I OW 108/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem D. a Powiatem G. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego K. Ż. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat G. jako właściwy w sprawie. Starosta D. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem D., a Powiatem G. w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego K. Ż., umieszczonego w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. wydanym w sprawie sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. [...] Wydział [...] umieścił w trybie zabezpieczającym małoletniego K. Ż. w pieczy zastępczej u małżonków U. i A. Z. zamieszkałych w [...] nr [...],[...] [...] na czas trwania postępowania w sprawie. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. Sąd Rejonowy w G. [...] Wydział [...] ostatecznie orzekł o umieszczeniu małoletniego K. Ż. w rodzinie zastępczej u U. i A. Z. zmieniając punkt II postanowienia Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] grudnia 2005 r., sygn. akt [...], którym pozbawiono B. S. władzy rodzicielskiej nad małoletnim K.S. i jej wykonywanie powierzono ojcu G. Ż. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. ([...]) Starosta D. przyznał U. i A. Z. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej niezawodowej małoletniego K.Ż. począwszy od dnia 13 marca 2017 r. Według informacji posiadanych przez P. D. małoletni K.Ż. do czasu umieszczenia w pieczy zastępczej mieszkał wraz z ojcem w [...] nr [...] (powiat G.), gdzie jest zameldowany wraz z ojcem G. Ż. na pobyt stały od dnia 16 lipca 2008 r. W związku z powyższym P. D. wystąpił do strony przeciwnej Powiatu Górowskiego jako miejscowo właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego K.Ż. urodzonego 20 maja 2001 r. Pismem z dnia 17 maja 2017 r. P.G. wskazał, iż nie jest powiatem właściwym do ponoszenia wydatków albowiem od dnia 26 stycznia 2017 r. małoletni K. Ż. uczęszcza do klasy III Gimnazjum im. [..] w [...], w związku z czym Powiat D. jest właściwym do ponoszenia rzeczonych wydatków. Pismem z dnia 10 lipca 2017 r. Powiat D. ponownie wystąpił do Powiatu G. podtrzymując w całości wcześniejsze stanowisko. Odpowiadając na powyższe wystąpienie Powiat G. pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. nadal uznał się za niewłaściwy i dodatkowo wskazał, iż według posiadanych informacji powiatem właściwym w sprawie jest Powiat L. albowiem w dacie umieszczania małoletniego w pieczy zastępczej miał on miejsce zamieszkania na terenie tego powiatu, gdzie mieszkał jego ojciec: ul. [...] , [...]. Zdaniem Starosty D. zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż miejscem zamieszkania małoletniego K. Ż. przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej w dniu 13 marca 2017 r. było miejsce zamieszkania jego ojca G. Ż. tj. [...] nr [...] - Powiat G. W myśl art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powiatem właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego jest powiat miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W odpowiedzi na wniosek, Starosta G. wskazał, iż nie jest powiatem właściwym do ponoszenia istotnych wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego Kamila M. Ż. Organ wyjaśnił, że pismem z dnia 18 maja 2018 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie wystąpiło do Sądu Rejonowego w D. [...] Wydział [...] o udzielenie informacji dotyczącej miejsca zamieszkania ojca małoletniego K. – G. Ż. W odpowiedzi na ww. pismo Sąd Rejonowy w D. poinformował, iż adres zamieszkania uczestnika postępowania G. Ż. to [...][...], [...] . W ocenie organu fakt zameldowania ma znaczenie jedynie pomocnicze w ustaleniu miejsca pobytu i nie powinien rozstrzygać przy ustaleniu miejsca zamieszkania. Samo bowiem ustalenie, że dana osoba nie figuruje w ewidencji ludności urzędu miasta lub gminy oraz aktualnej ewidencji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie świadczy o tym, że osoba ta nie zamieszkuje w danym miejscu. Prowadzone rejestry odzwierciedlają jedynie fakt zameldowania stałego i czasowego, które nie zawsze odpowiada faktycznemu miejscu zamieszkania. W ocenie Starosty G. miejscem zamieszkania G. Ż. przed umieszczeniem małoletniego K. po raz pierwszy w pieczy zastępczej była miejscowość [...], ul. [...] , gdzie pracował i zamieszkiwał z zamiarem stałego osiedlenia się. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość, powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4. Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem D. a Powiatem G. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 998). W pierwszej kolejności ponosi je zatem powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepisy art. 191 ust. 1 i ust. 2 ustawy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Pojęcie "miejsce zamieszkania" wyjaśniają przepisy kodeksu cywilnego. Art. 25 k.c. stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, zaś zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości. W okolicznościach przedstawionej sprawy uwzględnić zatem należało, że umieszczenie małoletniego K.Ż. w pieczy zastępczej nastąpiło w drodze postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] marca 2017 r., sygn. akt [...]. Sąd udzielił wówczas z urzędu zabezpieczenia w ten sposób, że powierzył sprawowanie pieczy nad małoletnim U. i A.Z., zam. [...] nr [...] w [...] na czas trwania postępowania. Nieletni wcześniej natomiast pozostawał pod opieką rodzicielską swojego ojca G.Ż. Matka małoletniego została pozbawiona władzy rodzicielskiej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005r. W pierwszej kolejności należało zatem podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania ojca małoletniego w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c. Jak wynika z akt sprawy, ustalenia związane z miejscem zamieszkania ojca małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej prowadzą do przyjęcia, że była nim miejscowość [...] w gminie [...]. Potwierdził to Wójt Gminy [...] pismem z dnia 18 września 2017r. oraz Burmistrz [...] w zaświadczeniu z dnia 20 marca 2017 r. W obu tych pismach organy zgodnie wskazały, że małoletni K. Ż. zameldowany jest na pobyt stały w gminie [...], [...] 38 od dnia 16 lipca 2008 r. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby G. Ż. przed dniem 13 marca 2017 r., tj. przed dniem umieszczenia małoletniego K. w rodzinie zastępczej miał miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. w miejscowości [...], jak twierdził Starosta G. Z informacji Sądu Rejonowego w D. z dnia 30 maja 2018 r. w której wskazano adres zamieszkania G. Ż. jako [...][...], [...] nie wynika, od kiedy ojciec małoletniego miałby zamieszkiwać pod tym adresem, czy było tak jeszcze przed dniem 13 marca 2017 r. i jaki był charakter jego pobytu pod tym adresem, a zwłaszcza, czy był to pobyt o charakterze stałym – wiążący się z odpowiednim zamiarem. Ani informacja pochodząca od byłej żony G. Ż., ani pismo Sądu Rejonowego w G. nie stanowią wystarczającego materiału, by uznać, że miejscem zamieszkania małoletniego w rozumieniu art. 25 k.c. w związku z art. 26 k.c. w dniu umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej było [...]. W tych warunkach należało przyjąć, że właściwość podmiotu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego K. Ż. oprzeć należy na przesłance jego miejsca zameldowania przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Miejscem tym była miejscowość [...] w gminie [...]. Właściwą zatem jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego K. Ż. w pieczy zastępczej jest Powiat G. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.