I GSK 715/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 810/18 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną 1.1 Wyrokiem z 24 października 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 810/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a", oddalił skargę M. K. – G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2018 r. nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. 1.2 Z ustaleń poczynionych przez sąd pierwszej instancji wynika, że na skutek wniosku M. K. – G. o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek, decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc 07/2009, za okres od 10/2009 do 11/2010 w kwocie 3.310,93 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc 07/2009, za okres od 10/2009 do 11/2010 w kwocie 1.231,71 zł za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Następnie decyzją z [...] maja 2016 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie: I. umorzył należności dotyczące osoby prowadzącej działalność gospodarczą z tytułu kosztów upomnienia, dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 96,80 zł, kosztów upomnienia, dotyczących składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 105,60 zł, kosztów upomnienia, dotyczących składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 114,40 zł; II. odmówił umorzenia należności za zatrudnionych pracowników z tytułu składek: 1) na ubezpieczenia społeczne: - 4.292,78 zł z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc 07/2009, za okres od 10/2009 do 11/2010; - 2.718 zł z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 1 kwietnia 2016 r.; 2) na ubezpieczenie zdrowotne: - 1.231,71 zł z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc 07/2009, za okres od 10/2009 do 11/2010; - 784 zł z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 1 kwietnia 2016 r.; 3) na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: - 420,11 zł z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc 07/2009, za okres od 09/2009 do 11/2010; - 258 zł z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 1 kwietnia 2016 r. Decyzją z [...] maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych: I. utrzymał w mocy punkt l decyzji nr [...] o umorzeniu należności dotyczących osoby prowadzącej działalność gospodarczą z tytułu kosztów upomnienia, II. uchylił punkt II decyzji nr [...] i w tym zakresie na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) umorzył należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 2.281,07 zł, w tym; - na ubezpieczenia społeczne za miesiąc 07/2009 r., za okres od 10/2009 r. do ll/2010 r. w łącznej kwocie 1.602,85 zł, w tym z tytułu składek - 981,85 zł; odsetek liczonych na dzień 01.04.2016 r. - 621 zł; - na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc 07/2009 r., za okres od 09/2009 r. do ll/2010 r. w łącznej kwocie 678,22 zł, w tym z tytułu składek - 420,22 zł, odsetek liczonych na dzień 01.04.2016 r. - 258 zł; oraz odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 2.881 zł. Sąd wyjaśnił, że zaskarżona decyzja jest dla skarżącej w przeważającej części pozytywna. Co prawda organ odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, jednak jest to konsekwencja treści przepisu art. 30 u.s.u.s. Dokonując rozstrzygnięcia poruszał się w granicach wniosku, zatem dokonując umorzenia należności w I i II punkcie decyzji dokonał umorzenia wszystkich należności jakie figurują na karcie kontowej skarżącej w ZUS. 2.1 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. K.-G. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji oraz o przekazanie całości sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła: 1. naruszenie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w zw. z art. 77 i art. 80 K.p.a., 2. niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy w powołaniu na zarzut naruszenia przez organ art. 7, 77 i 80 K.p.a., w szczególności poprzez nieustalenie przez organ administracyjny wysokości wszystkich zobowiązań skarżącej wobec ZUS, co do których został złożony przez nią wniosek o ich umorzenie, 3. naruszenie art. 107 K.p.a., w szczególności poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji o odmowie umorzenia odsetek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. 3.2 Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ze względu na ten podział podstaw kasacyjnych na materialną i procesową, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do powołania w oddzielnych podstawach kasacyjnych odpowiednich norm, tj. albo o charakterze materialnym, a więc takich, które określają treść praw i obowiązków ich adresatów, ustanawiają pewnego rodzaju nakazy lub zakazy, albo norm o charakterze procesowym (ustrojowym), a więc takich, które regulują realizację norm materialnych i ich egzekwowanie, ustrój oraz postępowanie przed organami. Wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest też do podniesienia w ramach zarzutów nie tylko właściwych przepisów (z podaniem pełnej nazwy aktu i jego konkretnej jednostki redakcyjnej), ale również do wykazania, na czym owo naruszenie polega, a także, w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego - do wskazania formy naruszenia (błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie), a w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania do wykazania, że naruszenie to mogło mieć istotne znaczenie, a więc takie, że gdyby do niego nie doszło to rozstrzygnięcie sprawy byłoby innej treści (por. art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). 3.3 Sposób sformułowania przez stronę zarzutów nie odpowiada w pełni tym wymogom. Skarżąca kasacyjnie w zarzutach wskazała na naruszenie art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia, nie rozwijając, na czym to naruszenie polega. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołała art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s. Cytując ich treść podniosła, że nieuprawnione jest stanowisko organu o odmowie umorzenia zawnioskowanych należności, w tym finansowanych przez ubezpieczonych. Ponadto wskazała, że umorzenie zaległych składek powoduje również automatyczne umorzenie odsetek. Powołała również naruszenie art. 107 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji. Należy podkreślić, że zarzuty te są chybione. Po pierwsze wymaga wyjaśnienia, że przepisy u.s.u.s. określają zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu i sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z przepisem art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), która ma miejsce w sytuacjach wymienionych (pkt 1-6 ust. 3), z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "należności z tytułu składek" zostało określone w przepisie art. 24 u.s.u.s. Wynika z niego, że należności z tytułu składek to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Przepis art. 30 u.s.u.s. stanowi natomiast, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi jednak przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek. Wyjątek od dopuszczalności umorzenia należności przewidziany w art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony i obejmuje wyłącznie umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki zaś muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Z powyższego wynika, że odsetki od składek finansowanych tak przez płatnika (pracodawcę) jak i przez pracownika nie mieszczą się w dyspozycji przepisu art. 30 u.s.u.s. Ustawodawca nie wyłącza zatem dopuszczalności rozważania przez organy orzekające zastosowania art. 28 u.s.u.s. wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek". W pełni uprawnionym było więc wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez pracowników. Takie też postępowanie zostało przeprowadzone wobec przedmiotowych odsetek, i to w kontekście powołanych wyżej przepisów. Wynika to jednoznacznie z treści decyzji z [...] maja 2018 r. Skarżąca kasacyjnie błędnie natomiast upatruje, że niniejsze odsetki podlegają automatycznemu umorzeniu w przypadku umorzenia należności głównej. Należność główna, z którą się wiążą, to składki na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Nie zostały one umorzone, ponieważ w ogóle nie podlegają one takiej instytucji. Wynika to wprost z cytowanego wyżej przepisu art. 30 u.s.u.s. Potwierdzeniem tego jest zresztą treść decyzji z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Powyższe oznacza, że kwestia odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych została orzeczona w oparciu o prawidłowe podstawy prawne. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tym zakresie jest lakoniczne, jednakże uchybienie to nie ma wpływu na prawidłowość samego wyroku wydanego w sprawie I SA/Kr 810/18. Sąd pierwszej instancji zaakceptował bowiem poprawne w tym zakresie ustalenia organu, zawarte w uzasadnieniu spełniającym wymogi przepisu art. 107 K.p.a. Organ ten uznał, że mimo, iż zachodzi przesłanka nieściągalności zobowiązań, to nie jest zasadnym podejmowanie decyzji o umorzeniu tych odsetek jeśli co do samych należności wydano decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ich umorzenia. Nie można zapomnieć, że organ orzekał w granicach uznania administracyjnego, przez co jego stanowiska nie można podważyć. Powyższe oznacza, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 28 u.s.u.s. Z kolei zarzut naruszenia § 3 rozporządzenia jest chybiony, ponieważ ani sąd pierwszej instancji ani organ nie analizowały odmowy umorzenia odsetek w kontekście przesłanek wynikających z tego aktu. 3.5 Skarżąca powiązała zarzut naruszenia art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., i mimo, że rozwinęła ten temat w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, to uczyniła to ogólnikowo, że nie dostarczając wiedzy, na czym to naruszenie polegało. Tymczasem chcąc podważyć zastosowanie przepisu przez sąd I instancji wnoszący skargę kasacyjną obowiązany jest wskazać na okoliczności potwierdzające wyartykułowane zarzuty. Skarga kasacyjna jest bowiem sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom kwalifikowanym, tzn. powinna zawierać, oprócz innych wymogów m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu oceną ich zasadności, skoro sąd ten nie może domniemywać intencji strony. Jedynie w sytuacji gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie jej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić jej merytoryczna kontrolę. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie. 3.6 Uwagi z punktu 3.5 niniejszego uzasadnienia należy odnieść również do zarzutu, w którym wskazano, że organ nie ustalił wszystkich zobowiązań skarżącej wobec ZUS, wobec których został złożony przez nią wniosek o ich umorzenie. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała w istocie na podstawie czego wywodzi swoje argumenty, że organ nie ustalił wysokości wszystkich zobowiązań. W sytuacji więc jak niniejsza, gdzie skarga kasacyjna nie zawiera poparcia dla tezy o pominięciu części należności, nie jest możliwe odniesienie się do tego tematu. Należy jedynie przypomnieć zasługujące na pełną akceptację stanowisko sądu pierwszej instancji, a mianowicie, że nie ma podstaw aby wątpić, że decyzją objęto całość należności tym bardziej, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powoływał się na wniosek skarżącej o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, zarzut braku ustalenia wysokości należności skarżąca kasacyjnie powiązała z twierdzeniem, że z zaskarżonej decyzji nie wynika, w jakim zakresie wniosek o umorzenie należności został uwzględniony, a w jakim nie. Zarzut ten jest nieuzasadniony, ponieważ decyzja w sposób czytelny i jednoznaczny rozstrzyga w punkcie 1, w jakim zakresie utrzymuje w mocy decyzje z [...] maja 2016 r., oraz w punkcie 2, po uchyleniu punktu II ww. decyzji z [...] maja 2016 r., rozstrzyga o umorzeniu należności oraz o odmowie umorzenia należności. W każdym przypadku organ powołał w zaskarżonej decyzji rodzaj należności, okresy oraz kwoty, których dotyczy umorzenie oraz odmowa umorzenia. 3.7 Mając powyższe na względzie należało uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. 3.8 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.