II SA/Sz 487/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. 1. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690) odmówił R. G. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uzasadnienia decyzji wynika, że wnioskodawca nie wykazał by spełniał którąś z przesłanek określonych w art. 2 lub 3 ww. ustawy. 2. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł, że decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca, ponieważ ze względu na stan zdrowia i brak możliwości dotarcia do wszystkich dokumentów potwierdzających stosowane wobec niego represje, nie jest w stanie ich udokumentować. Tymczasem był dwukrotnie zwalniany z pracy z przyczyn politycznych, w dniu 7 grudnia 1972 r. rozwiązano z nim umowę o pracę bez podania przyczyn, była to zemsta za jego antykomunistyczne poglądy. W dniu 30 czerwca 1976 r. rozwiązano z nim umowę o pracę, oficjalnie za porozumieniem stron, ale prawdziwym powodem była odmowa brania udziału w obchodach 1 maja. Ponadto, tylko dzięki staraniom wuja Skarżącego, w okresie przed stanem wojennym, uniknął on wcielenia do ZOMO, co miało być odwetem za działalność opozycyjną. O działalności opozycyjnej Skarżącego świadczy także zeznanie świadka, które dołączył do wniosku. Obecnie jest on osobą schorowaną, co najmniej od 10 lat niezdolną do pracy zarobkowej. Przyczyn złego stanu zdrowia psychicznego i fizycznego upatruje w stresie związanym z licznymi szykanami przez ówczesne służby bezpieczeństwa. Po rozwiązaniu umowy o pracę zawartej z K. , żeby się utrzymać, Skarżący pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Po likwidacji gospodarstwa rolnego rodziców pozostał bez środków do życia, w związku z tym starał się o pracę w wielu firmach, ale z uwagi na jego opozycyjną działalność odmawiano mu zatrudnienia. Nie mając innego wyjścia starał się założyć firmę transportową (taxi bagażowe), po licznych odmowach i trudnościach, zezwolenie na działalność uzyskał dopiero 19 stycznia 1982 r. W tym czasie aktywnie działał w strukturach podziemnych Solidarności. Wszystko to, w jego ocenie, uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. 3. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej (...) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki o jakich mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Wnioskodawca w toku postępowania przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] r. w której Organ ten stwierdził, że Skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Skarżącego czy przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika. Zatem w przypadku Skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie wnioskowanego statusu. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na swoją działalność w NSZZ "Solidarność" w okresie PRL, na branie udziału w mszach za ojczyznę, w wiecach oraz protestach. Wnioskodawca powołał się też na przymusowy werbunek do ZOMO, którego dzięki wstawiennictwu jego wuja - oficera wojskowego, udało mu się uniknąć. Na potwierdzenie swoich twierdzeń Skarżący nadesłał oświadczenia wymienionych w decyzji świadków, z których nie wynika jednak na czym działalność opozycyjna strony miałaby polegać, w jakim okresie ta działalność miała miejsce i z kim współpracował Skarżący, ani jakiego rodzaju represje go spotkały w związku z tą działalnością. W trakcie przesłuchania Skarżący oświadczył, że brał udział w zarejestrowaniu [...] komórki "Solidarności" w 1980 roku. Zainteresowany zaznaczył, że w okresie PRL nie prowadził działalności opozycyjnej. Ponieważ przeprowadzone postępowanie nie wykazało by Skarżący spełniał warunki określone w art. 2 lub 3 omawianej ustawy, brak było podstaw do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na tę decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie, zarzucając wydanie decyzji z naruszeniem art. 7, 75 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ w postępowaniu dowodowym nie podjął próby zweryfikowania przedłożonych przez niego dowodów, w szczególności nie przesłuchał świadków. Tymczasem przesłuchanie świadków ze szczególnym uwzględnieniem art. 83 § 3 K.p.a., pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, jest wiarygodnym dowodem. W ocenie Skarżącego Organ administracji nie ustalił należycie stanu faktycznego sprawy, co uzasadnia uchylenie decyzji. 5. W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. 6. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. 2018, poz. 690 ze zm.) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Zgodnie z art. 4 status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2). Natomiast, zgodnie z art. 3 ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 5 ust. 2 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. 3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. 7. Spór w sprawie koncentruje się na ustaleniu, czy Skarżący spełnia jedną z przesłanek pozytywnych określonych w art. 2 i 3 omawianej ustawy. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymującej w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. Sąd uznał, że decyzja ta nie zawiera wad uzasadniających jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wbrew zarzutom skargi zasadnie Organ uznał, na podstawie oceny zgromadzonego materiału dowodowego, że brak jest dostatecznych podstaw aby potwierdzić, że Skarżący posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. Z art. 5 ust. 3 ustawy wynika, że wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie warunków, o jakich mowa w art. 2 lub 3 ustawy. Skarżący dowodów takich nie przedłożył. Przytoczone przez niego okoliczności faktyczne, choć niewątpliwie mogą budzić u Skarżącego poczucie krzywdy, w tym dotyczące rejestracji w dniu [...] r. przez Wydział VI WUSW do sprawy "O. czy próba wcielenia go do ZOMO, nie uzasadniają uznania, by Skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy. Ustawa, w art. 2 ust. 1 wymaga, by działalność antykomunistyczna trwała co najmniej 12 miesięcy i była prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, oraz była zagrożona odpowiedzialnością karną. Skarżący nie powołał się na tego rodzaju działalność. Przy czym do okresu tego nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego. Zatem działalność Skarżącego w strukturach podziemnych NSZZ "Solidarność" nie była okolicznością powodującą uwzględnienie wniosku. Skarżący oświadczył, że został dwukrotnie zwolniony z pracy, tj. 7 grudnia 1972 r. z zemsty za antykomunistyczne poglądy, oraz w dniu 30 czerwca 1976 r. za odmowę brania udziału w obchodach Święta 1 Maja. Wskazać jednak należy, że ustawa wymaga, aby rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem nastąpiło na skutek wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący nie powołał się na udział w takim wystąpieniu. Nie przedłożył także jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że utrata przez niego pracy rzeczywiście miała podłoże polityczne. Do uwzględnienia wniosku nie było wystarczające branie udziału w zebraniach wiejskich czy antykomunistyczne poglądy. 8. Sąd nie podzielił zarzutu dotyczącego wadliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Oświadczenia złożone w sprawie przez G. N., M. G., J. C., K. B. i J. K. K. nie dotyczyły okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. W tej sytuacji Organ administracji nie naruszył prawa procesowego, nie przesłuchując osób wskazanych przez stronę. Przesłuchał natomiast Skarżącego i dowód ten nie potwierdził by był on działaczem opozycji antykomunistycznej czy osobą represjonowaną z powodów politycznych. Organ zwrócił się także do Prezesa instytutu Pamięci Narodowej, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy, oraz o przekazanie kopii tych dokumentów. Informacje te nie pozwoliły na ustalenie szczegółów dotyczących opozycyjnej działalności Skarżącego, ani działań Służby Bezpieczeństwa wobec niego. Zdaniem Sądu Organ administracji zgromadził kompletny materiał dowodowy pozwalający na rozpoznanie wniosku. Materiał ten nie dawał jednak podstaw do stwierdzenia, aby Skarżący którykolwiek z warunków określonych w art. 2 lub 3 ustawy spełnił. 9. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego. 10. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.