II SA/Sz 1118/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił, od dnia [...] r., decyzję własną nr [...] z dnia [...] r. przyznającą zasiłek rodzinny na rzecz A. S. w okresie od [...] r. do [...] r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w okresie od [...] r. do [...] r., a także jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na ww. dziecko. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w niniejszej sprawie – w okresie od [...] r. do [...] r. - mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co wynika z pisma Marszałka Województwa Z. z dnia [...] r., nr [...] W uzasadnieniu decyzji organ zacytował art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym: "Organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń." Podniósł także, że zgodnie z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z art. 23a ust. 5 ww. ustawy w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku, zgodnie z art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych, zgodnie z art. 21, od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tego względu, w oparciu o przepis art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych należało uchylić decyzję przyznającą świadczenie od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu. Po rozpoznaniu odwołania E. S. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygnięciem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. , art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23a ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 904/16, stwierdzający (z przyczyn proceduralnych) nieważność poprzednio wydanej decyzji administracyjnej Kolegium. Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych rozszerzono zakres kompetencji organu I instancji do uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne w okresie, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ zacytował art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że po ustaleniu, przez marszałka województwa, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwy dotychczas organ (w tym przypadku Prezydent Miasta S.), uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i przekazuje sprawę do rozpatrzenia Marszałkowi Województwa Z., zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Jednocześnie organ wskazał, że na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji miał uprawnienie do uchylenia decyzji ostatecznej z dniem, w którym stwierdzono, że zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższa decyzja została zaskarżona przez E. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie art. 107 K.p.a. w zw. z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, brak wskazania w uzasadnieniu decyzji jasnych przyczyn jej uchylenia przez organ, 2. naruszenie art. 7 oraz art. 77 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie, 3. naruszenie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezbadanie przez organ I i II instancji, czy skarżąca lub członek jej rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia z kraju zatrudnienia ojca dziecka oraz uchylenie decyzji z mocą wsteczną. Zdaniem skarżącej, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika w sposób wyczerpujący, ani dostateczny dlaczego organ przyjął, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia [...] r. do dnia [...] r., ani dlaczego z datą [...] r. uchyla się decyzję. Organ zaniechał dostatecznego wykazania dlaczego jako datę uchylenia decyzji przyjął datę wsteczną. Organ podał jedynie, że uzyskał informację w przedmiocie dat dotyczących okresu objętego przepisami o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego od Marszałka Województwa Z., a nadto że oparto ją w istocie o dokumenty dostarczone przez samą skarżącą – co samo w sobie już wskazuje na brak dogłębnego zbadania przedmiotu postepowania. Uzasadnienie decyzji jest niejasne i nieprecyzyjne, brak w nim wyjaśnień dlaczego organ przyjął, że w tym samym okresie czasu skarżąca pobierała świadczenia zarówno z kraju zamieszkania, jak i z kraju pracy ojca dziecka. Nie ma żadnego wyjaśnienia, ani wskazania, czy doszło do zbiegu pobieranych świadczeń i na jakiej podstawie organ przyjął, że do takiego zbiegu doszło. Skarżąca podkreśliła także, że świadczenia rodzinne, jakie pobierał ojciec dziecka były odpowiednio pomniejszane o świadczenia pobierane przez nią w Polsce. Nie doszło zatem do zbiegu świadczeń, a tym samym nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm.). Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawa nie narusza w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952). Zgodnie z art. 23a ust. 2 tej ustawy, w przypadku przebywania członka rodziny poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei, w myśl art. 23a ust. 5 cytowanej ustawy, w przypadku gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, od dnia w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mają zastosowanie. Z akt sprawy wynika, że Marszałek Województwa Z. pismem z dnia [...] r. poinformował, że w przypadku rodziny E. S. