IV SA/Gl 275/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. nr [...]. W dniu 1 września 2017 r. R. S. (zwany dalej: "skarżący") złożył wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna D. (ur. [...]) podając w składzie rodziny siebie oraz dzieci – D., B., B. i N. Decyzją z dnia [...] nr[...] , Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 10, art. 22 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm., dalej w skrócie "ustawa"), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wychowawczego na syna D., bowiem nie zaliczył go do składu rodziny. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie świadczenia wychowawczego. Zwrócił uwagę na stan faktyczny sprawy, który w znaczny sposób odbiega od uregulowań zawartych w wyroku o separację Sądu Okręgowego w G. [...] Wydział[...] z dnia [...] o sygn. akt [...] Podał, że od połowy lipca 2017 r. jego syn D. cały czas z nim zamieszkuje, w związku z tym ponosi wydatki związane z zaspokojeniem wszystkich jego potrzeb życiowych, jak też przywołał orzecznictwo sądowodministracyjne wskazujące, że miejsce przebywania i zamieszkiwania dziecka, to podstawa do przyznania świadczenia wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12. 10. 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1659 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie wychowawcze nie należy do świadczeń o charakterze uznaniowym, a możliwość jego przyznania uzależniona jest od wystąpienia ściśle określonych przesłanek ustawowych, natomiast brak którejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Przytoczył treść art. 4 ustawy, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych oraz przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Podał kryterium dochodowe w przypadku tego świadczenia na pierwsze dziecko i zasady jego obliczania w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w sytuacji gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Omówił również pojęcie rodziny, zgodnie z treścią art. 2 pkt 16 ustawy, podnosząc, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, to wówczas takie dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Na podstawie akt sprawy ustalił, że skarżący składając w dniu 1 września 2017 r. wniosek podał, że w skład rodziny wchodzi on oraz czworo jego dzieci: D., B., B. i N. Wyrokiem Sądu Okręgowego w G.Wydział [...] Ośrodek Zamiejscowy w R. z dnia [...] o sygn. akt [...] orzeczono o separacji małżeństwa skarżącego i J. S., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi D., B. i N. powierzono ich matce J.. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie można uznać, że pierwsze dziecko skarżącego - syn D., znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, jak też należy do jego rodziny. Dopiero orzeczenie sądu o opiece naprzemiennej uprawnia do badania, czy opieka ta jest sprawowana faktycznie oraz w powtarzających okresach czasu, w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 16 ustawy. Aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych akcentuje, że o istnieniu opieki naprzemiennej decyduje treść orzeczenia sądu, w którym musi być zawarte uregulowanie o opiece naprzemiennej obydwojga rodziców (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 360/17). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł takie same zarzuty i argumentację, jak w treści odwołania. Domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, z powodu naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, tj. art. 4 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy. Zwrócił uwagę na orzecznictwo sądowoadministracyjne, które wskazuje na konieczność przyznania świadczenia wychowawczego temu z rodziców, które faktycznie opiekuje się dzieckiem. Dodatkowo, przedłożył prawomocne z dniem 16 stycznia 2018 r. postanowienie Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział [...]z dnia [...] o sygn. akt [...] mocą którego w trybie zarządzenia zastępczego opiekę nad małoletnim synem D. powierzono skarżącemu, ustalając przy nim miejsce pobytu do czasu opracowania opinii psychologiczno-pedagogicznej oraz zobowiązano skarżącego do kontynuowania terapii w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, a także wyrok Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział [...] z dnia [...] o sygn. akt [...] w którym orzeczono rozwiązanie małżeństwa skarżącego i J. S., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem D. powierzono skarżącemu (pkt 1 i 2) oraz kosztami jego utrzymania i wychowania obciążono w całości skarżącego w miejsce alimentów ustalonych wyrokiem Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział [...] z dnia [...] o sygn. akt [...] (pkt 5). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] którą odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna D. Podstawę materialno-prawną kontrolowanych obu decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1851, zwanej dalej jak dotychczas: "ustawa"). Zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00-zł. miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko wymienionym osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00-zł., a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1 200,00-zł. (ust. 3 i 4). Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 ustawy (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy). W przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku zaś, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem i wówczas stosuje się przepisy art. 15 ust. 2 i 3 (por. art. 22 ustawy). W art. 15 ust. 2 ustawy ustawodawca zezwolił organowi, w przypadku wątpliwości co do tego czy rzeczywiście rodzic występujący o przyznanie świadczenia wychowawczego sprawuje opiekę nad dzieckiem, na dokonanie weryfikacji tego faktu z wykorzystaniem instytucji wywiadu środowiskowego uregulowanej w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Ustawa statuuje zasadę, stosownie do której dzieckiem pozostającym w rodzinie jest dziecko zamieszkujące wspólnie z rodzicem czy z rodzicami. Zgodnie bowiem z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny - małżonków, rodziców i dzieci lub opiekunów faktycznych dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Od zasady tej, ustawodawca przewidział wyjątek w przypadku ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców na mocy orzeczenia sądu (art. 2 pkt 16 in fine ustawy). W przywołanej regulacji ustawodawca mając na uwadze cel ustawy (częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka) przyznał niewątpliwie prymat okoliczności - faktycznego sprawowania opieki - nad dzieckiem. Tym samym uprawnienie do tego świadczenia ustawodawca ściśle związał z faktem jej sprawowania. Bezsporne było w sprawie, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna D. skarżący nie dysponował postanowieniem Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział [...] z dnia[...] o sygn. akt [...] które przedłożył wraz ze skargą do tut. Sądu (postanowienie stało się wykonalne z dniem z dniem 16 stycznia 2018 r., a prawomocne z dniem 31 stycznia 2018 r.), a także wyrokiem Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział [...] z dnia [...] o sygn. akt [...] w którym orzeczono rozwiązanie małżeństwa skarżącego, jak też wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem D. jemu samemu powierzono (pkt 1 i 2) oraz obciążono w całości kosztami utrzymania i wychowania tego syna. W tym stanie rzeczy w dacie orzekania przez Sąd zaistniały nowe okoliczności faktyczne, które mogłyby stanowić postawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), bowiem skarżącemu w trybie zarządzenia zastępczego powierzono opiekę nad małoletnim synem D., ustalając przy nim miejsce pobytu do czasu opracowania opinii psychologiczno-pedagogicznej oraz zobowiązano skarżącego do kontynuowania terapii w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, jak też obciążono kosztami utrzymania i wychowania tego syna. Nie ulega wątpliwości, że skarżący na etapie odwołania podał, że od połowy lipca 2017 r. syn z nim zamieszkuje. Jest oczywiste, że podstawą uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji jest zatem wyjście na jaw nowych okoliczności nie znanych organowi administracyjnemu i fakt wydania w dniu tym samym co zaskarżona decyzja przywołanego już i obecnie prawomocnego postanowienia, dotyczącego miejsca zamieszkania wspomnianego syna. W zaistniałej sytuacji nastąpiła zatem prawnie uregulowana zmiana sytuacji rodzinnej skarżącego. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się w istocie rzeczy dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, drugi zaś przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. W ocenie składu orzekającego od dnia wydania przywołanego postanowienia stanowi ono podstawę do przyjęcia nowych ustaleń dotyczących miejsca zamieszkania syna skarżącego i tym samym podstawę do uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. Niezależnie od poczynionych uwag, trzeba zgodzić się - co do zasady - z organem odwoławczym, że w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Stosownie bowiem do treści art. 578 § 1 k.p.c. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. Niemniej rozstrzygnięcie to, aby miało moc wiążącą i mogło być "realizowane przez organy i instytucje" musi mieć przymiot wykonalności stwierdzonej z urzędu przez Sąd (por. również omówiony powyżej art. 365 § 1 k.p.c.). Nie może też budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie jakiegokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem (por. przywołany wyrok Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział[...] z dnia [...] o sygn. akt [...] który stał się prawomocny z dniem 10 kwietnia 2018 r., w zakresie kosztów utrzymania i wychowania syna skarżącego - pkt 4 i 5). Wskazania co do dalszego postępowania dla organu administracji wynikają z dokonanych powyżej rozważań. Organ I instancji na nowo powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne, a jego wynik będzie zależny od poczynionych ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, w świetle regulacji prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w sprawie, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie bowiem do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległyby zmianie. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. orzekł, jak w sentencji.