II SA/Po 185/18

WyrokWSA w Poznaniu2018-09-12

Skład orzekający: Wiesława Batorowicz, Tomasz Świstak, Jan Szuma

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę drogi publicznej, która nie została w całości zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, podlega zwrotowi na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców w części, w jakiej cel ten nie został zrealizowany?
Ratio decidendi
Nieruchomość wywłaszczona pod budowę drogi publicznej podlega zwrotowi na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców w części, w jakiej cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Decyzje dotyczące budowy infrastruktury, wydane po złożeniu wniosku o zwrot i po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie mogą być podstawą do odmowy zwrotu części nieruchomości, jeśli nie mieszczą się w pierwotnym celu wywłaszczenia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. P. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Nieruchomość została wywłaszczona w 1975 r. pod budowę drogi. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, twierdząc, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej nieruchomości. Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko częściowo, co uzasadniało zwrot części nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę Wojewoda, decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 , dalej: "K.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], w przedmiocie: zwrotu na rzecz L. K. w [...] części, P. O. w [...] części nieruchomości stanowiącej własność M. P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. - Stare M. w P., położonej w P., przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb K., arkusz mapy [...], działka nr [...] projektowana działka nr [...] (533 m2) (pkt 1 decyzji); zobowiązaniu osób wymienionych powyżej do zwrotu na rzecz M. P. określonych kwot stanowiących odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość (pkt 2 decyzji); zatwierdzeniu podziału działki położonej w P., [...], arkusz mapy 27, działka nr [...] o powierzchni 1 046 m2, na działkę nr [...] o powierzchni 513 m2 i [...] o powierzchni 533 m2 zgodnie z mapą projektu podziału stanowiącego załącznik do decyzji (pkt 3 decyzji); odmowy zwrotu na rzecz L. K. i P. O. nieruchomości położonej w P., stanowiącej projektowaną działkę nr [...] o powierzchni 513 m2 (pkt 4 decyzji). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie przytoczono w pierwszej kolejności treść rozstrzygnięcia decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r. oraz wskazano, że od decyzji powyższej odwołanie wniosło M. P. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm. zwana dalej "u.g.n.") oraz przepisów prawa procesowego, tj. art 7, art 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Następnie Wojewoda wskazał, że na podstawie umowy sprzedaży – aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1975 r. rep. [...] - zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) Skarb Państwa - Zarząd Dróg i Mostów w P. nabył, z przeznaczeniem pod komunikację, od F. O. i T. O. nieruchomość, oznaczoną jako działka nr [...], ark. [...], pow. 1046 m2, KW [...] położoną w P. w rejonie [...]. W piśmie z dnia [...] października 2014 r. Urząd M. P. Wydział Urbanistyki i Architektury wskazał, iż wymieniona działka znajdowała się na terenie, dla którego w latach 1975-1985 obowiązywał plan ogólny zagospodarowania przestrzennego M. P. zatwierdzony przez Wojewodę w dniu [...] sierpnia 1975 r., stanowiący integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...], zatwierdzonego uchwałą Nr [...]. z dnia [...] października 1977 r. (Dz. U. W.R.N. Nr 14, poz. 110). Zgodnie z rysunkiem powyższego planu przedmiotowa nieruchomość oznaczona była jako tereny otwarte – tereny ogrodów działkowych. Dla terenu przedmiotowej działki obowiązywał plan szczegółowy [...]. 1979 r. Plan ten został zatwierdzony Zarządzeniem nr [...] Prezydenta M. P. z dnia [...] sierpnia 1979 r. ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Woj. Nr [...] poz. 126 z 1979 r. W przedmiotowym planie działka objęta wnioskiem o zwrot znajdowała się prawdopodobnie w jednostce B na terenie oznaczonym symbolem: 1 ZP – stan istniejący użytkowania terenu 1977 r.: istniejący zakład przem., ogrody oraz dom jednorodz., przeznaczenie terenu w planie perspektywicznym: zieleń przydrożna urządzona trasy E8, ustalenia realizacyjne: zakaz zabudowy i rozbudowy bud. istn. zadrzewienie terenu; 2 ZP - stan istniejący użytkowania terenu 1977r.: istniejące ogrody i pola uprawne, przeznaczenie terenu w planie zieleń przydrożna trasy K8, ustalenia realizacyjne: zakaz zabudowy. Urządzona zieleń przydrożna; 17 KN IV - stan użytkowania terenu 1977 r.: istniejąca droga klasy N IV /cz. ul. [...]/, przeznaczenie terenu w planie perspektywicznym: rozbudowa i przebudowa drogi na ulicę, ustalenia realizacyjne: szer. pasa jezdni 7,0 m, normatywnie linie rozgraniczające. Dla terenu wnioskowanej działki zostały wydane następujące decyzje o pozwoleniu na budowę: decyzja nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. dla inwestycji polegającej na budowie sieci kanalizacji deszczowej z rur PVC-U 0300 mm o długości ok. 91 m przy [...] w P. przewidzianej do realizacji na terenie działki nr [...], ark. [...], obr. [...] decyzja nr [...] r. z dnia [...] lipca 2013 r. dla inwestycji polegającej na budowie łącznicy zjazdowej z ul. [...] w ul. [...] w P. wraz z niezbędną infrastrukturą oraz usunięcie kolizji z istniejącą infrastrukturą przewidzianej do realizacji na terenie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], ark.[...], obr. [...]. W toku postępowania o zwrot nieruchomości ustalono, na podstawie informacji Zarządu Dróg Miejskich z dnia 09 marca 2015 r., iż działka nr [...] z arkusza mapy [...], obręb K. w części zajęta jest pod układ drogowy [...]. Realizacja inwestycji polegającej na budowie ulicy [...] prowadzona była w latach 1974 -1975, pod nazwą Wylot Zachodni Trasa E8. Inwestycja realizowana była ze środków budżetu M. P.. Na części przedmiotowej działki znajduje się infrastruktura techniczna podziemna i naziemna. Część działki znajduje się w układzie drogowym ulicy [...] i [...] i stanowi w części w rozumieniu ustawy o drogach publicznych drogę publiczną. W toku prowadzonego postępowania otrzymano również informację Okręgowego Zarządu [...] Związku Działkowców, która stwierdzała, iż wskazana działka nie była w zasobie PZD i nie były realizowane żadne zadania inwestycyjne w latach 1975-1985. Poszukiwania w Archiwum Państwowym uchwały Prezydium Rady N. M. P. nr [...] z dnia [...] września 1966 r. przyniosły wynik negatywny. Wojewoda wskazał następnie, że zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że uprawnionymi do zwrotu nieruchomości są L. K. w udziale [...] części i P. O. w udziale [...]. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. Starosta P. wyznaczył uprawnionego geodetę jako biegłego do sporządzenia podziału przedmiotowej nieruchomości w celu sporządzenia projektu podziału wskazanej nieruchomości. W dniu [...] lutego 2016 r. Starosta P. zawiadomił, iż w dniu [...] marca 2016 r. zostaną przeprowadzone oględziny nieruchomości w związku z projektowanym jej podziałem z działki nr [...] na projektowane działki [...] i [...]. Na mocy postanowienie z dnia [...] marca 2016 r., w dniu [...] kwietnia 2016 r. sporządzony został operat szacunkowy, autorstwa rzeczoznawcy majątkowego B. W. określający wartość nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Wartość nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny została określona na łączną kwotę [...]zł. Wartość nieruchomości wg stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny została określona na kwotę [...]zł. Natomiast aktualna wartość nieruchomości wynosi [...] zł. W dniu [...] czerwca 2016 r. odbyła się rozprawa administracyjna z udziałem rzeczoznawcy majątkowego. W dalszej kolejności organ II instancji scharakteryzował przepisy regulujące instytucje zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podnosząc, że w sprawie bezspornym pozostaje, że na podstawie umowy sprzedaży z [...] kwietnia 1975 r., zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zbyto na rzecz Skarbu Państwa - Zarząd Dróg i Mostów w P., z przeznaczeniem pod komunikację, niezabudowaną nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], ark. 27, o powierzchni 1,0758 ha. Jak wynika z opinii Urzędu Dzielnicowego [...], Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 1974 r., [...], przedłożonej do przedmiotowego aktu notarialnego, nieruchomość położona w P. przy ul. [...], zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego M. P., zaktualizowanym uchwałą Prezydium Rady N. M. P. nr [...] z dnia [...] grudnia 1968 r., była przeznaczona pod komunikację. Urząd Dzielnicowy [...], Wydział Rolnictwa, L. i Skupu [...] marca 1975 r. zezwoleniem znak: [...], przedłożonym do przedmiotowego aktu notarialnego, wyraził zgodę na przeznaczenie gruntów rolnych w tym również gruntu F. małżonków O. o powierzchni 1,0758 ha, na cele nierolnicze i nieleśne w związku z budową trasy E8, odcinek zachodni w P., przy ul. [...]. Z analizy porównawczej opisu i mapy z księgi wieczystej KW [...] przesłanej pismem z dnia [...] marca 2015 r. przez Sąd Rejonowy w P. sporządzonej dla dawnej działki nr [...] z arkusza mapy 27, obrębu [...] oraz aktualnej dacie oszacowania w operacie szacunkowym z dnia [...] kwietnia 2016 r. (poświadczonym dnia [...] sierpnia 2017 r.) ustalono, że dawnej działce [...] dziś odpowiadają działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], obrębu [...]. Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu M. P. pismem z dnia [...] października 2014 r. znak: [...] poinformował, że w latach 1975-1985 obowiązywał plan ogólny zagospodarowania M. P. zatwierdzony przez Wojewodę [...] w dniu [...] sierpnia 1975 r. stanowiący integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Poznańskiego, zatwierdzonego uchwałą nr [...] W.R.N. z dnia [...] października 1977 r. zgodnie z rysunkiem ww. planu przedmiotowa nieruchomość oznaczona była jako tereny otwarte - tereny ogródków działkowych. Dla tego terenu obowiązywał plan szczegółowy [...] 1979 r. Plan ten został zatwierdzony Zarządzeniem nr [...] Prezydenta M. P. z dnia [...].08.1979 r. ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Woj. Nr [...] poz. 126 z 1979 r. W ww. planie przedmiotowa działka Dokonane w dniu [...] marca 2015 r. oględziny nieruchomości wskazały, że działka nr [...] od strony północnej jest porośnięta roślinnością spontaniczną (chwasty). Od strony południowej, część ulicy [...], na której również znajdują się drzewa i część trawnika przy ul. [...]. Powyższy fragment ul. [...] stanowi zjazd z ul. [...]. W części północnej teren jest natomiast niezagospodarowany. Odpowiada to pismu Zarządu Dróg Miejskich w P. z dnia [...] maja 2015 r., gdzie wskazano, że działka nr [...] z arkusza mapy [...], obrębu [...] w części zajęta jest pod układ drogowy [...]. Realizacja inwestycji polegającej na budowie ulicy [...] prowadzona była w latach 1974-1975 pod nazwą Wylot Zachodni Trasa E8. Inwestycja realizowana była ze środków budżetu M. P.. Na części przedmiotowej działki znajduje się infrastruktura techniczna podziemna i naziemna. Część przedmiotowej działki znajduje się w układzie drogowym ulicy [...] i Gorajskiej i stanowi ona w części drogę publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Mając powyższe na względzie Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia został częściowo zrealizowany, co uzasadniało dokonanie przez biegłego podziału przedmiotowej nieruchomości. Stąd, w stosunku do nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] stanowiącej działkę nr [...] po podziale działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] spełnione zostały przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. bowiem w terminach przewidzianych w powyższym, przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu komunikacji tj. budowy ulicy ani celu tego nie zrealizowano. W stosunku do projektowanej działki nr [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany według art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie rozpoczęto prace związane z realizacją celu komunikacji tj. budowy ul. [...] i cel ten zrealizowano. W dalszej kolejności organ II instancji ocenił przedłożony w toku prowadzonego postępowania operat szacunkowy, konkludując, że jest on w swojej treści spójny w zakresie doboru nieruchomości podobnych, ustalonych cech rynkowych wycenianych nieruchomości i przypisanych im wag. Konkludując Wojewoda podzielił argumentację zawartą w decyzji organu I instancji, że wywłaszczona w 1975 r. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, której właścicielami byli poprzednicy prawni wnioskujących o zwrot tej nieruchomości, nie została w całości zagospodarowana zgodnie z celem, na jaki wywłaszczenie nastąpiło (przeznaczenie pod komunikację). Tym samym, w takim zakresie, w jakim nie nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia, uzasadniony był zwrot tej części nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli. Natomiast w zakresie, w jakim nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia (budowa trasy E8, odcinek zachodni w P. przy ul. [...]), uzasadniona była odmowa zwrotu tej części wywłaszczonej nieruchomości. Skargę na powyższą decyzję wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. P. podnosząc zarzut naruszenia skarżonej decyzji naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. oraz naruszenie art. 7, oraz art. 77 i art. 80 K.p.a. Na podstawie tak wywiedzionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Miasta okolicznością bezsporną pozostaje, że celem wywłaszczenia był związany z budową trasy E-8, odcinek zachodni w P. przy ul. [...] Zgromadzony przez organy materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zarząd Dróg Miejskich pismem z dnia 09 czerwca 2015 r., poinformował, że realizacja inwestycji polegającej na budowie ulicy [...] prowadzona była w latach 1974 – 1975 r. pod nazwą Wylot Zachodni Trasa E-8. Na części przedmiotowej działki znajduje się infrastruktura techniczna podziemna i naziemna część działki znajduje się w układzie drogowym ulicy [...] i [...] i stanowi ona część drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Z powyższego wynika, że budowa ulicy [...] i Gorajskiej została zrealizowana, a modernizacja i rozbudowa trwa nadal. Przedmiotowa nieruchomość stanowi część ulicy [...], a część podlegająca zwrotowi stanowi pas zieleni ochronnej znajdujący się pomiędzy ulicą W. a ulicą [...]. Na postawie danych informacji przestrzennej ustalono, że nieruchomość stanowiąca działkę [...], figuruje w tych danych jako droga. Tym samym Wojewoda wadliwe uznał, że spełnione zostały przesłanki zbędności określone w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. stosunku do części wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie skarżącej materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wykazał, że cel nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został zrealizowany w postaci wybudowania ulicy [...] - budowa trasy E-8 odcinek zachodni. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wyjaśniono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że działka o nr [...] (stanowiącą część drogi publicznej) nie podlega zwrotowi, gdyż zrealizowano na niej cel wywłaszczenia, poprzez budowę ulicy [...] natomiast działka [...] (przeznaczoną do zwrotu) podlega zwrotowi ze względu na to, że nie zrealizowano tutaj celu wywłaszczenia określonego w akcie notarialnym z dnia [...] kwietnia 1975 r. Podnoszone na etapie skargi argumenty, że decyzje dotyczące działki nr [...] podjęte w 2013 r. (decyzja z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie inwestycji polegającej na budowie sieci kanalizacji deszczowej z rur PVC-U oraz decyzja z dnia [...] lipca 2013 r. dla inwestycji polegającej na budowie łącznicy zjazdowej z ul. [...] w ul. [...] w P. wraz z niezbędną infrastrukturą oraz usunięcie kolizji z istniejącą infrastrukturą) nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem organu II instancji budowa sieci kanalizacyjnej nie mieści się w ramach celu określonego w akcie notarialnym w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej działki. Jak wynika z oględzin teren zwracanej nieruchomości w dalszym ciągu jest porośnięty roślinnością spontaniczną niekoszoną, na działce znajdują się 2 drzewa (od strony północnej i od strony południowej - drzewa wieloletnie). Odwołując się do orzeczeń sądów administracyjnych wskazano, że dla stwierdzenia celu wywłaszczania, jakim jest realizacje infrastruktury, konieczne jest stwierdzenie, że infrastruktura ta jest urządzona, a co najmniej musi być widoczna pewna koncepcja zagospodarowania. Tego w sprawie niniejszej, wbrew przekonaniu skarżącej, nie da się zauważyć. Dokumentacja fotograficzna dołączona do protokołu oględzin oraz zawarta w opinii biegłego złożona do akt sprawy świadczą o zupełnym niezagospodarowaniu spornej nieruchomości i o ciągłości takiego stanu od lat. Skarżąca nie wykazała, by istniała jakaś koncepcja zagospodarowania spornej działki dla potrzeb celu wywłaszczenia, która jest w trakcie realizacji. Skarżąca nie wykazała, by zagospodarowanie w części wywłaszczonej spornej nieruchomości jako ulicy zostało zaplanowane i jest realizowane lub ma być realnie wykonane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia prawidłowości decyzji Wojewody, który utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] w przedmiocie zwrotu części nieruchomości stanowiącej własność M. P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb K., arkusz mapy [...], działka nr [...] projektowana działka nr [...] (533 m2) oraz o odmowie zwrotu na rzecz nieruchomości położonej w P., stanowiącej projektowaną działkę nr [...] o powierzchni 513 m2. Stosownie do treści art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Równocześnie, stosownie do treści art. 137 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W tym miejscu Sąd zauważa, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot, cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r. tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Trybunał nie stwierdził w takiej sytuacji naruszenia art. 2 Konstytucji ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Z wyroku tego wynika, że organ rozpoznając sprawę o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (co ma miejsce w niniejszej sprawie), po jednoznacznym ustaleniu celu wywłaszczenia, bada czy cel ten został zrealizowany na dzień złożenia wniosku o zwrot. Tylko bowiem w razie ustalenia, że w tej dacie nie został on zrealizowany, możliwe jest orzeczenie zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2908/15, Baza NSA). Analiza akt sprawy oraz wniesionych skarg wskazuje, że zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do problemu, czy na całej wywłaszczonej działce został zrealizowany cel publiczny określony w akcie notarialnym, a więc czy przedmiotowa działka stała się zbędna na ten cel zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. Okolicznością bezsporną, nie kwestionowaną przez Miasto pozostaje bowiem, że celem wywłaszczenia , zgodnie z treścią umowy sprzedaży z [...] kwietnia 1975 r., zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zbyto na rzecz Skarbu Państwa – Zarząd Dróg i Mostów w P., z przeznaczeniem pod komunikację. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym dokonane w dniu [...] marca 2015 r. oględziny nieruchomości wskazują, że działka nr [...] od strony północnej jest porośnięta roślinnością spontaniczną (chwasty). Od strony południowej, część ulicy [...], na której również znajdują się drzewa i część trawnika przy ul. [...]. Powyższy fragment ul. [...] stanowi zjazd z ul. [...]. W części północnej teren jest natomiast niezagospodarowany. Ten stan zagospodarowania odpowiada pismu Zarządu Dróg Miejskich w P. z dnia [...] maja 2015 r., gdzie wskazano, że działka nr [...] z arkusza mapy [...], obrębu [...] w części zajęta jest pod układ drogowy [...]. Realizacja inwestycji polegającej na budowie ulicy [...] prowadzona była w latach 1974 – 1975 pod nazwą Wylot Zachodni Trasa E8. Inwestycja realizowana była ze środków budżetu M. P.. Na części przedmiotowej działki znajduje się infrastruktura techniczna podziemna i naziemna. A więc niewątpliwie część działki objętej wnioskiem o zwrot znajduje się w układzie drogowym ulicy [...] i [...] i stanowiąc w części drogę publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Mając powyższe na względzie Wojewoda zasadnie uznał, że cel wywłaszczenia został częściowo zrealizowany, co uzasadniało dokonanie przez biegłego podziału przedmiotowej nieruchomości. Stąd, w stosunku do nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] stanowiącej działkę nr [...] po podziale działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] spełnione zostały przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. bowiem w terminach przewidzianych w powyższym, przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu komunikacji tj. budowy ulicy ani celu tego nie zrealizowano. W stosunku do projektowanej działki nr [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany według art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie rozpoczęto prace związane z realizacją celu komunikacji tj. budowy ul. [...] i cel ten zrealizowano. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że jak zasadnie wywiedziono w treści odpowiedzi na skargę decyzje dotyczące działki nr [...] podjęte w 2013 r. (decyzja z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie inwestycji polegającej na budowie sieci kanalizacji deszczowej z rur PVC-U oraz decyzja z dnia [...] lipca 2013 r. dla inwestycji polegającej na budowie łącznicy zjazdowej z ul. [...] w ul. [...] w P. wraz z niezbędną infrastrukturą oraz usunięcie kolizji z istniejącą infrastrukturą) nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze, budowa sieci kanalizacyjnej nie mieści się w ramach celu określonego w akcie notarialnym w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej działki, a po drugie decyzje powyższe zostały wydane po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (co ma miejsce w niniejszej sprawie) oraz po złożeniu wniosku o zwrot (co miało miejsce w dniu 10 września 2012 r.). Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a wniesiona skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło