II SA/Rz 799/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2018 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi D. D. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy umorzenia wyżej wymienionemu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej decyzji Kolegium podało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 – zwana dalej "ustawą"). Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem D. D. z [...] marca 2018 r. o umorzenie należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione: E. D. i K. D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, który to wniosek uzasadniony został trudną sytuacją materialną i rodzinną. Podał, że żyje na skraju ubóstwa, nie posiada żadnych środków do życia, pozostaje na utrzymaniu matki będącej w podeszłym wieku. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. ([...]) Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 21 100 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na umorzenie zaległości. Wprawdzie aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna – jest osobą bezrobotną i znajduje się na utrzymaniu matki, jednakże jego wiek (54 lata) oraz stan zdrowia (brak orzeczenia o niepełnosprawności bądź niezdolności do pracy) nie oznacza, że w przyszłości nie znajdzie pracy i nie będzie mógł spłacić zadłużenia. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił, że organ zbagatelizował jego sytuację rodzinną i materialną. Wyjaśnił, że dopóki pracował regularnie płacił alimenty. W chwili obecnej intensywnie poszukuje pracy, jednak ze względu na wiek nie może podjąć pracy na budowie. Zrezygnował z zarejestrowania w urzędzie pracy. W przeszłości otrzymał propozycję pracy przy budowę autostrady, wówczas uszkodził ścięgno, którego do chwili obecnej nie wyleczył. Zwrócił się o umorzenie zaległości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało na brzmienie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy i podkreśliło, że uprawnienie organu do umorzenia należności alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej realizowane jest w ramach uznania administracyjnego, które uzależnione jest od zaistnienia okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Zaznaczyło, że trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia tych należności. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji SKO uznało, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej odwołującego i słusznie przyjął, że wprawdzie obecnie jest on osobą bezrobotną i pozostaje na utrzymaniu matki, jednak wiek i dobry stan zdrowia wskazuje na możliwość znalezienia pracy w przyszłości i spłaty zobowiązań. Umorzenie należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich obywateli, to zaś sprzeciwia się interesowi społecznemu. Jak wskazano podnoszona przez odwołującego trudność w znalezieniu pracy nie mogła zostać uznana za przesłankę warunkującą umorzenie przedmiotowych należności. SKO zaznaczyło, że wynikające z art. 30 ust. 2 ustawy przesłanki umorzenia należności to szczególne, o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku. Istotne jest by te okoliczności były wynikiem czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję D. D. zawnioskował o uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o umorzenie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu, podkreślając raz jeszcze, że organ zbagatelizował jego trudną sytuację rodzinną i materialną. Wyjaśnił, że problemy finansowe powstały nie z jego winy. W dużej mierze do trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej przyczynił się komornik. Wyjaśnił, że gdy pracował alimenty regulował na bieżąco. Od października pozostaje bez pracy. W wyniku zajęcia przez komornika wynagrodzenia pozostał bez środków do życia, dlatego zmuszony był wrócić do R. i pozostaje na utrzymaniu matki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sądy administracyjne z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302). Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie, tj. co do jej zgodności z prawem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa przy jej wydawaniu. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 554), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową lub rodzinną. Wydanie decyzji na podstawie wspomnianego przepisu musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Decyzja organu w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, a oznacza to, że organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza przy tym dowolności. Wręcz przeciwnie, doznaje ono ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady rzetelnej procedury wyrażonej w art. 7 K.p.a. uzupełnionej regulacją art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., a także zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślić również należy, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły – a nie rozszerzający – bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka podlegającego ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP) poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Jak podkreśla się w orzecznictwie fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., I OSK 611/16 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko w wyjątkowych okolicznościach, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Materiał zebrany w sprawie niniejszej, jego analiza i wnioski wyciągnięte przez organy, nie dają żadnych podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w zakresie, o jakim mowa na wstępie. Stan faktyczny ustalony został prawidłowo, co pozwoliło organom na prawidłowe zastosowanie przepisu prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy. Nie budzi więc jakichkolwiek wątpliwości Sądu, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, przyjmując, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku o umorzenie należności. Wyakcentowano trudną sytuację dochodową skarżącego (skarżący jest osobą bezrobotną, zrezygnował z rejestracji w urzędzie pracy, pozostaje na utrzymaniu matki), ale jednocześnie biorąc pod uwagę wiek i stan zdrowia skarżącego (nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności) słusznie uznano, że nie zaistniały wyjątkowe okoliczności (nie zostały wykazane przez skarżącego), które przemawiałyby za umorzeniem należności. Nieuwzględnienie wniosku (prośby) skarżącego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w żadnym stopniu nie uzasadnia podnoszonego przez skarżącego zarzutu, jakoby organy orzekające w sprawie "zbagatelizowały jego sytuację rodzinną i majątkową". Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.