IV SA/Wa 974/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), Protokolant ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją Nr [...] z [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] grudnia 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że J. Z., spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.). Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej. Wnioskiem z dnia [...] września 2017 r. J. Z. (dalej: skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji). Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z [...] grudnia 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że J. Z., spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji. Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując m. in., że zobowiązanie do współpracy pisane podczas internowania, było dyktowane przez SB pod przymusem, podpisane przez skarżącego notatki [...] i [...] były też pisane pod dyktando. O podpisaniu oświadczeń współpracy zawiadomił więźniów z celi, a po powrocie do pracy swoją komisję zakładową. Podniósł, że sporządzona w takich okolicznościach dokumentacja nie ma żadnej wartości prawnej. Skarżący nie czuje się winnym – nikogo nie wydał, nie spowodował komukolwiek przykrości. Stwierdził m. in., że był uznany za człowieka "[...]", prowadził duszpasterstwo pracowników [...] w parafiach, Oazę dla młodzieży z rodzin wielodzietnych, kolportował prasę, książki II obiegu, w dniu [...].11.1979 r. wysłał pociąg z pielgrzymami (nadzwyczajny) do C. na spotkanie z papieżem wbrew zakazowi SB, za jego działalność wyrzucono z pracy syna skarżącego, opiekował się bezdomnymi na dworcu organizując im rokrocznie wigilię, pomagał finansowo internowanym, inicjował odbudowę pomnika niepodległości. Nie wymaga, aby go honorowano za działalność, ale chce dbać o swoje dobre imię. Do wniosku załączyłpostanowienie Sądu Okręgowego w K. o odmowie wszczęcia postepowania lustracyjnego, kalendarium J. Z. – uczestnika powstania [...]. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w/w decyzją z [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] grudnia 2017 r. W uzasadnieniu w/w decyzji Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej Prezesem IPN) przytoczył treść art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono w aktach IPN [...] 1 teczkę personalną dot. J. Z.. W ww. aktach znajduje się zobowiązanie podpisane przez wnioskodawcę o treści: " Ja J. Z. (...) zobowiązuję się do scisłej współpracy z organami SB. W zamian za zwolnienie mnie z miejsca internowania zobowiazuje się do informowania organów SB o nastrojach panujących w moim środowisku pracy szczególnie zaś wsród członków NSZZ "Solidarność"(...) Zobowiazuję się do przekazywania każdej zdobytej informacji interesującej organa SB w formie pisemnej. Zobowiązuję się do zachowania ścisłej tajemnicy i konspiracji faktu współpracy. Informację będę podpisywał pseudonimem "[...]". W archiwum Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono także w aktacj o sygn.. IPN [...] 2 teczkę pracy dotyczącą J. Z., w której znajdują się 2 informacje: nr [...] sporządzone przez TW "[...]", w której w/w opisał zachowania współwięźniów z którymi przebywał w celi w czasie internowania w Areszcie Śledczym w K.. Ponadto w w/w aktach znajduje się informacja nr [...] podpisana "[...]" w której przekazuje informacje dotyczące udziału pracowników w pochodzie [...] majowym i ich zachowania podczas w/w uroczystości. Opisane zobowiązanie oraz obie informacje spełniają kryteria dokumentów z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem zostały wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Przedmiotowe zobowiązanie zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża gotowośc do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, swiadomość zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy oraz konieczność posługiwania się pseudonimem w kontaktach z funkcjonariuszami służby bezpieczeństwa. Obie w/w informacje zostały sporządzone odręcznie przez TW "[...]" i opatrzone jego podpisem. W aktach o sygn.. IPN [...] znajduje się również rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r. z treści którego wynika, ze podczas rozmowy z funkcjonariuszem SB J. Z. poinformował go o wypowiedziach osób internowanych, z którymi przebywał w celi oraz o nieudanej próbie rozpoczęcia strajku głodowego przez internowanych. W aktach znajduje się tez raport z [...] grudnia 1981 r. dotyczący przeprowadzonej rozmowy i pozyskania do współpracy J. Z.. Z jego treści wynika sporządzenie podczas rozmowy w dniu [...] grudnia 1981 r. z funkcjonariuszem SB, przez J. Z. jego pierwszej informacji w której nawiązał do nastrojów wśród internowanych. Ustalono wówczas sposób wywoływania kolejnych spotkań po opuszczeniu przez J. Z. aresztu śledczego. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono również inne dokumenty dotyczące wnioskodawcy: • wypis z dziennika archiwalnego WUSW w K. dział [...] z [...] września 1982 r., z treści którego wynika, że sprawa nr [...] dot. J. Z. s. J. ur. [...] czerwca 1936 r . w W., pseudonim "[...]" została przekazana do archiwum przez Wydział [...]. W skład przekazanych do archiwum dokumentów wchodziła 1 teczka personalna i 1 teczka pracy, • karta [...] Biura "[...]" MSW, z treści której wynika, ze sprawa dot. pana J. Z. s. J. ur. [...] czerwca 1936 r . w W., została zdjeta z ewidencji z powodu nieprzydatności i przekazana do archiwum Wydz. "[...]" KWMO w K. do nr [...], • informacja z komputerowego zbioru danych byłej Słuzby Bezpieczeństwa ([...]), z treści której wynika, że sprawa dotycząca tajnego współpracownika - pana J. Z. s. J. ur. [...] czerwca 1936 r . w W., w dniu [...] września 1982 roku, z powodu nieprzydatności została zdjęta z ewidencji. Materiały archiwalne nr [...] złożono w WUSW K. PION [...] (mikrofilm [...]). Zdaniem Prezesa IPN opisany wyżej rezultat pozyskania wnioskodawcy oraz prezentowane zapisy archiwalne spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycjiych tj. powstały przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN odnosząc się do powyższego oraz treści wniosku Pana J. Z. z dnia [...] stycznia 2018 r. podkreślił, że organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Odnosząc się do dokumentów załączonych przez skarżącego do wniosku z [...] stycznia 2018 r. organ stwierdził, że ich treść nie dotyczy przedmiotowego postępowania. W dokumentach tych została opisana działalność opozycyjna wnioskodawcy, a jak wskazano w treści decyzji przedmiotem niniejszego postepowania jest wyłącznie zbadanie czy w zasobach archiwalnych IPN zachowały się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN nie podważał działalności opozycyjnej prowadzonej przez skarżącego, nie zaprzeczał represjom i szykanom stosowanym wobec niego przez ówczesne władze. W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należy ocena czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie sa zbyt surowe lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy grona osób, których postawa i odwaga – tak jak w przypadku skarżącego – budzi podziw i zasługuje na najwyższy szacunek. Ustawodawca nie pozostawił tu miejsca na uznanie administracyjne. W ocenie organu dokonane ustalenia nie pozwalają na wydanie decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Skarżący złożył skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wyjaśnił, że nie zgadza się z decyzją Prezesa IPN, który wydał decyzję odmawiającą uznania go działaczem opozycji antykomunistycznej. Wskazał, że posiada niezbite dokumenty wystawione przez instytucje publiczne i osoby prywatne stwierdzające jego działalność – kalendarium jego życia. Fakt podpisania dokumentów w czasie internowania jest zgodnie z konwencja haską z 1907 roku nieważny (art. 43-45) i nie może być podstawą odmowy. Skarżący nigdy nie dotrzymał podpisanych warunków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki sąd administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W ocenie sądu Skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem decyzja prezesa IPN nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Stosownie do treści art. 4 ustawy o działaczach i opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.) status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje między innymi (pkt 2) osobie co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Według art. 5 ust 1 w/w ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej szef urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacze opozycji lub osoby represjonowanej spełnia warunki o których mowa w art. 4 tej ustawy. Niewątpliwie rację ma Prezes IPN twierdząc że wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. W przypadku kompetencji przyznanej Prezesowi IPN na podstawie art. 5 ustawy o działaczach opozycji zadaniem Prezesa jest stwierdzenie w formie decyzji administracyjnej, że osoba wnioskodawcy spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy. Prezes IPN jest więc organem współdziałającym, którego stanowisko wyrażone w decyzji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania ws. statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej. Należy zgodzić się z Prezesem IPN, że w oparciu o przyznane kompetencje nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, ani też do ustalania stanu faktycznego dotyczącego przeszłości wnioskodawcy. Niemniej by możliwe było wykonanie zadania powierzonego Prezesowi IPN konieczne jest dokonanie przez organ oceny czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki określone w art. 4 ustawy warunki. Wymaga to więc nie tylko ustalenia czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty związane z osobą wnioskodawcy, ale zbadania przez organ, że zachowane dokumenty wykazują cechy opisane w art. 4 ustawy. Organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy, jak też że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W przedmiotowej sprawie organ zawarł ocenę odnalezionych dokumentów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przytoczył jakie dokumenty świadczące o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa odnalazł w swoich zasobach, a także wyraził ocenę, który z tych dokumentów został wytworzony przez samego wnioskodawcę (zobowiązanie do współpracy, informacja nr [...] sporządzona przez TW "[...]" i informacja nr [...] podpisana przez TW "[...]") a także, które dokumenty zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (raport z dnia [...] grudnia 1981 r. dot. przeprowadzonej rozmowy z funkcjonariuszem SB i pozyskania do współpracy Skarżącego, sporządzenie pierwszej informacji przez skarżącego w której nawiązuje do nastrojów wśród internowanych, ustalenie sposobu wywoływania kolejnych spotkań po opuszczeniu przez skarżącego aresztu śledczego, wypis z dziennika archiwalnego, kartę o zdjęciu z ewidencji sprawy dot. skarżącego wobec nieprzydatności i informacje z komputerowego zbioru danych o zdjęciu z ewidencji sprawy skarżącego z powodu nieprzydatności). Z uzasadnienia decyzji nie wynika co prawda, jak należy rozumieć udział w tworzeniu dokumentu, co świadczy o naruszeniu zasady przekonywania, którą organ powinien kierować się przy sporządzaniu uzasadnienia. Jednak organ wykazał że spośród ujawnionych dokumentów część z nich taką cechą się charakteryzuje. Oznacza to, w istocie, że można na podstawie tych dokumentów stwierdzić, że zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji pochodzących od wnioskodawcy, przekazanych w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa..... Przepis ustawy tj. art. 4 wprowadza wyraźne kryteria dokumentu, którego istnienie wskazywałoby na okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a mianowicie samodzielne wytworzenie tego dokumentu przez wnioskodawcę lub udział wnioskodawcy w jego wytworzeniu. Oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu polegać musi na osobistym jego opracowaniu i podpisaniu (jak w przypadku dokumentu będącego dwustronną umową), ale niewątpliwie musi tego rodzaju dokument charakteryzować obiektywna współpraca wnioskodawcy w jego powstaniu. Określone więc w art. 4 ustawy cechy dokumentu dotyczącego wnioskodawcy podlegają niewątpliwie ocenie Prezesa IPN. W przedmiotowej sprawie spośród dokumentów wymienionych przez organ jako wskazujących na spełnienie przesłanek określonych w omawianym przepisie, niewątpliwe dokument będący zobowiązaniem do współpracy z [...] grudnia 1981 roku oraz informacja nr [...] sporządzona przez TW "[...]" i informacja nr [...] podpisana przez TW "[...]" są dokumentami charakteryzującym się cechą samodzielnego wytworzenia przez wnioskodawcę. Dokumenty te niewątpliwie dotyczą osoby skarżącego, co potwierdzają własnoręczne podpisy umożliwiające rozpoznanie nazwiska, pseudonim, który następnie używany był w innych odnalezionych w zasobach IPN dokumentach. O związku tego dokumentu z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji, świadczą pozostałe dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy potwierdzające, że ich powstanie było rezultatem tego pierwotnie wytworzonego dokumentu. Organ miał obowiązek dokonania oceny odnalezionych dokumentów właśnie w takim zakresie, bez konieczności badania prawdziwości samego dokumentu. Pozostałe odnalezione dokumenty zakwalifikowane przez organ jako wytworzone przy udziale wnioskodawcy, to raport z dnia [...] grudnia 1981 r. dot. przeprowadzonej rozmowy z funkcjonariuszem SB i pozyskania do współpracy Skarżącego, sporządzenie pierwszej informacji przez skarżącego w której nawiązuje do nastrojów wśród internowanych, ustalenie sposobu wywoływania kolejnych spotkań po opuszczeniu przez skarżącego aresztu śledczego. Raport, choć niewątpliwie sporządzony przez funkcjonariusza, to jego treść odzwierciedla informacje przekazywane przez skarżącego, co powoduje, że udzielając tego rodzaju informacji jako tajny informator, brał on udział w wytworzeniu dokumentów, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje czy informacje te miały istotny charakter dla służby bezpieczeństwa, czy komukolwiek zaszkodziły, gdyż istotne jest to, że służyły operacyjnemu zdobywaniu informacji. W ocenie sądu prawidłowa jest ocena organu, że wskazane dokumenty posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Ocena dokumentów pod wskazanym katem jest nie tylko dopuszczalna, ale wręcz wymagana dla prawidłowości wykonania zadania powierzonego prezesowi IPN. Natomiast Sąd nie podzielił stanowiska, że wypis z dziennika archiwalnego, karta o zdjęciu z ewidencji sprawy dot. skarżącego wobec nieprzydatności i informacje z komputerowego zbioru danych o zdjęciu z ewidencji sprawy skarżącego z powodu nieprzydatności są dokumentami wytworzonymi przy udziale wnioskodawcy. Dokumenty te mają wyłącznie charakter adnotacji ewidencyjnych, a więc takich które związane sa z wewnętrznym systemam organizacji urzędu służby bezpieczeństwa i w ramach tego systemu organizacji zostały wytworzone. W oczywisty sposów zostały wytworzone przez pracowników tej instytucji. W ocenie Sądu organ nieprawidłowo ocenił zatem, że materiał dowodowy w postaci odnalezionych dokumentów stanowiących adnotacje w urządzeniach ewidencyjnych służby bezpieczeństwa stanowił wystarczającą podstawę do oceny, że adnotacje te zostały wytworzone przy udziale skarżącego. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na wynik postępowania, bowiem wadliwość ta nie powoduje konieczności wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, bowiem ocena pozostałych dokumentów pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 4 ustawy jest prawidłowa. Sąd nie stwierdził innego naruszenia przepisów prawa materialnego, bo choć organ zaprezentował częściowo nieprawidłową wykładnię art. 5 ustawy, to jednak prawidłowo zastosował ten przepis, nie ograniczając się jedynie do wykazania, że w zasobach IPN znajdują się jakiekolwiek dokumenty dotyczące osoby skarżącego. Z uwagi na kompetencje przyznane organowi w ramach tego przepisu wynika, że organ nie miał obowiązku dokonywać oceny dokumentów i faktów przedstawianych przez skarżącego, dlatego twierdzenia zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi.