I OSK 277/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia del. WSA Renata Detka po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 402/18 w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 13 września 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 402/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, dalej również jako "WSA", oddalił skargę T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oraz przyznał radcy prawnemu kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." przez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a." oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego w sprawie; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 68 § 2 k.p.a. oparły rozstrzygnięcie o protokół nie spełniający wymogów wskazanych w tym przepisie; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 7 k.p.a. odmówiły przyznania skarżącej pomocy w formie opieki, pomimo niewykazania, że na przeszkodzie przyznania usług opiekuńczych skarżącej stał interes społeczny; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a. nie przeprowadziły wszechstronnej oceny dowodów o jakiej mowa w tym przepisie; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a oraz w zw. z art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 poz. 1769 ze zm), dalej jako "u.p.s.", poprzez zaakceptowanie rozstrzygnięć organów administracji i uznanie, że nie przekroczyły one granic uznania administracyjnego wydając decyzje o odmowie przyznania skarżącej usług opiekuńczych; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 ustawy p.p.s.a. oraz w zw. z art. 50 ust. 2 u.p.s. poprzez oddalenie skargi i uznanie, że nie zachodzą wskazane w tym przepisie przesłanki przyznania skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o (1) uchylenie w całości wyroku WSA w Lublinie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi, (2) przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu świadczonej na rzecz skarżącej w niniejszej sprawie, (3) rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia organów wydano w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co następnie zostało zaakceptowane przez WSA. Skarżąca podniosła, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że syn skarżącej ma możliwości zapewnienia jej opieki, bądź środków na jej opłacenie. Brak również jakichkolwiek ustaleń w zakresie warunków życia, w tym stosunków osobistych i majątkowych syna skarżącej i możliwości zapewnienia przez niego pomocy skarżącej. Dodatkowo, jej zdaniem ocena dowodów zaprezentowana przez organy i zaakceptowana przez WSA w Lublinie została dokonana z przekroczeniem granic art. 80 k.p.a. Następnie skarżąca zakwestionowała wartość protokołu sporządzonego na skutek wywiadu środowiskowego z 30 listopada 2017 r., jako środka dowodowego w sprawie. W jej ocenie protokół ten nie spełnia wymogów określonych przepisami k.p.a. Skarżąca wskazała też, że w sprawie niniejszej brak jest jakichkolwiek ustaleń co do istnienia interesu społecznego, który sprzeciwiałby się przyznaniu skarżącej wnioskowanych przez nią usług opiekuńczych. W ocenie skarżącej w sprawie zostały też przekroczone granice uznania administracyjnego. Jej zdaniem WSA niesłusznie oddalił skargę i uznał, że nie zachodzą przesłanki przyznania skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych. Skarżąca powołała się w tej kwestii na Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2015 r., odczytując je w ten sposób, że "może zdrowotnie kwalifikować się do usług opiekuńczych, a okoliczność tą należy brać pod uwagę w razie ubiegania się przez nią o ich przyznanie przed organami pomocy społecznej". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 193 in fine p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe, przeto nie mogą pozostawać ze sobą w związku. W kontrolowanej sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji trafnie zaaprobował ustalenia faktyczne, dokonane przez organy obu instancji. Organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zachowując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Podnoszona w skardze okoliczność niepodpisania protokołu z wywiadu środowiskowego, z dnia 30 listopada 2017 r., przez skarżącą, nie czyni tego dowodu niewiarygodnym. Ów fakt, wobec nieprzedstawienia innych wiarygodnych okoliczności, nie mógł spowodować negatywnej oceny tego środka dowodowego. Istota rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie polega na oparciu decyzji na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s., wobec braku podstaw do zastosowania art. 50 ust. 1 u.p.s. Prawidłowość braku podstaw do zastosowania art. 50 ust. 1 u.p.s. nie budzi wątpliwości, bowiem skarżąca pozostając w związku małżeńskim i posiadając zstępnego (dorosłego syna), nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 10.10.2013 r. II SA/Ke 654/13, Lex 1471239). Według art. 50 ust. 2 u.p.s. pomoc otrzymać mogą również osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości. Specjalistyczne usługi opiekuńcze to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4 wskazanego przepisu). Natomiast rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, kwalifikacje osób świadczących takie usługi, zasady i tryb ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rozporządzenie w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych. Przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 powołanego artykułu pozostawione jest uznaniu organu administracji, które pozwala organowi na wybór najbardziej właściwego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu. Uzasadnienie takiej decyzji musi precyzyjnie wskazywać, dlaczego organ wydał rozstrzygnięcie w takim a nie innym brzmieniu oraz pozwalać na dokładne ustalenie przesłanek, jakimi organ się kierował. W rozpoznawanej sprawie wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu sporu zostały wyjaśnione i prawidłowo ocenione. Organy nie kwestionują, że skarżąca jest osobą przewlekle chorą. Cierpi na: [...], [...], [...]. Ustalono także, że w dniu [...] grudnia 2015 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył T.W. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, na stałe, co oznacza, że obecne schorzenia powodują u wnioskodawczyni konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych. Kolegium ustaliło także, że w tym samym budynku co skarżąca zamieszkuje, będący wprawdzie ze skarżącą w separacji, jej małżonek, Z.W. W trakcie wywiadu środowiskowego odnotowano, że skarżąca "sprawnie porusza się w mieszkaniu i trudno zauważyć ograniczenia w jej funkcjonowaniu". Jak trafnie wskazuje Sąd I instancji, stwierdzeń tych nie należy postrzegać, jako próby podważenia wniosków płynących ze wskazania zdrowotnego zawartego w punkcie 6 orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2015 r. Spostrzeżenia pracowników socjalnych, odnotowane w trakcie wywiadu środowiskowego, stanowią materiał pozwalający na dokonanie oceny sytuacji strony, między innymi co do tego, w jakim zakresie skarżąca wymaga pomocy w codziennych sprawach. Niewątpliwie zasadnie stwierdziło Kolegium, że spostrzeżenia te mają istotne znaczenie w kontekście konieczności rozważenia, czy zachodzi druga przesłanka z art. 50 ust. 2 u.p.s., a więc, czy skarżąca ma zapewnioną w wystarczającym zakresie – w odniesieniu do jej aktualnego stanu zdrowia i zdolności funkcjonowania – opiekę męża lub innej osoby z rodziny. Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.