II SA/Lu 1067/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania odwoławczego w sprawie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości p o s t a n a w i a I. odrzucić skargę; II. zwrócić K. Ż. kwotę 200 (dwieście) złotych, uiszczoną tytułem wpisu od skargi, która wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Lublinie. Sygn. akt II SA/Lu [...] U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania K. Ż. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], orzekającej o nieodpłatnym nabyciu z dniem [...] stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa z mocy prawa mienia pozostałego po byłym K. Ż., tj. prawa własności nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne nr: [...], [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym [...] oraz nieruchomości stanowiące działki nr [...] i [...] położone w obrębie ewidencyjnym [...] wraz z budynkami (w decyzji zaskarżonej omyłkowo pominięto działkę nr [...]) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że Starosta Z. w wyniku podjętych działań ustalił, że K. Ż. do dnia [...] grudnia 2015 r. nie złożyło do sądu rejestrowego wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, w związku z czym zostało z dniem 1 stycznia 2016 r. wykreślone z tego rejestru zgodnie z treścią art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121 poz. 770 ze zm.). Wobec powyższego organ pierwszej instancji wydął decyzję na podstawie art. 9 ust. 2b ww. ustawy, który to przepis stanowi, że z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji K. Ż. wniosło o jej uchylenie i umorzenie postępowania, zarzucając naruszenie art. 7 i art. 7a k.p.a. oraz art. 21 Konstytucji RP. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że organ pierwszej instancji nie podjął przed wydaniem decyzji wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, opierając się wyłącznie na piśmie Sądu Rejonowego w L., z którego wynikało jedynie to, że Kółko [...] nie złożyło w wymaganym terminie wniosku o wpis i zostało wykreślone z rejestru, co zostało zakwestionowane stosownym pismem skierowanym do tego Sądu. Zdaniem K. Ż., powinno ono zostać wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego z urzędu, co wynika wprost z art. 10 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Z tego względu nie powinien mieć zastosowania tryb przewidziany w art. 9 tej ustawy, a tym samym nieuprawnione jest stanowisko, że Kółko Rolnicze utraciło byt prawny (poprzez wykreślenie z KRS), czego konsekwencją jest pozbawienie go posiadanego majątku. Uzasadniając decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego zainicjowanego powyższym odwołaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że K. Ż. - z uwagi na wykreślenie go z Krajowego Rejestru Sądowego - nie jest stroną niniejszego postępowania i nie przysługuje mu prawo wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...]. Zgodnie bowiem z art. 127 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji odwołanie służy stronie. Ustalenie, że odwołanie wniósł podmiot nieposiadający przymiotu strony obliguje zaś organ odwoławczy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy jest się stroną postępowania, nie decyduje zatem sama wola, subiektywne przekonanie danego podmiotu, czy też fakt dopuszczenia go przez organ do udziału w postępowaniu, lecz to, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danego podmiotu jako "interes prawny". Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja Starosty [...] nie orzeka o prawach lub obowiązkach byłego K. Ż., lecz o nabyciu nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa. W ocenie Kolegium K. Ż., jako były właściciel przedmiotowych nieruchomości, nie może natomiast wywodzić interesu prawnego z przysługującego mu wcześniej prawa własności, które utraciło w dniu [...] stycznia 2016 r. Podmiot ten został bowiem wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego, a zatem nie jest już właścicielem ww. nieruchomości, przez co nie przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu na podstawie art. 28 k.p.a. Organ drugiej instancji zaznaczył, że z akt sprawy (tj. z zaświadczenia Sądu Rejonowego L.-W. z siedzibą w Ś. z dnia [...] marca 2017 r. oraz postanowienia tego Sądu z dnia [...] czerwca 2017 r.) jednoznacznie wynika, że Kółko Rolnicze nie złożyło do dnia [...] grudnia 2015 r. wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego i z tego względu uznaje się je za wykreślone z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r. Skutek ten następuje z mocy samej ustawy i nie jest możliwe dokonanie jakichkolwiek czynności związanych z wpisem i dokonaniem rejestracji w KRS. W związku z powyższym - zdaniem Kolegium - K. Ż. nie ma statusu strony w niniejszym postępowaniu, co stanowi podstawę do umorzenia postępowania odwoławczego na mocy art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu odwoławczego K. Ż. wniosło o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że K. Ż. nie posiada przymiotu strony w niniejszym postępowaniu; - art. 7, art. 9 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności; - art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania i uchylenie się od rozpatrzenia sprawy co do istoty oraz; - art. 21 Konstytucji RP. Zdaniem Kółka Rolniczego organ odwoławczy wadliwie oparł się wyłącznie na stanowisku sądu rejestrowego, który uznał je za wykreślone z rejestru z mocy prawa, z czym się ono nie zgadza, kwestionując to stanowisko poprzez złożenie skargi na bezczynność sądu rejestrowego polegającą na niedokonaniu wpisu skarżącego Kółka do rejestru z urzędu na postawie art. 10 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Kółko Rolnicze podkreśliło, że osobowość prawną uzyskało z chwilą rejestracji na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników i utratę jego bytu może spowodować jedynie prawomocne postanowienie o wykreśleniu go z rejestru, którego dotychczas nie wydano. Autor skargi zwrócił ponadto uwagę, że umorzenie postępowania odwoławczego powoduje, iż wadliwa decyzja organu pierwszej instancji o nabyciu przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiących własność skarżącego stała się ostateczna. K. Ż. nie jest natomiast podmiotem "martwym" bowiem prowadzi działalność i opłaca podatki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. W świetle zaś art. 25 p.p.s.a. zdolność sądową (zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona) posiadają osoby fizyczne, osoby prawne, państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej, inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, a ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W rozpoznawanej sprawie skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. została złożona przez K. Ż.. Ustrój oraz zasady funkcjonowania kółek rolniczych regulują przepisy ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 217 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy kółko rolnicze jest dobrowolną, niezależną i samorządną, społeczno-zawodową organizacją rolników indywidualnych, reprezentującą całokształt ich interesów zawodowych i społecznych. W myśl zaś art. 18 ust. 1 i 3 ww. ustawy kółko rolnicze podlega obowiązkowi rejestracji (obecnie w Krajowym Rejestrze Sądowym) i z chwilą dokonania tej rejestracji nabywa osobowość prawną. Istota osoby prawnej polega na tym, że jest ona jednostką organizacyjną, która z mocy przepisu ustawy została wyposażona w zdolność prawną, a tym samym uzyskała zdolność do czynności prawnych (uzyskała możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych). Innymi słowy, kółko rolnicze, by uzyskać osobowość prawną, musi być wpisane do właściwego rejestru i uzyskuje ją dopiero z chwilą dokonania tego wpisu. W przypadku kółek rolniczych wpis do rejestru ma zatem charakter konstytutywny, tzn. że o kółku rolniczym jako osobie prawnej można mówić dopiero po jego rejestracji. Z chwilą uzyskania osobowości prawnej kółko rolnicze nabywa zdolność sądową. A contrario utrata osobowości prawnej powoduje również utratę zdolności sądowej. Brak zdolności sądowej danego podmiotu w momencie złożenia skargi powoduje natomiast jej odrzucenie jako niedopuszczalnej na zasadzie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania jednoznacznie wynika, że strona skarżąca z dniem [...] stycznia 2016 r. utraciła osobowość prawną. Stosownie bowiem do treści art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121 poz. 770 ze zm.) – dalej jako "ustawa", podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 (tj. ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym), które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Okolicznością bezsporną pozostaje, że K. Ż. nie złożyło wniosku o wpis do rejestru w zakreślonym ustawą terminie, tj. do dnia [...] grudnia 2015 r. Wobec powyższego podmiot ten został uznany przez sąd rejestrowy za wykreślony z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r. Okoliczność tę potwierdza zarówno zaświadczenie Sądu Rejonowego Lublin-Wschód z siedzibą w Ś. z dnia [...] marca 2017 r. jak i prawomocne postanowienie tego Sądu z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt LU VI Ns Rej. KRS [...]/205, umarzające postępowanie z wniosku K. Ż. o wpis do KRS, złożonego po terminie określonym w art. 9 ust. 2a ustawy. Potwierdzeniem wykreślenia K. Ż. z KRS z mocy prawa z dniem [...] stycznia 2016 r. jest również postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. akt IX S [...], z którego treścią Sąd orzekający w niniejszej sprawie zapoznał się z urzędu. Postanowieniem tym odrzucono bowiem skargę K. Ż. na przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. akt [...], toczącej się przed Sądem Rejonowym L.-W. w L. z siedzibą w Ś. z wniosku ww. Kółka Rolniczego o wpis wzmianki do KRS, zaś powodem odrzucenia skargi było właśnie stwierdzenie, że wobec niezłożenia przez Kółko Rolnicze wniosku o wpis do KRS do dnia [...] grudnia 2015 r. podmiot ten utracił zdolność sądową warunkująca udział w postępowaniu sądowym. Ubocznie wypada zaznaczyć, że ocena legalności ww. orzeczeń sądów powszechnych nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Podsumowując, skoro zgodnie z art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników, z chwilą wpisania do rejestru kółko rolnicze uzyskuje osobowość prawną, to tym samym z chwilą jego wykreślania z rejestru traci ono osobowość prawną. Oznacza to, że na dzień wniesienia skargi w niniejszej sprawie K. Ż. nie posiadało już zdolności sądowej w rozumieniu art. 25 p.p.s.a., bowiem z dniem [...] stycznia 2016 r. zostało z mocy art. 9 ust. 2a ustawy wykreślone z rejestru, a tym samym przestało być podmiotem praw i obowiązków oraz utraciło możliwość realizowania zdolności do czynności prawnych. Upływ ustawowego terminu do złożenia wniosku o wpis do KRS, określonego w ww. przepisie, jednocześnie powodował, iż brak zdolności sądowej po stronie skarżącego K. Ż., nie mógł zostać uzupełniony w trybie art. 31 § 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy skarga podlegała odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. W związku z odrzuceniem skargi należało jednocześnie – na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. – zwrócić stronie skarżącej uiszczony przez nią wpis sądowy w kwocie 200 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.