II SA/Go 696/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi R.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] Wójt Gminy uznał pobrany przez R.T. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego na dziecko D.T., za okres od [...] lipca 2017 r. do [...] września 2017 r., w wysokości 574 zł, za świadczenia nienależnie pobrane. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] Wójt Gminy zobowiązał R.T. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na dziecko D.T., w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] września 2017 r. w łącznej wysokości 574 zł podlegające zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami oraz wskazał, iż zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku wraz z ustawowymi odsetkami należy dokonać w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Odwołanie od tej decyzji wniosła R.T., zarzucając wydanie jej z rażącym naruszeniem prawda i w oparciu o błędne ustalenia stanu faktycznego, co przełożyło się bezwzględne żądanie organu zwrotu jakoby nienależnie pobranego świadczenia w nadmiernej wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję uznając, że organ administracji w toku postępowania nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów prawa proceduralnego, a jego ustalenia znajdują pełne oparcie w materiale dowodowym. Kolegium wskazało, iż w związku z tym, że decyzja Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] o uznaniu pobranego zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane stała się ostateczna, to organ zobligowany był do wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu pobranego świadczenia. Skoro bowiem decyzja przesądzająca o tym, iż strona nienależnie pobrała świadczenia rodzinne jest ostateczna, to na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Obowiązkiem organu jest dochodzić także odsetek, co wynika wprost z art. 30 ust. 8 u.ś.r. Skargę na powyższą decyzję do wniosła R.T., zarzucając rażące naruszenie prawa oraz mylną ocenę faktów i mylną interpretację i wykładnię przepisów prawa będących podstawą jej wydania. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot organowi I instancji celem merytorycznego ponownego rozpatrzenia po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie, aby odzwierciedlał stan faktyczny. Nadto zarzuciła opieszałość postępowania organów I i II instancji, co spowodowało negatywne skutki w postaci wysokich odsetek ustawowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu pozostawała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy zobowiązującą R.T. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. W tym miejscu trzeba zauważyć, iż kwestia uznania pobranego przez R.T. świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane stanowiła przedmiot wydanej przez Wójta Gminy decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]. Po uzyskaniu przez tę decyzję przymiotu ostateczności wydano decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, która jest obecnie przedmiotem oceny Sądu. W związku z powyższym wskazać należy na istotę postępowań administracyjnych dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynikającą z uregulowań zawartych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.; dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się (ust. 2): 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b). Z powołanego art. 30 ust. 1 u.ś.r. wynika obowiązek wydania decyzji administracyjnej zobowiązującej osobę, która nienależnie pobrała świadczenie do jego zwrotu. Obowiązek zwrotu może zostać orzeczony wówczas, gdy określone świadczenie zostało uznane na podstawie decyzji administracyjnej organu za nienależnie pobrane. Zatem postępowanie w tej materii jest niejako dwuetapowe, bo dopiero ostateczność decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane daje podstawę do procedowania w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. W konsekwencji uznaje się, że nie można skutecznie zwalczać decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego argumentami, które odnoszą się do przesłanek uznania świadczenia za nienależne. Konsekwencją wskazanych powyżej poszczególnych etapów działania organów, niedopuszczalne jest poddawanie ponownej analizie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istniały przesłanki do uznania pobranego przez skarżącą świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Rozpoznając sprawę w jej granicach Sąd nie mógł zatem oceniać legalności decyzji o uznaniu pobranego przez skarżącą świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie, a do tego zmierzały argumenty podnoszone w skardze. Podsumowując ten wywód należy podkreślić, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia podejmowana po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Toteż, wobec tego, iż ostateczna stała się decyzja o uznaniu za nienależnie świadczenia rodzinnego pobranego przez skarżącą, organ był zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. Orzekając w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, organ nie bada ponownie okoliczności faktycznych i prawnych, które leżały u podstaw uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane. Mając na uwadze powyższe należy uznać za prawidłowe działanie organu polegające na zobowiązaniu skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, podjęte na podstawie wyżej powołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji, gdy decyzja Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2017 r. stała się ostateczna, organ ten w oparciu o art. 30 ust. 1 u.ś.r. zobligowany był do wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy czym, wobec uznania, iż świadczenie było w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nienależnie pobrane, organ prawidłowo orzekł o konieczności zwrotu kwoty tego świadczenia łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 30 ust. 2b u.ś.r.). W ocenie Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. ----------------------- # 2