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia [...] r. do dnia [...] r., gdyż zgodnie z dokumentami zebranymi w sprawie J. S., ojciec dziecka - A. S., od [...] r. mieszka na terenie [...], zaś E. S. wraz z dzieckiem mieszkają na terenie [...] od [...] r. Powyższa informacja została dodatkowo uzupełniona pismem z dnia [...] r., w którym Marszałek Województwa Z. wyjaśnił, że ojciec dziecka J. S. już od [...] r. zamieszkiwał na terenie [...], jednak przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w jego wypadku mają zastosowanie dopiero od [...] r. Od tego bowiem dnia zmienił się zakres podmiotowy obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenie nr 883/2004 stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu. Oznacza to, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej. W oparciu o powyższą informację Prezydent Miasta S. zobowiązany był, w trybie art. 23a ust. 5 ustawy, do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej opisane wyżej świadczenia na rzecz A. S. na okres od [...] r. do [...] r.- zasiłek rodzinny, na okres od [...] r. do [...] r. - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w okresie, a także jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na ww. dziecko, na podstawie decyzji tego organu z dnia [...] r. Fakt, że w konkretnym przypadku winny mieć zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać należało, że właściwym w sprawie organem stał się marszałek województwa – obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka. Marszałek województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym (właściwym) w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zaznaczyć trzeba, że ojciec dziecka, niezależnie od tego czy utrzymuje z nim kontakt i czy przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu do innego państwa, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 – obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2010 r. - rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dziennik Urzędowy UE L 1971. 149.2) – niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu. Powyższe rozporządzenie – zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1) – utraciło moc ze skutkiem od dnia 1 maja 2010 r. Z tą też datą wszedł w życie przepis art. 2 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (DzU.UE.L.2004.166.1), zgodnie z którym –niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu (w myśl art. 91 rozporządzenia nr 883/2004, stosuje się je od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego). Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej. Za bezpodstawne zatem sąd uznał zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też braku wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...] r. oraz niewyjaśnienia, czy doszło do zbiegu pobierania świadczeń. W świetle przytoczonych przepisów – w rozpoznawanej sprawie - okoliczność ta, podobnie jak i to, czy ojciec dziecka był zatrudniony na terenie [...], ewentualnie w jakim charakterze był zatrudniony pozostaje bez znaczenia. Kwestie te nie mogły bowiem być badane przez Prezydenta Miasta S., a to z tego względu, że jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji – organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest obecnie Marszałek Województwa [...]. Podnoszona przez E. S. okoliczność, że świadczenia rodzinne pobierane przez ojca dziecka były odpowiednio pomniejszane o świadczenia pobierane przez nią w Polsce, winna być niewątpliwie wzięta pod uwagę przez wspomniany organ (Marszałka Województwa [...]). Dodać należy, że choć konieczne stało się uchylenie decyzji przyznającej świadczenia od dnia [...] r., w żadnym razie nie jest to równoznaczne z odmową przyznania tych świadczeń. Z powyższego wynika jedynie, że rozstrzygnięcie w tym zakresie musi być wydane przez organ rzeczowo do tego właściwy, czyli Marszałka Województwa [...] (od 1 stycznia 2018 r. Wojewodę [...]). Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut błędnego – zdaniem skarżącej – uchylenia decyzji z mocą wsteczną. Wskazywane przez skarżącą na poparcie jej stanowiska w tym zakresie orzecznictwo sądowe ukształtowało się na tle art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który choć wskazany przez organy, jednak nie miał w tym wypadku zastosowania, bowiem faktycznie decyzje wydane zostały w oparciu o art. 23a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. o przepisy, zdaniem sądu, stanowiące wystarczającą i samodzielną podstawę prawną uchylenia decyzji. Podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego w części należy uznać za zasadny, gdyż faktycznie Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pominęło wiele elementów, które dla prawidłowości uzasadnienia winny być w nim zawarte. Sąd jednakże uznał, mając na uwadze wielość decyzji administracyjnych wydanych w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych uprzednio przyznanych skarżącej na rzecz jej syna, w tym także zawierających poprawnie sporządzone uzasadnienia oraz fakt, że zaskarżone decyzje w sposób właściwy wskazują na konieczność zastosowania w sprawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż naruszenie art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Należy podkreślić, że zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień. Decyzja ta jest swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na okoliczność stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.