III OSK 1097/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E.O. oraz B.O. i S.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 września 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 775/18 w sprawie ze skargi B.O., S.O. i E.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] marca 2018 r., znak [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 14 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B.O., S.O. i E.O. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z pp marca 2018 r. w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 12 października 2016 r. mieszkańcy osiedla pp w pp zwrócili się do Wójta Gminy Mszana Dolna o interwencję w sprawie naruszenia stanu wody na gruntach ewidencyjnych nr [...]/1 oraz nr [...]/2 w Lubomierzu przez skarżących - właścicieli tych nieruchomości. Po przeprowadzeniu oględzin 9 listopada 2016 r. Wójt Gminy Mszana Dolna wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie. Następnie decyzją z [...] października 2017 r. Wójt Gminy Mszana Dolna nakazał skarżącym przywrócenie stanu poprzedniego, tj. udrożnienie rowu biegnącego wzdłuż granicy działek nr [...]/1 i nr [...]/2 w Lubomierzu. Jako podstawę decyzji organ powołał art. 29 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U z 2017 r., poz. 1121 ze zm.). Organ I instancji wyjaśnił, że w sprawie został powołany biegły sądowy z zakresu hydrologii i zmian stosunków wodnych, dr hab. inż. B.R.. W dniu 31 marca 2017 r. przeprowadzono oględziny z udziałem biegłego, a 7 czerwca 2017 r. sporządzona została opinia. Na podstawie zgodnych twierdzeń stron postępowania organ ustalił, że rów odprowadzający wodę z drogi (na działce ew. nr [...]), biegnący wzdłuż granicy działek nr [...]/1 i nr [...]/2 istniał i że został zasypany na całej długości granicy działki i dalej w stronę naturalnego odbiornika, tj. najbliższego potoku. Skarżący wnieśli odwołanie od powyższej decyzji. Decyzją z [...] marca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności opinii biegłego, wynika, że przedmiotowy rów istniał oraz funkcjonował przez dłuższy czas (około 30 lat). Za stan poprzedni organ I instancji uznał stan, w którym naturalny spływ wód opadowych po stokach był częściowo przejmowany przez drogę gruntową, ale wody z tej drogi były z kolei przejmowane przez rów biegnący wzdłuż granicy działek ew. nr [...]/1 oraz nr [...]/2. Stanowił zatem rów odwadniający drogę na dz. nr [...]. Taką sytuację hydrologiczną z funkcjonującym rowem jako odwodnieniem drogi, organ I instancji uznał za stan istniejący przed wystąpieniem zmiany stosunków wodnych, która nastąpiła w momencie likwidacji tego rowu. Rów biegnący wzdłuż granicy działek ew. nr [...]/1 oraz nr [...]/2 został przez ich właścicieli zasypany w 2016 r. i od tego czasu silny i skoncentrowany strumień wód opadowych spływa po drodze na działce nr [...] (obecnie asfaltowej) wprost do osiedla. Z opinii biegłego wynika, że najpoważniejszymi skutkami zasypania rowu jest wyraźne naruszenie stateczności zboczy, co grozi wystąpieniem osuwisk w dolnej części osiedla oraz zamarzanie wody na powierzchni drogi (zimą), co praktycznie uniemożliwia wjazd, a nawet wejście do osiedla. Zdaniem organu odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut odwołania, że w tym przypadku sprawa została już poprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną. Decyzja Wójta Gminy Mszana Dolna z 15 grudnia 2009 r. dotyczy zatwierdzenia ugody, zawartej 14 grudnia 2009 r. pomiędzy [...] na wskazanych w niej warunkach. Natomiast przedmiotowa sprawa dotyczy zmiany, która miała miejsce w 2016 r. Skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego. W ocenie Sądu I instancji nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi oraz odwołania, koncentrujące się wokół "nieważności postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy w kontrolowanej sprawie". W tej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej, ponieważ kontrolowana decyzja nie dotyczy sprawy tożsamej, którą w ocenie skarżących jest treść ugody zatwierdzona aktem administracyjnym. Kontrolowana decyzja została wydana w odniesieniu do stanu faktycznego ukształtowanego w 2016 r. i polegającego na zasypaniu rowu odwadniającego. Wbrew twierdzeniom skarżących, z prawnego punktu widzenia takie działanie nie może być kwalifikowane jako zgodne z prawem przymuszenie gminy do wykonania ugody. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący ukształtowali nowy stan faktyczny, do którego właściwy organ prawidłowo zastosował art. 29 Prawa wodnego. W tej sprawie nie doszło do naruszenia zasady res iudicata. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że nie zachodzi również nieważność decyzji w ramach kontrolowanego postępowania w związku z toczącą się sprawą cywilną pomiędzy skarżącymi oraz Gminą Mszana Dolna przed Sądem Rejonowym w Limanowej. Postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 29 Prawa wodnego nie uniemożliwia formułowania roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. Jednak zakres ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym jest ograniczony tylko do takich roszczeń, które nie będą tożsame z obowiązkami, jakie mogą być nałożone na właściciela nieruchomości w trybie art. 29 ust. 3 powołanej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący. Skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe ponowne zastosowanie art. 29 Prawa wodnego w sytuacji tożsamości przebiegu szlaku odwadniającego po gruntach skarżących w zestawieniu z ostateczną i niewykonaną decyzją Wójta Gminy Mszana Dolna z 15 grudnia 2009 r. Ponadto, skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania tj. art. 183 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który "sprowadza się do sytuacji, gdy w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym lub jeżeli sprawa ta została już prawomocnie osądzona - jakkolwiek poprzednia wyżej wymieniona prawomocna i ostateczna decyzja bazująca na wcześniejszej ugodzie nie była zaskarżana przed tego rodzaju sądem". Skarżący wnieśli o "jego uchylenie połączone ze zniesieniem poprzedzającego go postępowania administracyjnego począwszy od decyzji Wójta Gminy Mszana Dolna z 27 października 2017 r. do znaku [...]". Ponadto skarżący wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 29 Prawa wodnego, powołany w skardze kasacyjnej bez wskazania właściwej jednostki redakcyjnej tego przepisu (ustępu). Zarzut ten sprowadza się w istocie do kwestionowania możliwości wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, w sytuacji wcześniejszego rozstrzygnięcia tej kwestii decyzją ostateczną. Skarżący zarzucają zatem wydanie decyzji w warunkach powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a więc z wadą nieważności, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., który nie został nawet powołany w ramach zarzutów kasacyjnych. Niezależnie jednak od powyższych błędów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że w tej sprawie nie mamy do czynienia z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej. Decyzją z 7 lipca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchylił decyzję organu I instancji wydaną na podstawie art. 29 Prawa wodnego i na skutek tego doszło do zawarcia ugody między skarżącymi a Gminą Mszana Dolna. Na podstawie tej ugody E.O. wyraził zgodę na wykonanie rowu umocnionego korytkami betonowymi, jak i wyraził zgodę na wykonanie rurociągu zamkniętego wzdłuż granicy działki nr [...]/2. Z kolei B. i S.O. wyrazili zgodę na wykonanie rurociągu na działce nr ewid. [...]/1, jak również wszyscy wyrazili zgodę na wjazd koparki i wykonanie określonych prac na koszt gminy. Porozumienie to znalazło odzwierciedlenie w decyzji Wójta Gminy Mszana Dolna z 15 grudnia 2009 r. Prawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, że o tożsamości spraw można mówić, jeżeli zachodzi ich tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, co oznacza, że sprawy między tymi samymi stronami oparte są na tym samym stanie faktycznym i prawnym. Decyzja Wójta Gminy Mszana Dolna z 15 grudnia 2009 r. dotyczy zatwierdzenia ugody. Natomiast kontrolowana obecnie sprawa dotyczy zmiany stosunków wodnych na gruncie, która miała miejsce w 2016 r. Nie zachodzi zatem ani tożsamość stron ani stanu faktycznego sprawy, gdyż obie sprawy dotyczą innych okoliczności, w innym okresie i pomiędzy innymi stronami (dodatkowo J.B. i S.B.). Powoływane przez skarżących w skardze kasacyjnej podobieństwo lub nawet tożsamość szkicu sytuacyjnego sporządzonego na potrzeby postępowania sądowego toczącego się przed sądem powszechnym w sprawie I C [...]/16 z treścią zaskarżonej decyzji, nie miało zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Ponadto, w skardze kasacyjnej skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania tj. art. 183 § 2 p.p.s.a., jednak również ten zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. Wynika to przede wszystkim z tego, że przepis ten określając przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego dzieli się na 6 punktów, a skarżący nie wskazali właściwej jednostki redakcyjnej tego przepisu. Ponadto norma z art. 183 § 2 p.p.s.a. w żadnym wypadku nie dotyczy przesłanek nieważności decyzji, na które powołuje się skarżący w skardze kasacyjnej i które zostały uregulowane w art. 156 § 1 k.p.a., a w odniesieniu do naruszenia zasady res iudicata w art. 156 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.