II SA/Ol 598/18

WyrokWSA w Olsztynie2018-10-18

Skład orzekający: Adam Matuszak, Katarzyna Matczak, Beata Jezielska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy pobyt osoby w szpitalu psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego należy traktować jako odbywanie kary pozbawienia wolności w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co skutkowałoby pozbawieniem prawa do zasiłku stałego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że pobyt w szpitalu psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego nie jest tożsamy z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Ustawa o pomocy społecznej wyraźnie rozróżnia kary od środków zabezpieczających, a przepis wyłączający prawo do świadczeń (art. 13 ust. 1) dotyczy wyłącznie osób odbywających karę pozbawienia wolności. Rozszerzająca interpretacja tego przepisu na osoby objęte środkami zabezpieczającymi jest nieprawidłowa i narusza zasadę przyjaznej interpretacji prawa.
Stan faktyczny
Skarżący, G. J., posiadający orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ubiegał się o zasiłek stały. Organ I instancji odmówił przyznania zasiłku, uznając, że pobyt skarżącego w szpitalu psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego jest tożsamy z odbywaniem kary pozbawienia wolności, co wyłącza prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący zaskarżył decyzję SKO, argumentując, że pobyt w szpitalu psychiatrycznym nie jest karą pozbawienia wolności i nie powinien skutkować pozbawieniem go prawa do zasiłku.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. 1. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]"r. nr."[...]", działający z upoważnienia Burmistrza Miasta O Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O (dalej: organ I instancji), odmówił G J (dalej: skarżący, strona) świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego oraz świadczenia niepieniężnego w formie opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że choć skarżący spełnia przesłankę kryterium dochodowego określonego w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 508) dalej: u.p.s., dla przyznania zasiłku stałego, to jednak zasiłek ten nie może zostać mu przyznany. Wobec skarżącego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Ostródzie orzeczono o zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Organ zaznaczył, że co prawda szpital psychiatryczny nie funkcjonuje w strukturze zakładów karnych, to jednak skarżący jest umieszczony w zakładzie zamkniętym i faktycznie jest pozbawiony wolności. Sytuację osoby przebywającej w zakładzie zamkniętym należy uznać za tożsamą z sytuacja osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. Zgodnie z § 24 Regulaminu Organizacyjnego Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w C, placówka ta zapewnia całodobowe utrzymanie i warunki niezbędne do życia. Organ wywiódł, że skoro skarżący pozostaje na utrzymaniu państwa, zasiłek stały mu nie przysługuje. 2. Od powyższego rozstrzygnięcia pismem z dnia "[...]"r. odwołał się skarżący. W uzasadnieniu wskazał, że w SPP ZOZ w C przebywa od "[...]"r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O z dnia "[...]"r. w ramach realizacji środka zabezpieczającego w postaci detencji. Zaznaczył, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważne do dnia "[...]"r. i z tego powodu ubiega się o zasiłek stały. Skarżący wskazywał, że nie pracuje i nie posiada żadnych dochodów. Podkreślił, że szpital nie zapewnia mu wszystkich niezbędnych potrzeb, tak jak miało by to miejsce w zakładzie karnym m.in. szpital nie zapewnia bielizny, ubrania na zmianę stosownego do pory roku, butów, znaczków, kopert, a środki czystości są częściowe i wydawane w ograniczonych ilościach. 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E decyzją z dnia "[...]"r. nr. "[...]"utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący od dnia "[...]" r. przebywa w SPP ZOZ w C na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ostródzie II Wydział Karny sygn. akt "[...]" w ramach realizacji środka zabezpieczającego w postaci internacji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (...) przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 (tj. np. niepełnosprawność czy długotrwała choroba) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ przedstawił regulację art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. określającą sposób ustalania dochodu dla osób ubiegających się o świadczenie. Wskazano, że kwestię prawa do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej reguluje art. 37 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, w myśl którego zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego kwotę 634zł. Organ odwoławczy stwierdził, że zasiłek stały ustala się - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 640 zł miesięcznie i nie niższa niż 30 zł miesięcznie. Zasiłek stały jest świadczeniem obligatoryjnym, co oznacza, że organ ma obowiązek przyznania tego typu świadczenia w sytuacji spełnienia przez osobę wnioskującą wszystkich warunków koniecznych do otrzymania tego rodzaju zasiłku. Podniesiono, że istotą sporu w sprawie jest kwestia oceny, czy fakt przebywania w szpitalu psychiatrycznym rodzi takie same konsekwencje prawne wynikające z art. 13 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, jak odbywanie kary pozbawienia wolności. Zgodnie bowiem z art. 13 ust.1 u.p.s., osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust.1a (dotyczącego kary pozbawienia wolności odbywanej w systemie dozoru elektronicznego). Wskazano nadto, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pobyt w zamkniętym zakładzie leczenia należy zakwalifikować jako odbywanie kary pozbawienia wolności w rozumieniu art. 13 ust.1 u.p.s. (por. wyrok NSA z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 594/16 oraz wyrok WSA w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 2905/14). Podniesiono, że w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w Ostródzie orzekł o umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 414 § 1 Kodeksu postępowania karnego (dalej: k.p.k.) w zw. z art.17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 Kodeksu karnego (dalej: k.k.) oraz na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art. 93b § 1 i § 3 k.k. orzekł o zastosowaniu środka zabezpieczającego wobec skarżącego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Organ odwoławczy wskazał następnie, że zgodnie z § 24 Regulaminu Organizacyjnego Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w C z chwilą przyjęcia do oddziału pacjentowi zapewnia się: - świadczenia zdrowotne odpowiadające aktualnym wymaganiom wiedzy medycznej, - leki i wyroby medyczne, - pomieszczenie i wyżywienie odpowiednie do stanu zdrowia, - odzież szpitalną (jeśli pacjent nie posiada własnej), - opiekę pielęgnacyjną, - rzetelne informowanie o stanie zdrowia, prowadzonych metodach leczenia, zabiegach diagnostycznych, leczniczych i pielęgnacyjnych, dających się przewidzieć następstwach i rokowaniach oraz możliwościach zastosowania innego postępowania medycznego. Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił na podstawie wskazanego § 24 Regulaminu, że potrzeby bytowe skarżącego są w znacznej części zaspokajane przez placówkę, ze środków publicznych. Skarżący nie odbywa kary pozbawienia wolności, lecz przebywa w zamkniętym zakładzie - szpitalu psychiatrycznym. Wprawdzie szpital psychiatryczny nie funkcjonuje w strukturze zakładów karnych wymienionych w art. 69 Kodeksu karnego wykonawczego, to jednak pod pojęciem kary pozbawienia wolności należy rozumieć pobyt skazanego w zamkniętym zakładzie połączony z faktycznym pozbawieniem skarżącego wolności. 4. Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiódł G J, zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu błędną wykładnię art. 13 u.p.s.. Skarżący wskazał, że nie jest osobą odbywającą karę pozbawienia wolności lecz został przymusowo umieszczony w szpitalu psychiatrycznym na leczeniu. Podniósł, że niesłusznie potraktowany został w sposób tożsamy z osobą przebywającą w areszcie lub zakładzie karnym. Wskazał, że spełnia kryteria do przyznania zasiłku stałego. Podkreślił, że w "[...]" szpitala w C, w którym przebywa, większość pacjentów posiada zasiłek stały. Podkreślił również, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2013 r. poz. 1386 ze zm.) szpital nie jest zobowiązany do zapewnienia wszystkich uprawnień jakie gwarantować musi zakład karny. Szpital jak wskazywał, nie zapewnia mu bielizny, ubrania stosownego do pory roku, butów, znaczków, kopert, a środki czystości są częściowe i wydawane w ograniczonych ilościach. 5. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że treść skargi i podniesione argumenty są tożsame z treścią odwołania jakie wniósł skarżący, wobec czego podtrzymano stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 z późn.zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn.zm) dalej jako: p.p.s.a., sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa mogące mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że pomoc społeczna realizowana w oparciu o zapisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Powyższe wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zakres podmiotowy ww. ustawy reguluje art. 7 u.p.s. zawierający przykładowy katalog przyczyn uzasadniających przyznanie wsparcia osobom lub rodzinom. Ustawa o pomocy społecznej zawiera także negatywną przesłankę podmiotową w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności - art. 13 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Przepis ten nie przewiduje wyjątków, ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Oznacza, że osobom odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje jakiekolwiek świadczenie objęte powołaną ustawą o pomocy społecznej niezależnie od położenia, czy stanu osoby wnioskującej o świadczenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r. sygn. I OSK 1223/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2008r. sygn. IV SA/Gl 1090/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 października 2007 r. sygn. II SA/Ol 930/07, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przekazanych akt sprawy wynika bezspornie, że skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważne do dnia"[...]"r. Ustalono również, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego w O II Wydział Karny z dnia "[...]"r. (sygn. akt "[...]"), na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. art. 31 § 1 k.k. umorzono postępowanie karne wobec skarżącego, jednocześnie na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art. 93b § 1 i § 3 k.k. orzeczono wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w zakładzie psychiatrycznym. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że zarówno w dacie złożenia wniosku o świadczenie, jak i w dacie orzekania przez organy administracji w tej sprawie strona przebywała w SPP ZOZ w C w systemie leczenia zamkniętego. Istotą rozstrzygnięcia było zatem ustalenie, czy pobyt skarżącego w szpitalu psychiatrycznym w systemie zamkniętym należy zakwalifikować jako odbywanie kary pozbawienia wolności w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.p.s., tylko bowiem pozytywna odpowiedź na to pytanie mogła stanowić uzasadnioną podstawę uznania skarżącego za osobę wyłączoną z kręgu uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej. W pierwszej kolejności pozostaje wyjaśnić, że art. 13 u.p.s. przewiduje wyłączenie podmiotowe dotyczące osób mogących ubiegać się o świadczenia pomocy społecznej, mające charakter wyjątku. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu z uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej nie mogą korzystać, co do zasady, osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. Ustawodawca przewidział jednocześnie w art. 13 ust. 3 u.p.s., że osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca, nie wskazał, w żaden sposób by z grona osób uprawnionych do otrzymywania świadczeń pomocy społecznej wyłączone były inne kategorie podmiotów, a w szczególności w żaden sposób nie wskazano, że wyłączenie to może dotyczyć osób co do których zastosowano jakiekolwiek środki zabezpieczające określone w art. 93a k.p.k., w tym pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Zaznaczyć trzeba, że sam ustawodawca dokonuje wyraźnego rozróżnienia, kar, środków karnych i środków zabezpieczających. Do kar zaliczono (art. 32 k.p.k.) grzywnę, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności, 25 lat pozbawienia wolności i dożywotnie pozbawienie wolności. Do katalogu środków zabezpieczających (art. 93a k.p.k.) zaliczył zaś: elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, terapię, terapię uzależnień, pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Zgodnie z zasadą poprawnej legislacji, przyjąć należy że rozróżnienie to dokonane zostało w sposób celowy i zamierzony. Tym samym wobec osób objętych środkami zabezpieczającymi, bez wyraźnej podstawy prawnej, nie można stosować regulacji dotyczących osób objętych karą. Nadto mając na uwadze ugruntowaną zasadę legislacji i wykładni prawa, zgodnie z którą ustawodawca, dla oznaczenia dwóch różnych instytucji używa zawsze dwóch różnych pojęć, przyjąć należy, że nie jest możliwe przyjęcie, że prawodawca używając określenia kara pozbawienia wolności dopuszczał możliwość rozszerzenia jego znaczenia także na środki zapobiegawcze. Zgodnie z zasadą racjonalności prawodawcy, przyjąć należy, że używa on poszczególnych terminów ustawowych (języka prawnego) w sposób celowy. Tym samym pogląd, iż art. 13 ust. 1 u.p.s. dotyczyć winien także osób izolowanych w innym trybie niż odbywanie kary pozbawienia wolności stanowi nieuzasadnione rozszerzenie jego stosowania. Ewentualne podobieństwo skutków jakie niesie ze sobą dla określonej osoby kara pozbawienia wolności i środek zabezpieczający umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym nie mogą być argumentem dla zrównania tych pojęć w kontekście stosowania art. 13 ust. 1 u.p.s. Dodać pozostaje nadto, że warunki stosowania obu instytucji są wprawdzie podobne w zakresie ograniczenia swobody określonej osoby, jednakże ich cele są całkowicie inne. Poza tym wyartykułowania wymaga, że art. 13 ust. 1 u.p.s. jako wyjątek nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, co uczyniły orzekające w tej sprawie organy. Co więcej, jako norma ograniczająca możliwość korzystania z uprawnień do zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych winna być interpretowana w sposób ścisły. Jej stosowanie wiąże się z ograniczeniem wobec określonych podmiotów zadań państwa w zakresie wparcia zmierzającego do zabezpieczenia im podstaw bytowych. Wobec powyższego rozciągnięcie ograniczenia wynikającego z przepisu art. 13 ust. 1 u.p.s. na osoby objęte środkiem zabezpieczającym w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym nie może być uznane za prawidłowe. Taka wykładnia wskazanego przepisu przeczy także zasadzie przyjaznej interpretacji prawa wyrażonej w art. 7a k.p.a. Przez rozstrzyganie wątpliwości "na korzyść strony" należy rozumieć wybór takiego sposobu interpretacji normy prawnej, przy którym prawa strony są najpełniej chronione. Mówiąc inaczej, należy wybrać sposób oceny optymalny dla strony na tle innych sposobów oceny, które okazały się możliwe i równie prawdopodobne. W niniejszym postępowaniu organ odwoławczy dokonał zaś interpretacji normy prawnej w sposób oczywiście niekorzystny dla skarżącego. Co więcej, interpretacja organu stanowi działanie nie tylko sprzeczne ze wskazaną wyżej zasadą przyjaznej interpretacji prawa ale wręcz przeciwnie zakłada rozszerzającą wykładnię przepisu zawierającego ograniczenie uprawnienia. Stanowi zatem działanie w sposób jaskrawy sprzeczne z podstawami aksjologicznymi prawa publicznego, wśród których wskazać należy m.in. realizację przez organy władzy publicznej funkcji opiekuńczych wobec obywatela. Podnieść należy także, że nie obowiązuje już przepis art. 96 § 4 Kodeksu karnego, który stanowił, że na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności sąd zalicza okres pobytu skazanego w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego. Wobec powyższego brak obecnie podstaw do przyjęcia, że wolą ustawodawcy było zrównanie form odbywania kary i środka zabezpieczającego. Dodatkowo podkreślić należy, że zasady wykonywania kar i środków zabezpieczających zostały zróżnicowane w kodeksie karnym wykonawczym. Środki zabezpieczające unormowane zostały w odrębnym rozdziale części szczególnej Kodeksu karnego wykonawczego. W rozpoznawanej sprawie wobec skarżącego nie zastosowano kary, postępowanie karne zostało wobec niego umorzone, orzeczono zaś środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Skarżący nie odbywa aktualnie kary pozbawienia wolności lecz przebywa w zakładzie opieki zdrowotnej. Jego sytuacji nie można zatem zrównywać z sytuacją osoby odbywającej karę, tym bardziej poprzez zastosowanie wobec niego - bez wyraźnej podstawy prawnej - ograniczeń przysługujących mu uprawnień i faktycznego pogarszania sytuacji prawnej. Podkreślić należy, że ustawodawca wyłączeniem z pomocy społecznej objął jedynie kategorię osób odbywających karę pozbawienia wolności, natomiast w stosunku do osób tymczasowo aresztowanych zawiesił prawo do świadczeń z pomocy społecznej. U podstaw takiego stanowiska leżało uznanie, że kara pozbawienia wolności stanowi środek przymusu państwowego orzekany za przestępstwa, wyrażający społeczne potępienie czynu i polegający na sprowadzeniu dolegliwości na sprawcę przestępstwa. Z natury rzeczy jej wykonanie wiąże się więc z pozbawieniem lub ograniczeniem pewnych swobód obywatelskich, z których w warunkach izolacji odbywający ją nie może korzystać. Kara bowiem poza funkcją represji ma poprawić i reedukować skazanego, nie zaś wyrządzać mu dolegliwości fizyczne lub poniżać jego godność. Stąd, jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 1222/07, (dostępny w CBOSA) oprócz prawem przewidzianych ograniczeń, skazanemu przysługują określone prawa. I tak w myśl art. 69 ustawy z dnia 5 marca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2018 poz. 652) dalej: k.k.w., kara pozbawienia wolności wykonywana jest w zakładach karnych, podlegających Ministrowi Sprawiedliwości, finansowanych z budżetu państwa. Na koszt Państwa skazany - zgodnie z przepisami powołanego aktu prawnego - ma prawo m.in. do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny - art. 102 k.k.w. Stosownie do art. 111 k.k.w. skazany otrzymuje do użytku z zakładu karnego odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie, o ile nie korzysta z własnych. Zakład karny zapewnia skazanemu warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej i czystości w celi. Z przedstawionych regulacji prawnych wynika, że odbywając karę pozbawienia wolności skazany ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których koszty pokrywane są z budżetu państwa. Takie założenie ustawodawcy legło u podstaw wyłączenia skazanych, odbywających karę pozbawienia wolności, z kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Skoro bowiem skazanemu z budżetu państwa zabezpiecza się wszelkie niezbędne potrzeby to brak jest podstaw do finansowania jeszcze dodatkowych świadczeń w postaci np. zasiłku stałego. Wielu ze wskazanych wyżej uprawnień pozbawiony jest pacjent szpitala psychiatrycznego. Równocześnie zastosowanie środka zabezpieczającego, nie stanowi kary i nie jest środkiem represji. Stanowi formę zabezpieczenia zarówno dla samego objętego nim podmiotu jak i społeczeństwa. Nie można jednak zaakceptować sytuacji w której podmiot objęty środkiem zapobiegawczym poddany będzie surowszym lub takim samym restrykcjom, jak osoba odbywająca karę pozbawienia wolności lub znajdzie się w mniej korzystnej sytuacji niż osoba odbywająca karę pozbawienia wolności. Na marginesie dodać należy jeszcze, że organy mimo wynikających z art. 8 k.p.a. zasad zaufania i pewności prawa nie dokonały weryfikacji sytuacji skarżącego w kontekście sytuacji pozostałych osób przebywających z nim na oddziale. Skarżący wskazuje, że w większości otrzymują one zasiłek stały. Zasada równego traktowania wymaga by kwestia ta została przynajmniej zbadana. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której osoby znajdujące się w podobnej sytuacji, traktowane są w sposób odmienny przez organy bez uzasadnionych przyczyn. Świadczenia pomocy społecznej pomagać mają w zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych. Z tego też względu ograniczenie prawa do ich przyznawania wymaga uzasadnienia i wykazania, że osoba ich pozbawiana, ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe. W tym stanie rzeczy, Sad na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło