I SA/Rz 805/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Asesor WSA Jacek Boratyn Protokolant ref. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. sprawy ze skargi G.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2004-2016 uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Rz 805/18 Uzasadnienie Przedmiotem skargi G. D. (dalej: Wnioskodawca/Zobowiązany/Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2004-2016. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: w dniu 26 stycznia 2018 r. do Oddziału ZUS w R. wpłynął wniosek G. D. o umorzenie należności z tytułu składek w całości, z uwagi na trudną sytuację finansową oraz chorobę żony. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami, w łącznej wysokości 105 991,36 zł, a także odmówił umorzenia należności z tytułu składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Organ wydał decyzję odmowną, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Ponadto Wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, nie wykazał on też, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy G. D. zarzucił organowi I instancji nierzetelne przedstawienie stanu faktycznego w sprawie i wniósł o umorzenie odsetek. Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], ZUS - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2018 r., w zakresie odsetek ustawowych na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi przesłanka nieściągalności należności. Wskazał, że prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone ze względu na złożony wniosek o abolicję oraz zawarty układ ratalny. Bieżące zobowiązania wobec ZUS oraz raty układu są terminowo regulowane. Dodatkowo ZUS dokonał wpisu hipotecznego na majątku nieruchomym ww. Podał, że nieruchomość zabezpieczona hipoteką może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Wobec kontynuowania działalności gospodarczej nie jest też wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Nadto prowadzona działalność gospodarcza może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia z tytułu składek. Sytuacja materialno-bytowa gospodarstwa domowego G. D. nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy, co prowadzi do wniosku, że sytuacja gospodarstwa domowego nie jest na tyle trudna, aby kontynuowanie spłaty zadłużenia wobec ZUS w układzie ratalnym pozbawiła jego rodzinę środków do życia. Po stronie G. D. nie wystąpiła całkowita i trwała niezdolność do pracy zarobkowej, stąd pozyskanie środków finansowych niezbędnych do uregulowania zadłużenia wobec ZUS jest możliwe. Nie wystąpiła również konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu. Dodatkowo powstanie zadłużenia nie było wynikiem jakiegoś nadzwyczajnego wydarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie konkurencyjnego sklepu w bezpośrednim sąsiedztwie. Reasumując, ZUS stwierdził, że dług wymagalny może być przez G. D. spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucyjnej. G. D. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r. podnosząc, że narusza ona jego zdolności do spłaty zaległości i uniemożliwia zapłacenie w terminie obecnych zobowiązań. Podkreślił, że nie uwzględniono jego chęci spłaty należności i sytuacji jaką spowodowała choroba w rodzinie, uniemożliwiająca mu płacenie zobowiązań wobec ZUS, gdyż wydatki na leczenie przewyższały jego dochody. Dodał, że aby wywiązać się z zaległych opłat wyjeżdża do pracy sezonowej za granicę. Zwrócił się o umorzenie lub przesunięcie terminów spłat do czasu poprawienia się jego sytuacji finansowej, w szczególności o umorzenie odsetek. Podkreślił, że obecnie jego dochody ledwo starczają na bieżące zobowiązania. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest zasadna, choć z innych powodów niż podniesione w jej treści. Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu II instancji, jako wydanej z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 8 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: K.p.a.). W myśl art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu, który jest osobą uprawnioną do podpisywania decyzji. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że pracownicy ZUS mogą być upoważnieni do wydawania decyzji, lecz osoby te uprawnione są wówczas do podpisywania decyzji "z upoważnienia Prezesa ZUS", ponieważ nie mogą wydawać decyzji we własnym imieniu. W niniejszej sprawie decyzja drugiej instancji została podpisana przez "Kierownika Centrum K. G.", bez wskazania, że osoba ta działa z upoważnienia Prezesa ZUS. Ponadto w aktach sprawy brak stosownego upoważnienia dla tej osoby do wydawania decyzji administracyjnych. W treści decyzji wskazano, że jako organ II instancji działa Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B. W ocenie Sądu stwierdzenie to jest bezpodstawne. Utworzenie w ZUS jednostki zajmującej się m.in. obsługą wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek - tzw. Centrum Umorzeń - jest wewnętrzną sprawą Zakładu o charakterze organizacyjnym i nie ma wpływu na ustawowo uregulowane kompetencje do wydawania decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Organem wydającym decyzję jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Centrum Umorzeń czy Oddział w B. B. Zatem Kierownik Centrum Umorzeń nie ma samoistnych kompetencji do wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, a może to czynić wyłącznie jako pracownik ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, na co powinien wskazywać podpis pod decyzją, a samo upoważnienie powinno znajdować się w aktach sprawy. Nadto decyzja wydana w II instancji zawiera wadliwe rozstrzygnięcie, bowiem orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. organ powinien w sentencji ograniczyć się do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Tymczasem organ dokonał rozstrzygnięcia jedynie w części – bo odnoszącego się jedynie do należności z tytułu odsetek, pozostawiając bez rozstrzygnięcia pozostałą część przedmiotu sprawy. Przedmiot ten wyznaczony został wnioskiem złożonym przez zobowiązanego w dniu 26 stycznia 2018 r. i obejmował całość zadłużenia z tytułu składak wraz z odsetkami za zwłokę. Odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika (odrębną decyzją z dnia [...] marca 2018 r.) organ dokonał ograniczenia zakresu rozstrzygnięcia. W pozostałym zakresie należności zobowiązanego z tytułu składek stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia w I instancji i obejmowały zarówno składki na ubezpieczenia społeczne/zdrowotne i Fundusz Pracy, jak też odsetki od tych składek. Dokonując rozstrzygnięcia na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (nazwanego przez skarżącego "odwołaniem") organ II instancji powinien odnieść się do całego przedmiotu postępowania. Nie można bowiem uznać, że strona zaskarżyła decyzję jedynie w części dotyczącej odsetek. Wprawdzie w końcowej części "odwołania" zobowiązany prosi o umorzenie odsetek, ale w jego treści kwestionuje ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, a odnoszące się do jego stanu majątkowego. Zatem bez wezwania strony o sprecyzowanie złożonego odwołania i wskazanie, w jakiej części kwestionuje wydanie decyzji, brak było podstaw do uznania, że odwołanie nie dotyczy całej decyzji. W związku z powyższym organ II instancji utrzymując w mocy decyzję I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., powinien orzec zgodnie z treścią tego przepisu, tj. utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji jedynie w części dotyczącej odsetek, organ dokonał niedopuszczalnej – w niniejszym stanie faktycznym – modyfikacji zakresu rozstrzygnięcia, czym naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne. Obowiązkiem organu będzie ponowne wydanie decyzji w II instancji, po wyeliminowaniu opisanych wyżej uchybień proceduralnych. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.