiero zatem od tego momentu pełnomocnik mógł działać w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu, bowiem z pouczenia zawartego w decyzji nie wynikało, aby skarga objęta była przymusem adwokackim i nie mogła być sporządzona osobiście przez Skarżącą. Złożenie wniosku o prawo pomocy nie miało zaś wpływu na obowiązek dochowania terminu do złożenia skargi. Jednocześnie pełnomocnik nie uprawdopodobnił żadnych okoliczności świadczących o tym, że zaniechanie złożenia skargi w terminie nastąpiło bez winy Skarżącej, w wyniku zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym. Uzasadnienie wniosku odnosi się wyłącznie do okresu po ustanowieniu pełnomocnika przez okręgową radę adwokacką, co nastąpiło już po upływie terminu do złożenia skargi. 2. W zażaleniu na to postanowienie Skarżąca wniosła o jego uchylenie, nie zgadzając się z taką interpretacją stanu faktycznego i rygorystycznym zastosowaniem przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Przy tym pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym przypadku pełnomocnika. Jedynie gdy strona postępowania nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Przyczyną uchybienia terminu świadczącą o braku winy może być zaś tylko szczególnie ciężki przypadek losowy, który paraliżuje możliwość działania samodzielnego lub za pomocą osoby trzeciej. W rozpatrywanej sprawie nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Nie zaszła tu sytuacja nie do przewidzenia czy nie do przezwyciężenia ani po stronie Skarżącej, ani po stronie jej pełnomocnika. Strona została pouczona o możliwości wniesienia skargi zarówno co do trybu, jak i terminu do dokonania tej czynności. Czynność procesowa nie była objęta przymusem adwokacko-radcowskim. W zasadzie nie wiadomo, dlaczego Skarżąca osobiście nie wniosła skargi w terminie, skoro jak dotąd działała w sprawie samodzielnie, co oznacza, że ani stopień skomplikowania sprawy, ani sama kwota należności, na które wskazała Strona, nie były nagłą nadzwyczajną okolicznością nie do przezwyciężenia. Jeżeli o braku winy w świetle art. 87 § 2 p.p.s.a. można mówić jedynie, gdy Strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, to w niniejszej sprawie brak winy nie został uprawdopodobniony, skoro trudno uznać na podstawie przedstawionych okoliczności, aby Strona wykazała się jakimkolwiek wzmożonym wysiłkiem w dochowaniu terminu do wniesienia skargi. Podobnie rzecz ma się z uprawdopodobnieniem braku winy po stronie pełnomocnika Skarżącej. Za działania i zaniechania pełnomocnika w zakresie powierzonych mu czynności procesowych odpowiedzialność ponosi strona. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, do jakiej jest zobowiązany profesjonalny pełnomocnik, którym jest ustanowiony w tej sprawie adwokat. Nie można więc – jak sugeruje Strona w zażaleniu - poprzestać w ocenie braku winy na ogólnie przyjętym mierniku należytej staranności. Jak wskazuje się w orzecznictwie, adwokat jest osobą profesjonalnie świadczącą usługi prawne i w związku z tym musi liczyć się z faktem, że pełnomocnik z urzędu może zostać wyznaczony praktycznie na każdym etapie postępowania, a więc również w czasie biegu terminu (lub nawet po jego upływie) do dokonania czynności procesowej, w tym przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Pełnomocnik nie może zasłaniać się więc niepełnymi informacjami uzyskanymi w zawiadomieniu czy nawet brakiem kontaktu ze Skarżącą, jeśli dysponuje nazwiskiem strony, sygnaturą sprawy oraz umocowaniem. Jak stanowi art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Wyznaczony adwokat jest więc obowiązany do podejmowania, wszelkich działań mających na celu obronę interesu strony w postępowaniu, nawet jeżeli uprzednio się z nią nie kontaktował. Należy zgodzić się z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi powinien być dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia tego środka, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. W przeciwnym razie doszłoby do nierównego traktowania stron postępowania korzystających z profesjonalnego pełnomocnika z wyboru i z urzędu. Jak zaś wynika z akt sprawy, już pod sygn. akt III SO/Gl 4/17 wiadomo było, w jakiej sprawie Strona wnosi o przyznanie prawa pomocy, był bowiem podany numer decyzji i nazwa organu, który ją wydał. Istniała więc możliwość zasięgnięcia informacji o stanie sprawy i zależnie od tego podjęcia stosownych czynności procesowych. Konieczność dochowania terminu nie jest okolicznością nie do przewidzenia dla profesjonalnego pełnomocnika. Z pisma procesowego Strony, jak i z zażalenia wynika zresztą, że opóźnienie w dokonaniu czynności procesowej przez pełnomocnika spowodowane było brakiem sprawnej komunikacji pomiędzy Stroną a jej pełnomocnikiem, co w dobie powszechnego posługiwania się narzędziami komunikacji telefonicznej czy elektronicznej trudno uznać za okoliczność nie do przezwyciężenia. Na marginesie wyjaśnić też trzeba, że pojęcie winy w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. nie dotyczy tylko celowego działania, jak zdaje się postrzegać to Skarżąca, ale również niedbalstwa. 4. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.