II SA/Ol 699/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S.J. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 750 zł S.J. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, wskazując w uzasadnieniu, iż jest emerytem. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Ich majątek stanowią: mieszkanie o powierzchni 61,60 m2, nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" ha, na której znajduje się "sporny "[...]" budynek gospodarczy", samochód "[...]" i 2791 zł oszczędności. Dochód miesięczny netto skarżącego z tytułu emerytury wynosi 3300 zł, a jego żony, z tytułu wynagrodzenia za pracę - 1600 zł. Stałe wydatki ponoszone są na: spłatę kredytu (937 zł), czynsz (920 zł), media (230 zł), koszty leczenia i rehabilitacji (350 zł) i ubezpieczenie (130 zł). Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; w skrócie: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, powinno być zatem przyznawane tylko gdy wnioskodawca wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. W tym względzie bierze się pod uwagę nie tylko aktualną sytuacją dochodową, lecz również stan majątkowy. Wartość składników majątku jest bezpośrednim wyznacznikiem całokształtu sytuacji majątkowej, a pośrednio również finansowej, gdyż stanowi o możliwościach uzyskiwania dodatkowych źródeł dochodu (przez najem, dzierżawę czy sprzedaż), jak również ma wpływ na możliwości kredytowe. Informacje przedstawione we wniosku skarżącego nie przekonują o konieczności poczynienia wobec niego wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Wbrew instrukcji, nie wskazał on w rubryce 5 formularza faktów, z których wynika, że wniosek jest zasadny. Na istnienie szczególnej sytuacji nie wskazują także dane zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Dwuosobowe gospodarstwo domowe dysponuje bowiem stałymi dochodami w wysokości 4900 zł/mies., kwotą 2791 zł, samochodem, mieszkaniem oraz gruntem rolnym o sporej powierzchni wraz z budynkiem, na który skarżący czynił (niniejsze postępowanie dotyczy "[...]") i gotów jest czynić nakłady (w skardze stwierdził: "Kwota 25000 zł zainwestowana w dalsze zagospodarowywanie działki przyniesie wymierne korzyści nie tylko mnie ale pozwoli również na ożywienie całej miejscowości, ponieważ jej walory umożliwiają rozpoczęcie działalności agroturystycznej, produkcję zdrowej żywności, założenie pasieki pszczół lub innej."). Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy stanowiłoby jego nadużycie, gdyż celem tej instytucji nie jest ochrona majątku wnioskodawcy, lecz zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Z tej przyczyny orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy. Zupełnie niezależnie od powyższego godzi się wyjaśnić, iż reprezentowanie strony przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, a także obecności strony skarżącej na rozprawie, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu (134 § 1 p.p.s.a.). Udział profesjonalnego pełnomocnika jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Przypomnieć też należy, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia zgłosi wniosek o przyznanie należnych kosztów (art. 200 i 210 § 1 p.p.s.a.).