I SA/Po 844/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 08 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2011 r. postanawia: 1. znieść postępowanie sądowe w całości 2. odrzucić skargę. A z siedzibą w P (dalej jako: "spółka"), reprezentowana przez kuratora w osobie radcy prawnego PG, pismem z dnia [...], wniosła do WSA skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Do skargi kurator spółki załączył postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...], mocą którego ustanowiono go kuratorem spółki. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika m.in., że zakres upoważnienia kuratora obejmuje reprezentowanie spółki we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych oraz organów kontroli skarbowej. Sąd rejestrowy wskazał, że kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 k.c. z uwagi na fakt, że spółka A nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów. Kurator został ustanowiony w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki A, a w razie potrzeby do jej likwidacji. Ponadto na mocy art. 138d § 1 o.p. kurator został upoważniony do działania we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych oraz organów kontroli skarbowej. Postanowieniem z dnia [...] Sąd dopuścił tymczasowo do czynności w postępowaniu spółkę A, reprezentowaną przez kuratora, do dokonania w toku postępowania czynności, z zastrzeżeniem, że w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu postanowienia kuratorowi skarżącej spółki, brak w składzie organu spółki zostanie uzupełniony oraz, że czynność podjęta przez kuratora spółki zostanie zatwierdzona przez powołany zarząd spółki. Na uzasadniony wniosek kuratora skarżącej Sąd postanowieniem z dnia [...] przedłużył termin o trzy miesiące, od dnia doręczenia kuratorowi skarżącej postanowienia, do uzupełnienia braków w składzie zarządu skarżącej. Na kolejny uzasadniony wniosek kuratora skarżącej Sąd postanowieniem z dnia [...] przedłużył termin o trzy miesiące, od dnia doręczenia kuratorowi postanowienia, do uzupełnienia braków w składzie zarządu skarżącej. Pismem z dnia [...] kurator skarżącej poinformował, że do dnia sporządzenia niniejszego pisma nie udało się zwołać Zgromadzenia Wspólników Spółki z przyczyn niezależnych od niego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mając na względzie treść własnego postanowienia z dnia [...], Sąd za konieczne uznał ponowne zbadanie możliwości działania w niniejszej sprawie spółki przez ustanowionego dla niej kuratora w osobie radcy prawnego PG. W realiach rozpoznawanej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga bowiem, że jednym z warunków formalnych skutecznego wszczęcia postępowania sądowego jest posiadanie przez stronę tego postępowania zdolności sądowej i procesowej. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 28 § 1 p.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Co istotne, braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co do zasady, reprezentuje zarząd. Dopiero w sytuacji gdy osoba prawna nie ma właściwego organu do jej reprezentowania ani odpowiednio umocowanego przedstawiciela, nie jest możliwe składanie przez nią oświadczeń woli, jak i składanie jej oświadczeń woli ze skutkiem prawnym (por. uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 r. sygn. akt III CZP 34/14 oraz z dnia 31 marca 2016 r. sygn. akt III CZP 89/15 - dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl). Zarząd jest organem realizującym zdolność do czynności prawnych spółki. Jego kompetencje określone są generalnie jako prowadzenie spraw i reprezentacja. Z akt rozpoznawanej sprawy bezspornie wynika, że spółka A nie ma zarządu. Kurator spółki, który wniósł skargę w jej imieniu, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...], mocą którego Sąd Rejonowy ustanowił dla spółki A kuratora. Kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 k.c., co oznacza, że ustanowiono go w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki, a w razie potrzeby do jej likwidacji. Ponadto na mocy art. 138d § 1 o.p. kurator został upoważniony do działania we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych oraz organów kontroli skarbowej. W stanie faktycznym badanej sprawy należy zwrócić uwagę, że sąd rejestrowy ustanowił dla spółki A na wniosek Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. Podstawę prawną tego wniosku stanowiły przepisy art. 138 § 3 o.p. i art. 138d § 1 i 2 o.p w zw. z art. 42 k.c. i w zw. z art. 604 k.p.c. Przepis art. 138 § 3 o.p. stanowi, że jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora. Dokonując oceny statusu kuratora spółki, ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c., należy zaznaczyć, że kurator taki jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów. Zakres kompetencji takiego kuratora jest ograniczony i sprowadza się wyłącznie do obowiązku niezwłocznego postarania się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby likwidacji osoby prawnej. Wyjątek wynika z przepisu art. 138d § 2 o.p., gdzie kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu podatkowego jest uznawany za pełnomocnika ogólnego strony w sprawach podatkowych. Zgodnie z art. 138d § 1 o.p. pełnomocnictwo ogólne upoważnia do działania we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych. W kontekście powyższych rozważań Sąd stwierdza, że kurator skarżącej spółki powołany w trybie art. 138 § 3 o.p. na mocy art. 42 k.c. i art. 138d § 1 i 2 o.p nie jest upoważniony do reprezentacji spółki przed sądem administracyjnym. Tym samym należy uznać, że radca prawny PG nie był podmiotem uprawnionym do sporządzenia i wniesienia w imieniu skarżącej spółki skargi. Równocześnie należy stwierdzić, że skoro kurator nie był upoważniony do reprezentowania spółki to podjęte przez niego czynności są bezskuteczne także dla samej spółki. Sąd stwierdzając w postanowieniu z dnia [...] brak zdolności procesowej skarżącej spółki uniemożliwiający jej działanie, a także brak upoważnienia kuratora skarżącej spółki do sporządzenia i wniesienia w jej imieniu skargi, uznał jednak, że niedopełnienie przez kuratora spółki obowiązku wykazania przez niego należytego umocowania do swojego działania przy pierwszej czynności w postępowaniu (przedłożył bowiem dokument, z treści którego nie wynikało umocowanie do sporządzenia i wniesienia skargi w imieniu skarżącej spółki) winno być potraktowane jako braki w zakresie zdolności procesowej lub w składzie właściwych organów, które mogą być uzupełnione w sposób określony w art. 31 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. Z kolei przepis art. 31 § 3 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. W tym miejscu należy wskazać, że na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Z § 2 wynika natomiast, że z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. W kontekście powyższych ustaleń Sąd stwierdza, że kurator spółki A nie usunął braku formalnego skargi w zakresie zdolności procesowej strony skarżącej. Jednocześnie Sąd zaznacza, że wyznaczył kuratorowi spółki, mocą postanowienia z dnia [...], odpowiedni termin, który następnie postanowieniami z dnia [...] i z dnia [...] przedłużył, na dokonanie ww. czynności, do czego był umocowany treścią art. 31 § 1 p.p.s.a. Kuratorowi, pomimo podjęcia próby zwołania Zgromadzenia Wspólników Spółki, nie udało się doprowadzić do jego skutecznego zwołania. Z uwagi na w.w okoliczność nie zostały tym samym usunięte w terminie braki skargi, a w związku z tym spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 31 § 3 p.p.s.a., uzasadniająca zniesienie postępowania, w całości, gdyż od samego początku skarżąca spółka nie miała zdolności procesowej. Kurator nie był więc uprawniony do sporządzenia i wniesienia skargi do Sądu na zaskarżoną decyzję. Mając to na uwadze, na podstawie art. 31 § 3 p.p.s.a, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. W konsekwencji nieusunięcia w wyznaczonym przez Sąd terminie braku zdolności procesowej strony skarżącej, skargę należało odrzucić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 31 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 i art. 58 § 2 i art. 16 § 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji.