I OSK 698/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1066/18 w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 20 listopada 2018 r. II SA/Rz 1066/18 oddalił skargę K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K.M. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie: 1. przepisów postępowania: a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organu administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie mimo, że organ administracji publicznej nie rozpoznał należycie sprawy i wydał decyzję zawierającą istotne braki w zakresie uzasadnienia faktycznego, w szczególności brak wyczerpującego odniesienia się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta [...] – organu I instancji z [...] maja 2018 r., jak i podnoszonej argumentacji w toku postępowania administracyjnego, przez co nie wyjaśnił zasadności przesłanek, którymi organ administracji publicznej kierował się przy wydawaniu decyzji; b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organu administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie mimo, że organ I instancji wydał decyzję nie zawierającą uzasadnienia faktycznego; 2. prawa materialnego – art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554), poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odmawia złożenia oświadczenia majątkowego, a tym samym wszczęcie postępowania dotyczącego uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono miedzy innymi, że nie jest prawdą, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Pisma organu I instancji nie zostały odebrane, gdyż w tym okresie skarżący był zajęty ojcem, który był w ciężkim stanie i musiał się nim opiekować. Wiązało się to z częstymi wyjazdami do szpitala i brakiem czasu na zadbanie o swoje sprawy. Skarżący kontaktował się z organem w celu złożenia oświadczenia majątkowego i przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, jednak odmówiono mu tej możliwości. Sąd w uzasadnieniu skarżącego wyroku twierdzi, że nie ma żadnych dowodów na zaistnienie powyższej okoliczności. Dowodu na piśmie nie ma, gdyż skarżący w tej sprawie z organem kontaktował się osobiście i ustnie uzyskał odpowiedź, że jest już za późno na składanie oświadczeń majątkowych i przeprowadzanie wywiadu alimentacyjnego. Ponadto skarżący kasacyjnie powołuje się na swoją trudna sytuację materialną i fakt posiadania statusu osoby bezrobotnej. Do wszystkich tych okoliczności w niedostateczny sposób odniosły się organy w uzasadnieniach decyzji, jak i Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie jednak zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego zostały tak sformułowane, że pozostają ze sobą w związku, a zatem muszą być rozpatrzone łącznie. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) postawiony został zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w brzmieniu z lipca 2018 r.; dalej: u.al.). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatem przesłankami uprawniającymi organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych są: 1. uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmowa złożenia oświadczenia majątkowego; 2. odmowa zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy; 3. odmowa przyjęcia bez uzasadnionej przyczyny propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też udziału w szkoleniu zawodowym. Z przytoczonego przepisu wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.al., a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a. W świetle powyższych przesłanek uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych powoływane przez skarżącego okoliczności (obowiązki związane ze stanem zdrowia ojca, możliwości zarobkowe skarżącego) nie miały znaczenia w tym sensie, że dopiero gdyby skarżący umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i złożył oświadczenie majątkowe, to na podstawie danych wynikających z tych dowodów organ mógłby ocenić, jakie dalsze kroki byłyby możliwe w celu wywiązania się dłużnika z zobowiązań alimentacyjnych. Z powyższego przepisu wynika także, że organ nie ma wyboru, co do rodzaju dowodów, w oparciu o które ocenia możliwości dłużnika do wywiązania się z zobowiązań alimentacyjnych. Tego, co skarżący sam chce przekazać organowi, a co organ może uzyskać w drodze wskazanych w przepisie dowodów, nie można utożsamiać. Okolicznością jednoznaczną natomiast jest, że skarżący nie stawił się w organie w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego, ani nie złożył oświadczenia majątkowego. Wezwania dotyczącego tych czynności, wysłanego na prawidłowy adres, skarżący kasacyjnie nie odebrał. W aktach sprawy nie ma też żadnego dowodu na to, że skarżący próbował skontaktować się z organem w tej sprawie – także w trakcie postępowania odwoławczego. Skoro zatem tylko jedna z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.al. (w tym wypadku uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odmowa złożenia oświadczenia majątkowego) mogła zdecydować o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, to w przedstawionych wyżej okolicznościach nie można twierdzić, że organ niewłaściwie zastosował art. 5 ust. 3 u.al. W takiej sytuacji to również na skarżącym ciążył obowiązek ewentualnego wykazania, że powyższe dowody chciał lub miał zamiar przedstawić organowi, a organ mu to uniemożliwił – skoro wcześniej skarżący nie odebrał prawidłowego zawiadomienia i nie stawił się w organie. Także troska o zdrowie ojca – z moralnego punktu widzenia zrozumiała – nie może usprawiedliwiać zaniechań własnych obowiązków, mających wpływ na status prawny samego zainteresowanego. W tej sytuacji, ani zarzuty naruszenia przepisów postępowania (powołane zresztą "pakietowo", bez uzasadnienia każdego z nich z osobna), ani zarzut naruszenia prawa materialnego, nie mają usprawiedliwionych podstaw. Skoro bowiem organ wykazał, że wzywał skarżącego do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, a skarżący w tym celu nie stawił się w organie (co było wystarczającą podstawą do wydania zaskarżonej decyzji, przy braku zarzutów dotyczących naruszenia art. 5 ust. 3a u.al.), to jakiekolwiek przeciwne dowody, zaprzeczające tym ustaleniom – jak już była o tym mowa wyżej – obciążają skarżącego. Takich dowodów w aktach sprawy nie ma. Zatem nie można uznać, że organy uchybiły jakimkolwiek obowiązkom procesowym, przy stosowaniu przesłanek wynikających z prawa materialnego (art. 5 ust. 3 u.al.). Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.