III SA/Po 101/18

Dnia 5 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 07 grudnia 2017 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. S., od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 20 października 2016 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 36.000 zł w tytułu urządzenia gier na automatach poza kasynem gry. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W toku czynności kontrolnych funkcjonariusze Urzędu Celnego ujawnili, że w lokalu "J. H." pod adresem ul. [...] w P., znajdują się ustawione w miejscu ogólnie dostępnym urządzenia o nazwie: HOT SPOT nr [...], APEX MULTI MAGIC nr [...] oraz HOT SPOT PLATIN nr [...] Oględziny wykazały, że urządzenia nie były oznaczone numerami poświadczenia ich rejestracji charakterystycznymi dla tego typu urządzeń eksploatowanych zgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych. Brak było informacji o zezwoleniu. W lokalu działalność gospodarczą prowadziła O. S. M. w W.. Właściciel lokalu nie posiadał koncesji na prowadzenia kasyna gry. Kierownik Stacji okazał kontrolującym umowę najmu 3 mkw. powierzchni lokalu zawartą pomiędzy O. S. M. w W. a spółką M. S. Sp. z o.o. z siedzibą w P.. W drodze eksperymentu funkcjonariusze przeprowadzili gry kontrolne. W ten sposób potwierdzili, że gry oferowane na w/w urządzeniach są grami na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Na podstawie umowy najmu-dzierżawy ustalono, że władającym lokalem jest firma D. S., a właścicielem automatów firma: D. G. [...] ul. [...] W.. Z umowy najmu wynikało, że D. S. wynajęła 3mkw. powierzchni lokalu pod zainstalowanie automatów do gry. Wysokość czynszu strony ustaliły na 1.400 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył D. S. karę pieniężną w kwocie 36.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, co do tego, że gry urządzane na automatach o nazwie: HOT SPOT nr [...], APEX MULTI MAGIC nr [...] oraz HOT SPOT PLATIN nr [...] były grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, a urządzanie tych gier odbywało się z naruszeniem przepisów tej ustawy. Gry na wskazanych urządzeniach polegały na zdobywaniu punktów, a wygrana zależała od odpowiedniego układu symboli graficznych na obracających się bębnach, które zatrzymywały się bez jakiegokolwiek udziału gracza. Uruchomienie gry wymagało zasilenia środkami pieniężnymi, które były zamieniane na punkty kredytowe. Wynik gry był uzależniony od przypadku, bo gracz nie wypływał na układ symboli na bębnach. W grze można było uzyskać wygrane rzeczowe w rozumieniu art. 2 ust. 4 ustawy o grach hazardowych. Wskazane urządzenia realizowało także wygrane pieniężne. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że urządzanie gier na automatach to także umożliwianie grającym korzystania z automatów, nawet jeżeli automat stanowi cudzą własność. D. S. wynajęła cześć powierzchni lokalu i zobowiązała się do załączania urządzeń w godzinach otwarcia lokalu oraz niezwłocznego zgłaszania wszystkich usterek i reklamacji. Umowa nie ustanawiała zasad ponoszenia kosztów zużytej energii elektrycznej, a więc organ przyjął, że ponosiła je dysponująca lokalem firma D. S.. Do obowiązków pracownika zatrudnianego przez odwołującą się Spółkę należało pilnowanie porządku i wypłacanie wygranych pieniężnych. W lokalu nie była prowadzona działalności innego rodzaju. Obowiązkiem pracowników zatrudnianych w układzie zmianowym było zapewnienie funkcjonowania automatów i udostępnianie ich grającym. Z tych względów organ uznał, że w rzeczywistości to właśnie wynajmująca lokal Spółka umożliwiała funkcjonowanie spornych automatów oraz korzystanie z nich przez grających. D. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądała uchylenia skarżonej decyzji, uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenia postępowania w sprawie, podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że urządzającym gry w rozumieniu przepisów ustawy jest każdy podmiot aktywnie uczestniczący w procesie urządzania gry, bez względu na to w czyim imieniu, na czyj rachunek i na czyje ryzyko działalność jest prowadzona, 2) art. 2 ust. 3-7 w związku z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że w postępowaniu o wymierzeniu kary pieniężnej z art. 89 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy dopuszczalna jest samodzielna ocena przez organ charakteru gry w oparciu o dowód w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych, gdy ta materia jest zastrzeżona dla Ministra Finansów, 3) naruszenie art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 roku o zmianie ustawy o grach hazardowych w związku z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych poprzez błędna wykładnię polegająca na przyjęciu, że okres dostosowawczy do wymagań wprowadzonych ustawą zmieniającą obejmuje wyłącznie podmioty, które w dniu wejścia w Zycie ustawy nowelizującej prowadziły legalnie działalność w zakresie gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, została wydana w toku postępowania przeprowadzonego w sposób zgodny z przepisami procedury podatkowej. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornych automatach miały charakter losowy, gdyż ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. W konsekwencji Sąd przyjmuje, że na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu materialnoprawnie istotnych okoliczności faktycznych oraz na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialną. Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne działania, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15, CBOSA). Zdaniem Sądu, o takich zachowaniach stanowiących urządzanie gier na automatach można mówić w przypadku Skarżącej. Potwierdza to analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, a w szczególności zeznań pracowników oraz umowy najmu części lokalu zajmowanego przez skarżącą Spółkę. Organy prawidłowo ustaliły, że zachowanie Skarżącej nie wyczerpywało się poprzez oddanie właścicielowi automatu lokalu do korzystania. W rzeczywistości lokalem dysponowała skarżąca Spółka, a jedyną działalnością prowadzoną w tym lokalu było urządzanie gier na spornych automatach. Zatrudniani przez skarżącą pracownicy wykonywali czynności związane z udostępnianiem automatów grającym: otwierali lokal, wypłacali wygrane, załatwiali reklamacje i pilnowali porządku w lokalu. Działania skarżącej obejmowały więc świadczenie usług, które wyczerpywały znamiona organizowania gier na automatach poza kasynem gry. W świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności organ administracji publicznej prawidłowo uznał, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry na przedmiotowych automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na legalność zaskarżonej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo przyjął, że przepis art. 4 ustawy z 2015 roku o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz.U. 2015, poz. 1201), zezwalający podmiotom prowadzącym w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2 ustawy o grach hazardowych na dostosowania się do wymogów określonych w znowelizowanej ustawie o grach hazardowych do dnia 1 lipca 2016 roku, dotyczy wyłącznie podmiotów, które prowadziły taką działalność zgodnie z ustawą o grach hazardowych w brzmieniu sprzed 3 września 2015 roku, a więc na podstawie koncesji albo zezwolenia. Ustawowe określenie adresatów unormowania zawartego w art. 4 ustawy z 2015 roku o zmianie ustawy o grach hazardowych, jako: "podmiotów prowadzących działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2, w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy", dotyczy tylko tych podmiotów, które w tym dniu spełniały kryteria, o których mowa w powołanych przepisach ustawy o grach hazardowych. Skoro przepis art. 4 ustawy z 2015 roku o zmianie ustawy o grach hazardowych wprost odsyła do treści m.in. art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, to tym samym zakreśla zbiór adresatów norm z niego wynikających wyłącznie do tych podmiotów, które w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej prowadziły działalność w ramach tego ostatniego przepisu. Odesłanie do art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w żaden inny sposób interpretowane być nie może. Przepis ten w innym brzmieniu nie występował. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Wbrew argumentacji skargi prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, właściwy organ jest uprawniony do czynienia ustaleń odnośnie charakteru danej gry. W rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, albowiem rozstrzygnięcie Ministra właściwego do spraw finansów publicznych, o którym mowa w art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych, nie jest kwestią prejudycjalną, w rozumieniu przywołanego przepisu Ordynacji podatkowej. Decyzja, o której mowa w przepisie art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych dotyczy etapu planowania legalnego przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, na co wskazuje treść normy zawartej w kolejnej jednostce redakcyjnej art. 2, tj. w ust. 7 ustawy o grach hazardowych. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ jednoznacznie wykazał, że sporne automaty są urządzeniami umożliwiającymi wygrane pieniężne i rzeczowe, a przebieg gier na nich ma charakter losowy w tym znaczeniu, że uzyskiwane wyniki są dla grającego nieprzewidywalne i niezależne od jego zręczności. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o błędnej wykładni lub błędnym zastosowaniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Stosownie do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych karze pieniężnej podlega: urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry (pkt 1); urządzający gry na automatach poza kasynem gry (pkt 2); uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia (pkt 3). Według postanowień art. 89 ust. 2 ustawy o grach hazardowych, wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa: w ust. 1 pkt 1 - wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry (pkt 1); w ust. 1 pkt 2 - wynosi 12.000 zł od każdego automatu (pkt 2); w ust. 1 pkt 3 - wynosi 100% uzyskanej wygranej (pkt 3). Zgodnie z art. 90 ustawy o grach hazardowych, kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa (ust. 1). Karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (ust. 2). W myśl zaś art. 91 powołanej ustawy, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie legitymuje się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jej działania (art. 6 i 7 ustawy o grach hazardowych). Skarżąca nie wykazała, że przed udostępnieniem automatów grającym zadośćuczyniła obowiązkowi ich rejestracji stosownie do art. 23a ustawy o grach hazardowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skontrolowane automaty były automatami do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W świetle powyższego uznać trzeba, że organ nie naruszył przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Odnosząc się do zagadnienia braku zastosowania w sprawie art. 2a ustawy – ordynacja podatkowa wyjaśnić należy, że postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów ustawy z 2009 roku o grach hazardowych nie jest postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym, do którego jedynie odpowiednio stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Po analizie materiału dowodowego zgromadzone w aktach sprawy Sąd uznał, że stanowi on wystarczającą podstawę do nałożenia na skarżącą kary za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. W związku z tym organ - zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wymierzył skarżącemu karę, której wysokość ustalono zgodnie z treścią art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369), skarga podlegała oddaleniu.