IV SA/Gl 469/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta C. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 7, art. 9 ust. 1, art. 24 ust. 1 oraz art. 23 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał za nienależnie pobrane przez M. J. świadczenia wypłacone za okres od 1 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. w łącznej kwocie 1 986,52 zł. Nadto organ ten orzekł o obowiązku zwrotu wskazanej kwoty wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że w okresie powyżej wskazanym strona otrzymała środki z funduszu alimentacyjnego jak również za pośrednictwem komornika sądowego, który wyegzekwował stosowne środki od osoby zobowiązanej do ich uiszczania i przekazał do rąk strony. Zdaniem organu okoliczność ta wyczerpuje przesłankę pobrania nienależnego świadczenia i wymusza na nim podjęcie działań zmierzających do ich zwrotu. Z decyzją tą nie zgodziła się M. J., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach i wystąpiła w nim o uchylenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu tym przybliżyła okoliczności sprawy, a w szczególności uwypukliła własne działania zmierzające do tego, aby przekazać otrzymane od komornika sądowego środki do właściwego podmiotu, ponieważ zdawała sobie sprawę, że środki te nie są jej należne. W odwołaniu tym podniosła także, że wadliwe funkcjonowanie organów państwa, to jest komornika oraz organu pomocy społecznej w C. spowodowało obecne jej kłopoty i domaganie się od niej zwrotu przyznanych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał obowiązujące unormowania prawnej jak również przybliżył stan faktyczny w sprawie. Podkreślono, że wyczerpana została przesłanka pobrania nienależnego świadczenia przewidziana treścią art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przywołano następnie treść art. 23 ust. 1 ust. 5 do 7 i zaakcentowano, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie obowiązana jest do ich zwrotu. W końcowej części uzasadnienia organ zaznaczył, że decyzję tę podjął nie w warunkach uznania administracyjnego lecz związania treścią przepisu. Z decyzją tą nie zgodziła się skarżąca, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie kosztów postępowania sądowego. W motywach skargi podkreśliła, że winę za zaistniałą sytuację ponoszą pracownicy organu pierwszej instancji jak również komornik sądowy. W skardze tej odwołała się do uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu z 20 grudnia 2016 r. jak również do licznych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wydawanych w okresie 1 stycznia 2012 r. W motywach skargi skarżąca ponownie przybliżyła podejmowane działania zmierzające do usunięcia uchybień, których dopuścili się pracownicy organu pierwszej instancji i komornik sądowy. W końcowej części skargi wyraziła nadzieję, że zostaną wyciągnięte stosowne konsekwencje w stosunku do osób, które przyczyniły się do zaistnienia przedmiotowej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem skarżąca ponownie wyjaśniła działania podejmowane po otrzymaniu od komornika sądowego środków finansowych z tytułu alimentów i w podsumowaniu podała, że środki te pozostały w jej dyspozycji, przy czym były one pomniejszone o koszty komornicze i przekazów pocztowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy Na wstępie niniejszych rozważań należy zauważyć, że stan faktyczny w sprawie jest czytelny i prawidłowo ustalony przez organy administracji publicznej. Mocą decyzji organu administracji publicznej pierwszej instancji z [...] r. przyznano osobom uprawnionym M. i J. K., reprezentowanemu przez skarżącą, świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie. Świadczenia te zostały wypłacone, co skarżąca przyznała w trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem. Równocześnie komornik sądowy przelał na konto skarżącej z pominięciem kolejności wyegzekwowane od dłużnika świadczenia alimentacyjne. Po otrzymaniu wskazanych środków skarżąca podjęła działania zmierzające do doprowadzenia do sytuacji, że środki te zostaną przekazane podmiotowi właściwemu, jednakże niezależnie od podjęcia tych działań, jak również nie wnikając w to, kto przyczynił się do zaistniałej sytuacji, stwierdzić należy, że wyegzekwowane przez komornika sądowego środki pomniejszone o koszty komornicze i koszty ich przesłania znajdują się na koncie skarżącej. W trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem skarżąca potwierdziła, iż wskazane środki w pomniejszonej wysokości znajdują się w jej dyspozycji. W tej sytuacji rozważenia wymaga stan normatywny mający zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za nienależnie pobrane świadczenia uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części; b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia; d) wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów; f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję; g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Z kolei zgodnie z art. 23 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Podkreślić należy, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Z kolei decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Przedstawiony powyżej stan normatywny jest czytelny, ponieważ sytuacja faktyczna, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie wyczerpuje treść normy prawnej zawartej w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z nim za świadczenia nienależnie pobrane z funduszu alimentacyjnego uznaje się świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów Następstwem poczynionych ustaleń jest stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki negatywne uruchomienia postępowania administracyjnego zmierzającego do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ponieważ nie upłynęło 10 lat od dnia wypłaty przedmiotowych świadczeń oraz nie upłynął okres trzech lat od dnia wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń i uzyskaniu przez nią statusu decyzji ostatecznej. Mając w polu widzenia treść art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakazujący zwrócić nienależnie pobrane świadczenie alimentacyjne, organy administracji publicznej zasadnie uruchomiły postępowanie zmierzające do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Tym samym zarzuty skarżącej podnoszone w odwołaniu i w skardze do tutejszego Sądu nie mogą zostać uwzględnione. Skarżąca w pismach procesowych kierowanych do organów administracji jak i w skardze akcentuje, że wina za zaistniałą sytuację leży po stronie pracowników ośrodka pomocy społecznej i komornika sądowego, natomiast ona ponosi negatywne następstwa ich działań. Z taką oceną zaistniałej sytuacji nie można polemizować, ponieważ faktycznie w rozpoznawanej sprawie od pierwszego pisma skarżącej dostrzegane są podejmowane działania zmierzające do doprowadzenia do sytuacji, w której komornik sądowy przekaże właściwemu podmiotowi wyegzekwowane środki od dłużnika alimentacyjnego. Powyższa okoliczność nie budzi najmniejszych wątpliwości, jednakże unormowanie zamieszczone w art. 2 pkt 7 lit. d przedmiotowej ustawy jest tak skonstruowane, że podnoszone przez skarżącą okoliczności nie mają istotniejszego znaczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca dysponuje znaczną częścią tych środków (pomniejszoną o koszty komornicze i koszty ich przesłania). Oznacza to, że w praktyce w tym samym okresie czasu skarżąca otrzymała świadczenie oraz wyegzekwowane przez komornika od dłużnika alimentacyjnego środki. Zatem skarżąca dysponowała zarówno świadczeniami z funduszu jak i wyegzekwowanymi środkami przez komornika sądowego. Przedstawione powyżej rozważania pozwalają uznać, że działania organów administracji zmierzające do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń są zasadne i mają umocowanie w przepisach przywoływanej ustawy. Skarżąca w skardze do tutejszego Sądu przywołała liczne orzeczenia sądów administracyjnych. Przyjdzie zauważyć, że orzeczenia te odnoszą się do stanu normatywnego obowiązującego przed 1 stycznia 2012 r., czyli do stanu normatywnego przed zmianą przepisu leżącego u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Z kolei przywoływany w skardze wyrok WSA w Gliwicach z 20 grudnia 2016 r. nie odnosi się do sytuacji występującej w niniejszej sprawie, a ponadto skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela wyrażonego w nim stanowiska, że pobranie w tym samym okresie przez osobę uprawnioną (jej przedstawiciela ustawowego) świadczenia z funduszu i alimentów przekazanych przez komornika nie wyczerpuje przesłanek nienależnie pobranego świadczenia, albowiem okoliczność taka wyczerpuje przesłankę określoną w art. 2 pkt 7 lit. d przedmiotowej ustawy. Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie jedynie zaznaczyć, że w przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku organy administracji podejmą działania zmierzające do wyegzekwowania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jednakże skarżąca może po myśli art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wystąpić o umorzenie tej części nienależnie pobranych świadczeń, które odpowiadają kosztom komorniczym i kosztom przekazów łącznie z odsetkami, ponieważ do zaistniałej sytuacji skarżąca się nie przyczyniła i z tego powodu nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji działań organów administracji. W tej sytuacji skarżąca winna złożyć do organu pierwszej instancji stosowny wniosek w tym zakresie. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić. mr